Δεκάδες έργα, από βιβλία συγγραφέων όπως της Αγκάθα Κρίστι μέχρι καρτούν που έχουν συμπληρώσει έναν αιώνα «ζωής», δεν προστατεύονται πια από πνευματικά δικαιώματα.
Από σήμερα, 1η Ιανουαρίου 2026, χαρακτήρες όπως η πρώιμη Μπέτι Μπουπ και η Νάνσι Ντρου, και μια σειρά από δημοφιλείς ταινίες, βιβλία και τραγούδια, είναι δημοσίας χρήσης, κοινώς μπορεί να χρησιμοποιηθούν απ' όλους χωρίς να χρειαστεί η καταβολή κάποιου αντιτίμου στους αρχικούς του δημιουργούς.
Προστίθενται έτσι σε μια ολοένα και μεγαλύτερη λίστα πολιτιστικών εμβλημάτων που δεν προστατεύονται πλέον από πνευματικά δικαιώματα, όπως ο Ποπάυ και η εκδοχή του Μίκι Μάους από το «Steamboat Willie».
The original version of Disney’s Pluto has now entered public domain. pic.twitter.com/11R7j875fo
— DiscussingFilm (@DiscussingFilm) January 1, 2026
Δημοφιλή πνευματικά έργα που δεν προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα
Το 2026 είναι η πρώτη χρονιά που βιβλία, ταινίες, τραγούδια και έργα τέχνης που δημοσιεύθηκαν τη δεκαετία του ’30, δεν «προστατεύονται» από πνευματικά δικαιώματα. Από την 1η Ιανουαρίου έληξε η προστασία για έργα, τα οποία δημοσιεύθηκαν το 1930 και για ηχογραφήσεις του 1925.
Ανάμεσα στα πιο γνωστά έργα που πλέον είναι ελεύθερα προς χρήση από όλους περιλαμβάνονται:
- «Φόνος στο πρεσβυτέριο» της Αγκάθα Κρίστι, το πρώτο μυθιστόρημα με πρωταγωνίστρια την ερασιτέχνι ντετέκτιβ Μις Μαρπλ.
- «Το Μυστικό του Παλιού Ρολογιού» της Κάρολιν Κιν, η πρώτη εμφάνιση της έφηβης ντετέκτιβ Νάνσι Ντρου, καθώς και τρεις συνέχειες.
- «Η Μικρή Μηχανή που μπορούσε» του Watty Piper.
- «Dizzy Dishes» των Fleischer Studios, το πρώτο κινούμενο σχέδιο στο οποίο εμφανίζεται η Μπέτι Μπουπ.
- «The Chain Gang» και «The Picnic» της Disney, που παρουσιάζουν τις πρώτες εκδοχές του σκύλου του Μίκι, του Πλούτο.
- Οι πρώτοι τέσσερις μήνες των κόμικ «Blondie» του Chic Young, με τις αρχικές εκδοχές της ηρωίδας και του τότε φίλου της, Ντάγκγουντ.
- Η ταινία «Ουδέν Νεότερο από το Δυτικό Μέτωπο» του Λιούις Μάιλστοουν, νικήτρια Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας στην τρίτη τελετή των Βραβείων της Ακαδημίας.
- «King of Jazz» του Τζον Μάρεϊ Άντερσον, η πρώτη εμφάνιση του Μπινγκ Κρόσμπι σε μεγάλου μήκους ταινία.
- «Animal Crackers» του Βίκτορ Χίρμαν, με τους Αδελφούς Μαρξ.
- «The Big Trail» του Ραούλ Γουόλς, η πρώτη πρωταγωνιστική εμφάνιση του Τζον Γουέιν.
- «But Not For Me», μουσική του Τζορτζ Γκέρσουιν και στίχοι του Άιρα Γκέρσουιν.
- «Georgia on My Mind», μουσική του Hoagy Carmichael και στίχοι του Stuart Gorrell.
- «Dream a Little Dream of Me», μουσική των Fabian Andre και Wilbur Schwandt και στίχοι του Gus Kahn.
- «Livin’ in the Sunlight, Lovin’ in the Moonlight», μουσική του Al Sherman και στίχοι του Al Lewis.
- Ο πίνακας του Πιτ Μοντριάν «Σύνθεση με Κόκκινο, Μπλε και Κίτρινο».
Πώς λειτουργεί ο θεσμός
Όταν λήγει η προστασία πνευματικών δικαιωμάτων ενός έργου, αυτό περνά στον δημόσιο τομέα, επιτρέποντας σε οποιονδήποτε να το χρησιμοποιεί και να το εξελίσσει ελεύθερα, χωρίς άδεια και χωρίς κόστος.
«Τα πνευματικά δικαιώματα δίνουν δικαιώματα στους δημιουργούς και στους απογόνους τους, προσφέροντας κίνητρα για δημιουργία», δήλωσε το 2024 στο CBS News η Τζένιφερ Τζένκινς, διευθύντρια του Κέντρου Μελέτης του Δημόσιου Τομέα του Πανεπιστημίου Duke. «Αλλά ο δημόσιος τομέας είναι πραγματικά το έδαφος για τη μελλοντική δημιουργικότητα».
Η ρήτρα πνευματικής ιδιοκτησίας του Συντάγματος των ΗΠΑ προβλέπει ότι τα έργα προστατεύονται για περιορισμένο χρονικό διάστημα, «ώστε να προάγεται η πρόοδος της επιστήμης και των χρήσιμων τεχνών». Οι ιδρυτές της χώρας άφησαν στο Κογκρέσο τον καθορισμό των λεπτομερειών. Γενικά, στις ΗΠΑ, έργα που δημοσιεύθηκαν ή καταχωρίστηκαν πριν από το 1978 προστατεύονται για 95 χρόνια. Για μεταγενέστερα έργα, η προστασία συνήθως διαρκεί όσο η ζωή του δημιουργού και 70 χρόνια μετά τον θάνατό του.
«Αν τα πνευματικά δικαιώματα διαρκούσαν για πάντα, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο για πολλούς δημιουργούς να φτιάξουν τα έργα που θέλουν χωρίς να φοβούνται αγωγές», σημείωσε η Τζένκινς.
Με πληροφορίες από CBS News
