Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη παρουσίασε σήμερα την Εθνική Στρατηγική για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Η Εθνική Στρατηγική εκπονήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Προστασία Εμβληματικών Τόπων και Μνημείων Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την Κλιματική Αλλαγή», με χρηματοδότηση 22.000.000 ευρώ, από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Το έργο αυτό αποτελεί μέρος της εθνικής προσπάθειας για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στον τομέα του πολιτισμού και σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.
Σύμφωνα με την υπουργό, η Εθνική Στρατηγική για την πολιτιστική κληρονομιά συγκροτεί ένα ενιαίο πλαίσιο προσαρμογής που συνδέει τις πολιτικές προστασίας των μνημείων με το φυσικό περιβάλλον και το κλίμα. Όπως ανέφερε, στόχος είναι να αποτελέσει βασικό σημείο αναφοράς για τους αρμόδιους κρατικούς φορείς, ενισχύοντας τον συντονισμό των δράσεων για τη διαχείριση και προστασία αρχαιολογικών χώρων και μνημείων.
Η κ. Μενδώνη επισήμανε ακόμη ότι η στρατηγική βασίζεται σε μακροπρόθεσμο σχεδιασμό με χρονικό ορίζοντα έως το 2050 και ενδιάμεσους στόχους ανά πενταετία. Παράλληλα, προβλέπει την εκπόνηση σχεδίων προσαρμογής για 40 αρχαιολογικούς χώρους έως το 2030, με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών και εργαλείων σχεδιασμού για την εκτίμηση και διαχείριση των κινδύνων.
Όπως εξήγησε, η στρατηγική οργανώνεται γύρω από τέσσερις βασικούς άξονες δράσης - τη διάγνωση των κινδύνων, την εποπτεία και παρακολούθηση, την πρόληψη και τη θεραπεία μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων. Οι άξονες αυτοί λειτουργούν συνδυαστικά και συγκροτούν έναν ολοκληρωμένο κύκλο διαχείρισης κινδύνου, ο οποίος ξεκινά από την επιστημονική κατανόηση των απειλών και καταλήγει στην εφαρμογή συγκεκριμένων πολιτικών προστασίας στο πεδίο.
Η Εθνική Στρατηγική διακρίνεται στους εξής άξονες δράσης:
- Εκτίμηση της κλιματικής διακινδύνευσης, σε επίπεδο επικράτειας, σε συνάρτηση με την επικινδυνότητα, την έκθεση και την τρωτότητα.
- Υλοποίηση, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, έργων υποδομών πυροπροστασίας, αντιπλημμυρικής προστασίας και αντιμετώπισης βραχοπτώσεων σε επιλεγμένους αρχαιολογικούς χώρους με κριτήριο τον βαθμό της κλιματικής τους διακινδύνευσης.
- Σχέδιο Προσαρμογής αρχαιολογικών χώρων και μνημείων στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Το Σχέδιο περιλαμβάνει, επίσης, την ανάπτυξη πολυκριτηριακής ψηφιακής πλατφόρμας για την εκτίμηση των κλιματικών κινδύνων, καθώς και για την επιλογή του κατάλληλου σχεδίου προσαρμογής ανάλογα με τον βαθμό της κλιματικής διακινδύνευσης.
- Σύστημα Παρακολούθησης και Αξιολόγησης που βασίζεται στους δείκτες για την πολιτιστική κληρονομιά και την κλιματική αλλαγή που αποφασίσθηκαν κατά τις εργασίες της COP30 (2025) στο Μπελέμ, της Βραζιλίας.
- Σύστημα επικαιροποίησης της Εθνικής Στρατηγικής και των ειδικότερων στόχων της, ανάλογα με τις αλλαγές στο βαθμό της κλιματικής διακινδύνευσης.
- Εκπόνηση Σχεδίων Προσαρμογής για δεκαεννέα αρχαιολογικούς χώρους μέτριας ή υψηλής κλιματικής διακινδύνευσης
- Σχέδιο στοχευμένων δράσεων προληπτικής πυροπροστασίας σε πενήντα (50) -μέχρι σήμερα- αρχαιολογικούς χώρους, μέσω μνημονίου συνεργασίας μεταξύ Υπουργείου Πολιτισμού και Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας -Διαμόρφωση ειδικής συντονιστικής δομής εντός του ΥΠΠΟ για την υλοποίηση του Σχεδίου – Εκπόνηση Κανονισμού Προληπτικής Πυροπροστασίας.
- Σχέδιο οργανωμένης προληπτικής απομάκρυνσης σε περίπτωση κινδύνου πυρκαγιάς σε 80 αρχαιολογικούς χώρους στην ελληνική επικράτεια.
- Επιχειρησιακό πρόγραμμα για την κατάρτιση νέων Σχεδίων Προσαρμογής (5 νέα Σχέδια ανά έτος ή συνολικά 25 ακόμα μέχρι και το 2030).
- Σχέδιο προστασίας με σύγχρονες τεχνικές των υλικών των αρχαιολογικών χώρων και των μνημείων από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
- Σχέδιο Εκπαίδευσης και Κατάρτισης για το προσωπικό του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η Εθνική Στρατηγική επιδιώκει τη διεθνή συνεργασία που προβλέπει μεταξύ άλλων:
- Τη διαμόρφωση πλαισίου συνεργασίας με 54 ακόμα Κράτη-Μέλη των Ηνωμένων Εθνών (Group of Friends for Culture Based Climate Action) για την ένταξη της πολιτιστικής κληρονομιάς στις προτεραιότητες του UNFCCC (προσαρμογή και μετριασμός).
- Τη συστηματική συνεργασία με την UNESCO και άλλους διεθνείς οργανισμούς.
- Τη συμμετοχή στην Ομάδα Εργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της πολιτιστικής κληρονομιάς στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
- Τη δημιουργία ειδικού προγράμματος στο πλαίσιο του Φόρουμ των Αρχαίων Πολιτισμών και την κατάρτιση μνημονίου συνεργασίας με όλα τα κράτη-μέλη. Δημιουργία δικτύου σημείων επαφής στο πλαίσιο του Φόρουμ των Αρχαίων Πολιτισμών, με στόχο τη διασφάλιση του συντονισμού και της συνοχής των δραστηριοτήτων στον τομέα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς από την κλιματική αλλαγή.
- Τη συμμετοχή σε εθνικές και διεθνείς ερευνητικές πρωτοβουλίες.
Η Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή των Μνημείων
Το έργο συνιστά την πρώτη ολοκληρωμένη προσπάθεια σε εθνικό επίπεδο για την αποτίμηση της κλιματικής διακινδύνευσης και τον σχεδιασμό μέτρων προσαρμογής για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η μεθοδολογία που αναπτύχθηκε βασίζεται σε πολυδιάστατη προσέγγιση εκτίμησης κλιματικών κινδύνων, με πιλοτική εφαρμογή σε δεκαεννέα αρχαιολογικούς χώρους της χώρας. Η προσέγγιση αυτή εστιάζει σε πέντε βασικούς κλιματικούς κινδύνους που επηρεάζουν τους υπαίθριους αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα: τις δασικές πυρκαγιές, τις πλημμύρες, την ξηρασία, τις ακραία υψηλές θερμοκρασίες και την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Στρατηγικής σημασίας είναι η συνεισφορά του έργου στην κατάρτιση Σχεδίου Προσαρμογής των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Το Σχέδιο αποτελεί πλαίσιο αναφοράς για όλα τα εμπλεκόμενα θεσμικά και διοικητικά επίπεδα - το Υπουργείο Πολιτισμού και ιδίως τις Εφορείες Αρχαιοτήτων, τα συναρμόδια Υπουργεία, την Περιφερειακή και Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς και τα ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα και τις τοπικές κοινωνίες - ενισχύοντας τη διασύνδεση μεταξύ της διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς και της κλιματικής ανθεκτικότητας.
Παράλληλα, συγκροτεί ένα δυναμικό εργαλείο στρατηγικού σχεδιασμού, το οποίο μπορεί να προσαρμόζεται σε νέα επιστημονικά δεδομένα, επικαιροποιημένες κλιματικές προβλέψεις και μεταβαλλόμενες ανάγκες προστασίας και διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή
Στο πλαίσιο του έργου υλοποιήθηκαν, επίσης, παρεμβάσεις υποδομών και διαχείρισης κινδύνων, όπως αντιπλημμυρικά έργα στο Δίον και τα Μάλια, εγκατάσταση συστημάτων πυρασφάλειας στους Φιλίππους και τον Μυστρά, καθώς και παρεμβάσεις για την ανάσχεση κατολισθήσεων και των βραχοπτώσεων στους Δελφούς.
Οι παρεμβάσεις αυτές αποτυπώνουν έμπρακτα τη μετάβαση από την επιστημονική γνώση και τον στρατηγικό σχεδιασμό στην εφαρμογή συγκεκριμένων πολιτικών προστασίας. Με βάση τα δεδομένα της έρευνας και την τεκμηριωμένη εκτίμηση των κλιματικών κινδύνων, η Πολιτεία προχωρά πλέον σε στοχευμένες δράσεις πρόληψης και θωράκισης των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων.
Με τον τρόπο αυτό διαμορφώνεται ένα συνεκτικό πλαίσιο δημόσιας πολιτικής που ενσωματώνει την κλιματική διάσταση στη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς και θέτει τις βάσεις για μια πιο ανθεκτική και βιώσιμη προστασία των μνημείων της χώρας για τις επόμενες γενιές.
