Τα λόγια και το συναίσθημα περισσεύουν στην Τίλντα Σουίντον, σε χτυπητή αντίθεση με τη στωική φιγούρα της. Tα λόγια, όμως, δεν είναι αρκετά για να εξιστορήσουν το χθεσινό πρωινό μαζί της στο Onassis Ready, «το σπίτι», όπως το αποκάλεσε, που «έδωσε νέα φόρμα» στο «Tilda Swinton: Ongoing», την υπό εξέλιξη βιογραφία της, που βιάστηκε να ξεκαθαρίσει πως δεν θέλησε ποτέ να έχει τη μορφή αναδρομής αλλά ούτε και να αφορά την ίδια, όσο κι αν η μορφή της ξεπροβάλλει από παντού στον χώρο, σε βίντεο, σε glossy φωτογραφίσεις μόδας, εικόνες από τους κινηματογραφικούς της ρόλους και οικογενειακά αναμνηστικά.
Η έκθεση αυτή ξετυλίγει το νήμα μιας καλλιτεχνικής φύσης που βίωσε την περιπέτεια της τέχνης συντροφικά, «κουβεντιάζοντας και αυτοσχεδιάζοντας στο τραπέζι της κουζίνας» του διαμερίσματος 19 στο δυτικό Λονδίνο, της πρώτης «ενήλικης» στέγης της στις αρχές των ’80s. Αυτό το ρυπαρό, θορυβώδες διαμερισματάκι υπήρξε το κουκούλι της· εκεί η Τίλντα μεταμορφώθηκε από το συνεσταλμένο ασχημόπαπο μιας συντηρητικής σκωτσέζικης οικογένειας σε νύμφη του πειραματικού σινεμά, κι έβαλε τις ρίζες ενός ιδιότυπου οικογενειακού δέντρου «καλλιτεχνικών συγγενειών», με πρώτη διακλάδωση τον Ντέρεκ Τζάρμαν, τον Πυγμαλίωνά της στην υποκριτική και τον οδηγό της προς την καλλιτεχνική ελευθερία.
«Αναρωτήθηκα σε τι είμαι καλή, από τι είναι φτιαγμένο το έργο μου, ποιος είναι ο σπόρος που θέλω να σπείρω. Και υπήρχε μόνο μια απάντηση: οι σχέσεις μου».
Η έκθεση καταγράφει την αφετηρία της σχέσης της με τον Τζάρμαν σε ένα Super8 βίντεο που παίζει πίσω από τις κρεμάστρες με τα ρούχα της «Προσωπικής Γκαρνταρόμπας» όσο διαρκεί η παράσταση («ζωντανή έκθεση ή ίσως διάλεξη;» αναρωτιέται): η 20χρονη Τίλντα αυτοσχεδιάζει ντροπαλά μπροστά στον φακό του σε μια τραχιά ακτή του Κεντ, ενώ κάπου στο βάθος διακρίνεται μια βικτοριανή καλύβα ψαράδων που ανακάλυψαν οι δυο τους σε εκείνο το ταξίδι, και που την επόμενη μέρα ο Τζάρμαν την αγόρασε, φτιάχνοντας εκεί το καταφύγιο και τον κήπο του, το Prospect Cottage.
Το φάντασμα του αγαπημένου της φίλου πλανιέται παντού στην έκθεση… σε πέτρες φερμένες από εκείνη την ακτή, σε μικρά ζωγραφικά του έργα, αλλά και σ’ ένα κρεβάτι νοσοκομείου μέσα σε ένα γυάλινο box, που σημειώνει δραματικά την απώλειά του, τον Φεβρουάριο του 1994, «τη χρονιά που πήγα σε 43 κηδείες φίλων, θυμάτων του AIDS», λέει η Τίλντα με την ψυχραιμία ακτιβίστριας η οποία δεν θέλει να ξεχαστεί η αγριότητα που σημάδεψε τη γενιά της.
Λίγους μήνες αργότερα, στη Ρώμη, ως σταρ πλέον, βρέθηκε σε ένα πάνελ συζητητών αφιερωμένο στη μνήμη του Τζάρμαν. Εκεί γνώρισε έναν ντροπαλό, επίμονο κινηματογραφιστή, που της συστήθηκε παραπονούμενος ότι δεν του είχε απαντήσει σε ένα γράμμα όπου της πρότεινε να πρωταγωνιστήσει σε μια ταινία για τον Ουίλιαμ Μπάροουζ: ο Λούκα Γκουαντανίνο είχε μπει στη ζωή της και στο καλλιτεχνικό οικογενειακό της δέντρο.
Στην κουβέντα μας, μετά από μια απολαυστική προσωπική ξενάγηση, η Τίλντα επέστρεφε σταθερά στις ίδιες λέξεις: «διάλογος» και «διαδικασία». «Σε αυτές τις μακρές συνεργασίες με τους ανθρώπους με τους οποίους συν-δημιουργούσαμε, οι συζητήσεις είναι το πιο σημαντικό κομμάτι της διαδικασίας», μου εξηγεί. «Δεν πιστεύω στη γρήγορη χώνεψη», αστειεύεται, και μου θυμίζει πως η συζήτηση με τον Γκουαντανίνο για την ταινία «I am love» διήρκεσε 16 χρόνια! Γνωρίζει ότι το ευρύ κοινό την ξέρει ως «την κοκκινομάλλα Λευκή Μάγισσα από τα “Χρονικά της Νάρνια” και από τις ταινίες της Marvel», γι’ αυτό και είναι σημαντικό για εκείνη να μιλήσει για το καλλιτεχνικό της έργο ως δημιουργός και μούσα.
Μιλά με μια ποιητική προδιάθεση, γλαφυρά, με λόγο περιεκτικό, αναφέροντας με συγκινητική απλοχεριά φιλοσοφικούς στοχασμούς και προσωπικές ιστορίες. «Η δουλειά αυτή», δηλώνει για την έκθεση και την περφόρμανς της στο Onassis Ready, «είναι πολύ προσωπική και ταπεινή. Αφορά εμένα σε σχέση με τους συντρόφους μου στην τέχνη, και εστιάζει στη μέθοδο της καλλιτεχνικής πρακτικής», μια μέθοδο που για τη Σουίντον είναι απλή, δεν περιλαμβάνει «acting», όσο μια «παράδοση» στο βλέμμα του άλλου.
«Αναρωτήθηκα σε τι είμαι καλή, από τι είναι φτιαγμένο το έργο μου, ποιος είναι ο σπόρος που θέλω να σπείρω. Και υπήρχε μόνο μια απάντηση: οι σχέσεις μου. Αυτό είναι το μήνυμα που ήθελα να μεταφέρω με αυτό το έργο στους νέους καλλιτέχνες: δημιουργήστε ένα δίκτυο ανθρώπων που εκτιμάτε, θαυμάζετε και εμπιστεύεστε, και γίνετε συν-δημιουργοί».
Επανέρχεται στον Τζάρμαν, αφού σ’ αυτόν χρωστά την υποκριτική της υπόσταση, και μας εκμυστηρεύεται μια συμβουλή που συνήθιζε να δίνει στους νεαρούς συνεργάτες του: «Προετοιμαστείτε για το γύρισμα σαν να πηγαίνετε σε ένα πάρτι. Σ’ ένα πάρτι δεν κάθεσαι σε μια γωνιά περιμένοντας από την οικοδέσποινα να φροντίσει πώς θα εξελιχθεί η βραδιά. Φέρνεις την ενέργειά σου στον χώρο και την περίσταση, τη μοιράζεσαι, μαζί με την ευθύνη για το πώς θα πάνε τα πράγματα. Έτσι συμβαίνει και στις καλλιτεχνικές συνεργασίες», εξηγεί.
Επιμένει στη δύναμη της ένωσης των δημιουργών, πλέκοντας τα χέρια της σε μια χαρακτηριστική χειρονομία. Και την ίδια στιγμή που υμνεί την αλληλεγγύη σε κάθε μορφή τέχνης, αναγνωρίζει «πόσο ολοκληρωτικά μοναχικοί είμαστε όλοι μας». «Όσο πιο γρήγορα αποδεχτούμε τη μοναξιά μας, τόσο πιο υγιείς είμαστε», λέει και συμπληρώνει πως «η αληθινή αγάπη δεν έχει καμιά σχέση με αυτήν τη ρομαντική άποψη περί ένωσης, ότι τάχα η αγάπη σε γιατρεύει από τη μοναξιά σου. Αγάπη είναι να αναγνωρίσεις τον άλλο ως ξεχωριστή ύπαρξη και να του πεις: θα σου φανερώσω τη δική μου (μοναξιά), αν μου φανερώσεις τη δική σου».
Είναι σπάνιο δώρο να βρεθείς μέσα στην αύρα της Σουίντον. Βλέπεις τις σκέψεις να τρέχουν μέσα στις κόρες των ματιών της, νιώθεις τον έλεγχό της πάνω σε ανθρώπους και αντικείμενα, δέχεσαι ό,τι έχει επιλέξει να σου δώσει από την προσωπική της «αρχαιολογία», την πιστεύεις (διστάζω να πω «την προσκυνάς») σαν ένα θεϊκό φως που διαπερνά εποχές και ατμόσφαιρες.
Την ώρα που ξεδιπλώνει με τα γαντοφορεμένα της χέρια το βαφτιστικό φορεματάκι πολλών γενεών Σουίντον ή βγάζει με ενθουσιασμό από τη χλαίνη του παππού της ένα τσαλακωμένο μαντίλι, λέγοντας πως κρατάει ζωντανή τη μνήμη μέσα από τη χρήση (κι όχι την ανάμνησή) του, «ακούς» την ανθρωπιά της.
Σε αυτό το «εξαϋλωμένο» πλάσμα με τις πολλές οικογένειες, το πάθος και η αυστηρότητα σχετίζονται βαθιά, η ταυτότητα –τόσο στην εμφάνιση όσο και στο φύλο– είναι ρευστή και οι ρόλοι ευκαιρίες να γκρεμίσει στεγανά στο σινεμά ή στη μόδα. Γι’ αυτό την παρουσία της στη Στέγη αυτές τις μέρες την ένιωσαν όλοι ως masterclass αγάπης, ως μια κραυγή για την αναγκαιότητα της δημιουργικής ζωής.
Tilda Swinton - Ongoing στο Onassis Ready
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για το «Tilda Swinton: Ongoing» εδώ.
