Οι επιβλαβείς ενώσεις στις παιδικές πάνες και τα τοξικά «αιώνια χημικά» στα προϊόντα καθημερινής χρήσης συγκαταλέγονται στις 14 ομάδες επικίνδυνων ουσιών που πλήττονται από τις μακροχρόνιες καθυστερήσεις στους ελέγχους ρύπανσης της ΕΕ, σύμφωνα με τα ευρήματα μιας έκθεσης που οι επιστήμονες χαρακτήρισαν ως «εξαιρετικά απογοητευτικά».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπάθησε να αποσύρει από την αγορά ευρείες κατηγορίες επικίνδυνων ουσιών με ένα «σχέδιο δράσης περιορισμών» τον Απρίλιο του 2022, το οποίο χαιρετίστηκε τότε ως η μεγαλύτερη απαγόρευση τοξικών χημικών ουσιών που έχει γίνει ποτέ.
Ωστόσο, τέσσερα χρόνια αργότερα, δεν έχει ξεκινήσει τη διαδικασία ρύθμισης επτά από τις 22 ομάδες επικίνδυνων χημικών ουσιών και έχει «ουσιαστικά παγώσει» την πρόοδο στη ρύθμιση επτά ακόμη, σύμφωνα με έλεγχο προόδου που πραγματοποίησαν οι οργανώσεις ClientEarth και European Environmental Bureau.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί το «κύριο εμπόδιο» στο ίδιο της το σχέδιο δράσης και ισχυρίζονται ότι «παράνομες καθυστερήσεις» έχουν οδηγήσει σε σχεδόν 100.000 τόνους επιπλέον χημικής ρύπανσης από έξι από τις ομάδες αυτές.
Το σχέδιο δράσης για τα χημικά
Η ανακοίνωση ενός σχεδίου δράσης με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τη σταδιακή κατάργηση των επικίνδυνων ουσιών ήταν «πολύ ενθαρρυντική», δήλωσε η Ελέν Ντιγκύ, δικηγόρος της ClientEarth και συν-συγγραφέας της έκθεσης. «Τώρα, τέσσερα χρόνια μετά την αρχική δημοσίευση, η κατάσταση δεν φαίνεται καθόλου ευοίωνη».
Οι προτεινόμενοι περιορισμοί που έχουν καθυστερήσει περιλαμβάνουν τον μόλυβδο στις σφαίρες, ο οποίος συνδέεται με χρόνια νεφρική νόσο στους κυνηγούς, ουσίες σε είδη παιδικής φροντίδας που συνδέονται με καρκίνο και γενετικές μεταλλάξεις, το κυαναμίδιο του ασβεστίου, ένα λίπασμα που διασκορπίζει καρκινογόνες ουσίες, και ένα βιοσυσσωρευτικό επιβραδυντικό φλόγας που χρησιμοποιείται στα αυτοκίνητα.
Σύμφωνα με τους κανονισμούς της ΕΕ για τα χημικά, γνωστούς ως REACH, η Επιτροπή υποχρεούται να συντάξει τροπολογία στον κατάλογο των περιορισμών εντός τριών μηνών από τη λήψη των γνωμοδοτήσεων των επιτροπών εμπειρογνωμόνων. Η έκθεση διαπίστωσε ότι η προθεσμία δεν έχει τηρηθεί ποτέ, με καθυστερήσεις που κυμαίνονται από 13 έως 47 μήνες και κατά μέσο όρο δύο χρόνια.
Ο μόλυβδος στα πυρομαχικά και στα αλιευτικά εργαλεία ήταν υπεύθυνος για το μεγαλύτερο μέρος των 98.000 τόνων ρύπανσης που η έκθεση απέδωσε σε καθυστερήσεις πέραν της νόμιμης προθεσμίας, με καθυστέρηση 23 μηνών. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων (ECHA) εκτιμά ότι περίπου 44.000 τόνοι μολύβδου απελευθερώνονται στο περιβάλλον από αυτές τις πηγές κάθε χρόνο.
Ορισμένοι περιορισμοί έχουν τεθεί επιτυχώς σε ισχύ. Η Επιτροπή έχει περιορίσει τις PFAS στον αφρό πυρόσβεσης, τον μόλυβδο στα πλαστικά PVC, τους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAH), καθώς και μια σειρά άλλων τοξικών χημικών ομάδων.
Μεγάλες οι καθυστερήσεις στην ΕΕ
Η Ευρώπη έχει πρωτοστατήσει στη ρύθμιση των επιβλαβών ουσιών, εισάγοντας μερικούς από τους αυστηρότερους κανονισμούς για επικίνδυνες χημικές ουσίες στον κόσμο. Το σχέδιο δράσης ήταν μέρος μιας ευρωπαϊκής «αποτοξίνωσης» που αποσκοπούσε στη ρύθμιση των επικίνδυνων ουσιών μέσω γενικών απαγορεύσεων με περιορισμένες εξαιρέσεις.
Χαιρετίστηκε από περιβαλλοντικές οργανώσεις ως βελτίωση της προηγούμενης προσέγγισης, κατά την οποία οι ρυθμιστικές αρχές απαγόρευαν μια συγκεκριμένη ουσία, μόνο για να τροποποιήσει ελαφρώς η βιομηχανία τη σύνθεσή της – παρακάμπτοντας την απαγόρευση χωρίς να μειώνεται ο κίνδυνος.
Η Μιρέλα Μιέττινεν, ερευνήτρια στον τομέα της χημικής νομοθεσίας στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Φινλανδίας, η οποία δεν συμμετείχε στη σύνταξη της έκθεσης, δήλωσε ότι πολλές υποθέσεις είχαν προχωρήσει στο στάδιο της διαμόρφωσης γνώμης, αλλά είχαν κολλήσει στο στάδιο της λήψης αποφάσεων. Χαρακτήρισε την έλλειψη πολιτικής βούλησης ως «εξαιρετικά απογοητευτική» για όσους εργάζονται για την προώθηση των περιορισμών.
«Τα ευρήματα της έκθεσης είναι σημαντικά και υπογραμμίζουν τη μακροχρόνια διοικητική αμέλεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με τον περιορισμό των επιβλαβών ουσιών στο πλαίσιο του κανονισμού REACH», είπε.
Ορισμένες ομάδες χημικών ουσιών δεν υπόκεινται πλέον σε περιορισμούς στο πλαίσιο του οδικού χάρτη, αφού οι επιτροπές συμβούλεψαν να μην γίνει αυτό ή επειδή η Επιτροπή αποφάσισε να τις αντιμετωπίσει μέσω διαφορετικής ρυθμιστικής οδού.
Ωστόσο, η τελευταία έκδοση του σχεδίου δράσης, το οποίο ενημερώνεται ετησίως, έχει καθυστερήσει το χρονοδιάγραμμα για αρκετές άλλες ομάδες χημικών ουσιών χωρίς εξήγηση.
«Το πλάνο δεν έχει πλέον πραγματικά τη λειτουργία ενός σχεδίου», δήλωσε η Ντιγκύ. «Είναι απλώς ένας καθρέφτης της αναποτελεσματικότητας και της έλλειψης δράσης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής».
Με πληροφορίες από Guardian
