Ύστερα από περισσότερες από 16 συνεχόμενες ώρες διαπραγματεύσεων πίσω από κλειστές πόρτες, που διήρκεσαν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της Κυριακής, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, εμφανίστηκε μπροστά στους δημοσιογράφους εμφανώς κουρασμένος και συγκρατημένος.
Από το βήμα μιας πολυτελούς αίθουσας στο Ισλαμαμπάντ, έκανε λόγο για «ελλείψεις», «αρνητικές εξελίξεις» και αδυναμία προόδου, προμηνύοντας πως οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν δεν είχαν αποτέλεσμα.
Όπως αναφέρουν οι New York Times, η εικόνα του Βανς, μετά από 21 ώρες στο έδαφος του Πακιστάν, αποτύπωνε το βάρος μιας αποστολής με υψηλές προσδοκίες. Οι σύμμαχοι της Ουάσινγκτον και αντίπαλες δυνάμεις είχαν στραμμένο το βλέμμα τους στις συνομιλίες, ελπίζοντας σε μια διπλωματική διέξοδο από μια σύγκρουση που έχει ήδη αναδιαμορφώσει γεωπολιτικές ισορροπίες, έχει επηρεάσει την παγκόσμια οικονομία και έχει διευρυνθεί σε ολόκληρη την περιοχή.
Αντί για λύση, το ταξίδι κατέληξε σε αδιέξοδο.
Τζέι Ντι Βανς: Μια αποστολή στο Πακιστάν με υψηλό ρίσκο
Το γεγονός ότι επικεφαλής της αμερικανικής αποστολής ήταν ο ίδιος ο Βανς δεν πέρασε απαρατήρητο. Πρόκειται για έναν πολιτικό που είχε εκφράσει επανειλημμένα την αντίθεσή του σε μια γενικευμένη σύγκρουση με το Ιράν, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης και μαζικών απωλειών.
Κι όμως, ήταν αυτός που κλήθηκε να ηγηθεί των πιο υψηλόβαθμων συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εδώ και σχεδόν 50 χρόνια, μετά την ανατροπή του Σάχη από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Η αποστολή του, εκ των πραγμάτων, ήταν διπλά δύσκολη, αναφέρουν οι New York Times. Από τη μία να διαπραγματευτεί με μια χώρα που έχει βρεθεί στο στόχαστρο συνεχών στρατιωτικών επιθέσεων, και από την άλλη να εκπροσωπήσει μια διοίκηση που εμφανίζεται διχασμένη ως προς την κατεύθυνση της εξωτερικής της πολιτικής.
Την ίδια στιγμή, ο πολιτικός του προϊστάμενος, Ντόναλντ Τραμπ, βρισκόταν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στο Μαϊάμι, παρακολουθώντας αγώνα UFC, ενώ δίπλα του βρισκόταν ο υπουργός Εξωτερικών και σύμβουλος εθνικής ασφάλειας, Μάρκο Ρούμπιο.
Η εικόνα αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη από τους αναλυτές, που τη συνέδεσαν με μια ευρύτερη αίσθηση ασυνέχειας στη διαχείριση της κρίσης.
Το πλαίσιο της σύγκρουσης ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν
Οι συνομιλίες στο Πακιστάν πραγματοποιήθηκαν σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συγκυρία. Εδώ και περισσότερες από πέντε εβδομάδες, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έχουν πραγματοποιήσει εκτεταμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, πλήττοντας χιλιάδες στόχους και εξοντώνοντας ανώτατα στελέχη του καθεστώτος.
Σύμφωνα με στοιχεία οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι επιθέσεις έχουν προκαλέσει σημαντικές απώλειες αμάχων, ενώ η απάντηση της Τεχεράνης υπήρξε άμεση, με επιθέσεις σε στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ στην περιοχή και ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα πιο κρίσιμα περάσματα για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Η κλιμάκωση αυτή έχει οδηγήσει σε μια από τις μεγαλύτερες ενεργειακές αναταράξεις των τελευταίων δεκαετιών, με τις τιμές του πετρελαίου να παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις και την παγκόσμια οικονομία να δέχεται ισχυρές πιέσεις.
Ως προς τις διαφωνίες μεταξύ των δύο πλευρών που οδήγησαν σε αδιέξοδο, σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, βασικό σημείο τριβής στις συνομιλίες ήταν η απαίτηση των ΗΠΑ για δέσμευση του Ιράν ότι δεν θα επιδιώξει την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Η ιρανική πλευρά αρνήθηκε να αποδεχθεί τον όρο, οδηγώντας τις διαπραγματεύσεις σε αδιέξοδο.
Παράλληλα, η Τεχεράνη έθεσε δικές της προϋποθέσεις, όπως η αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων στο εξωτερικό και η επέκταση της εκεχειρίας ώστε να συμπεριλάβει και τον Λίβανο, μια απαίτηση που συνδέεται άμεσα με τη δράση της Χεζμπολάχ και τις επιδιώξεις της ισραηλινής κυβέρνησης.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, πρωθυπουργός του Ισραήλ, έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι επιθυμεί τη συνέχιση των επιχειρήσεων κατά της οργάνωσης, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο το διπλωματικό τοπίο.
Διαπραγματεύσεις ΗΠΑ και Ιράν στο «σκοτάδι»
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της αποστολής ήταν το επίπεδο μυστικότητας που τη συνόδευσε. Οι μετακινήσεις του Βανς στο Ισλαμαμπάντ παρέμειναν αυστηρά ελεγχόμενες, ενώ ούτε οι δημοσιογράφοι ούτε καν ανώτεροι αξιωματούχοι στην Ουάσινγκτον είχαν σαφή εικόνα για το τι ακριβώς συνέβαινε στις αίθουσες των συνομιλιών.
Δεκάδες δημοσιογράφοι που είχαν συγκεντρωθεί στην πακιστανική πρωτεύουσα περίμεναν για ώρες χωρίς ουσιαστική ενημέρωση, ενώ ακόμη και η διεξαγωγή των ίδιων των συνομιλιών παρέμενε ασαφής ως προς τον χρόνο και τον τόπο.
Το σκηνικό αυτό ενίσχυσε την αίσθηση ότι οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονταν σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας και έλλειψης συντονισμού.
Την ίδια ώρα, το Πακιστάν επιχείρησε να παρουσιαστεί ως διαμεσολαβητής και ειρηνευτικός παράγοντας, επενδύοντας επικοινωνιακά στη φιλοξενία των συνομιλιών. Η πόλη του Ισλαμαμπάντ τέθηκε ουσιαστικά σε κατάσταση αυξημένης ασφάλειας, με περιορισμένη κυκλοφορία και έντονη παρουσία δυνάμεων ασφαλείας.
Αφίσες και πινακίδες με την ένδειξη «Islamabad Talks» εμφανίστηκαν σε κεντρικά σημεία της πόλης, επιχειρώντας να αναδείξουν τον ρόλο της χώρας ως τόπου διπλωματικής συνάντησης.
Ωστόσο, παρά την εικόνα αυτή, το αποτέλεσμα των συνομιλιών δεν δικαίωσε τις προσδοκίες.
Τι σημαίνει η αποτυχία στις διαπραγματεύσεις ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν
Η αποτυχία των συνομιλιών αφήνει ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα για την επόμενη φάση της κρίσης. Ο Αμερικανός πρόεδρος καλείται πλέον να αποφασίσει αν θα επιδιώξει νέα διπλωματική προσπάθεια ή αν θα προχωρήσει σε περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση.
Ήδη, η ανακοίνωση για ναυτικό αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ θεωρείται από πολλούς αναλυτές ως κίνηση που προσεγγίζει τα όρια πολεμικής ενέργειας. Την ίδια στιγμή, το Ιράν φαίνεται να έχει ενισχύσει τη διαπραγματευτική του θέση, εκμεταλλευόμενο τη στρατηγική σημασία των θαλάσσιων οδών και τη διεθνή εξάρτηση από την ενεργειακή ροή της περιοχής.
Για τον Βανς, η αποστολή αυτή ενδέχεται να έχει και προσωπικές πολιτικές συνέπειες. Θεωρούμενος ήδη ως πιθανός υποψήφιος για το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών το 2028, βρίσκεται αντιμέτωπος με την πρόκληση να ισορροπήσει ανάμεσα στη δημόσια στήριξη της κυβέρνησης και στις προσωπικές του θέσεις κατά της σύγκρουσης.
Η στάση του απέναντι στον πόλεμο έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις εντός του πολιτικού του χώρου, ενώ προσωπικότητες όπως ο σχολιαστής, Τάκερ Κάρλσον, έχουν εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή τους στη σύγκρουση.
Καταλήγοντας, οι Times επισημαίνουν πως, παρά την αποτυχία, η διπλωματική οδός δεν έχει αποκλειστεί. Ωστόσο, το κλίμα δυσπιστίας και οι βαθιές διαφωνίες καθιστούν οποιαδήποτε νέα προσπάθεια εξαιρετικά δύσκολη.
Με πληροφορίες από New York Times
