Η ιστορία μοιάζει σχεδόν απίθανη: μια παλιά δερμάτινη τσάντα, ξεχασμένη σε ντουλάπα σπιτιού στο Westchester, αποδείχθηκε ότι έκρυβε μια σειρά σχεδίων από την εμπειρία ενός ανθρώπου που είχε περάσει από τα ναζιστικά στρατόπεδα.
Σήμερα, αυτό το υλικό παρουσιάζεται στο Manhattan University, στην έκθεση Marcel Roux: Lost Stories of the Holocaust, που οργανώθηκε από το Holocaust, Genocide and Interfaith Education Center του πανεπιστημίου.
Ο δημιουργός των σχεδίων ήταν ο Marcel Roux, μέλος της Γαλλικής Αντίστασης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συνοδεύουν την έκθεση, κρατήθηκε επί σχεδόν τρία χρόνια στο Sachsenhausen, μεταφέρθηκε στις αρχές του 1945 στο Buchenwald και στη συνέχεια στο Langenstein-Zwieberge, όπου συνδέεται και η δημιουργία των σχεδίων του. Δεν ήταν επαγγελματίας καλλιτέχνης με τη συμβατική έννοια, και ακριβώς γι’ αυτό τα έργα του διαβάζονται σήμερα κυρίως ως άμεσες μαρτυρίες της εμπειρίας του εγκλεισμού.
Τα σχέδια καταγράφουν σκηνές από την καθημερινότητα του στρατοπέδου: ξυλοδαρμούς, σειρές κρατουμένων, εξαντλημένα σώματα, αναμονή για φαγητό. Δεν έχουν τον χαρακτήρα μεταγενέστερης ανασύνθεσης ή ιστορικής εικονογράφησης. Αντίθετα, λειτουργούν σαν οπτικά ίχνη ενός ανθρώπου που προσπαθεί να αποτυπώσει όσα είδε και έζησε με τον πιο άμεσο τρόπο.
Η ίδια η διαδρομή του ευρήματος είναι σχεδόν εξίσου εντυπωσιακή με το περιεχόμενό του. Η τσάντα στην οποία βρέθηκαν τα σχέδια ανήκε στον William Epstein, στρατιωτικό γιατρό των ΗΠΑ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και είχε μείνει πίσω όταν πουλήθηκε το σπίτι του στο Westchester. Οι επόμενοι ιδιοκτήτες την εντόπισαν κατά τη διάρκεια ανακαίνισης. Μέσα υπήρχαν, εκτός από τα σχέδια, φωτογραφίες, καρτ ποστάλ, αποκόμματα εφημερίδων και προσωπικά σημειώματα. Χρόνια αργότερα, οι εικόνες στάλθηκαν στο Yad Vashem και ταυτοποιήθηκαν ως έργα του Roux.
Η έκθεση άνοιξε στις 20 Μαρτίου και παρουσιάζει τα σχέδια όχι μόνο ως ιστορικά ντοκουμέντα, αλλά και ως ένα σπάνιο υλικό που σώθηκε σχεδόν τυχαία. Σε δημόσιες τοποθετήσεις της, η διευθύντρια του κέντρου Mehnaz Afridi έχει επισημάνει ότι το έργο του Roux αποτελεί σπάνια οπτική μαρτυρία από τη ζωή στο στρατόπεδο και ότι παραμένουν ακόμη ανοιχτά ερωτήματα γύρω από τις συνθήκες κάτω από τις οποίες δημιουργήθηκε, ακόμη και για το πώς βρέθηκαν χαρτί και χρωματιστά μολύβια εκεί.
Το βάρος του θέματος βρίσκεται τελικά στο ίδιο το υλικό. Δεν πρόκειται απλώς για μια τυχαία ανακάλυψη σε ένα σπίτι, αλλά για την επανεμφάνιση ενός τεκμηρίου που κουβαλά μέσα του μια προσωπική, άμεση και εξαιρετικά σπάνια μαρτυρία από τον κόσμο των στρατοπέδων. Το γεγονός ότι αυτά τα σχέδια έμειναν για δεκαετίες κρυμμένα σε μια ντουλάπα, πριν φτάσουν τελικά σε έναν δημόσιο χώρο μνήμης, δίνει ακόμη μεγαλύτερη ένταση στην παρουσία τους σήμερα.
