Οι ερωτικές σκηνές στο σινεμά μετά το #MeToo και ο ρόλος της "συντονίστριας οικειότητας"
Paloma Garcia Martens, L’Intimité sur un plateau (Η οικειότητα σε ένα πλατό), εκδ. JC Lattès, Παρίσι, 2026
FacebookTwitter Η Zendaya και η Hunter Schafer στην αμερικανική δραματική σειρά "Euphoria" (2019) του Sam Levinson.
Η χορογραφία σκηνών οικειότητας στα γυρίσματα είναι το επάγγελμα της Παλόμα Γκαρσία Μαρτένς, μιας "συντονίστριας οικειότητας" που ξεκίνησε την καριέρα της ως ενδυματολόγος. Πρωτοπόρος σε αυτόν τον τομέα στη Γαλλία και το Βέλγιο, έχει συνεργαστεί με την Iris Brey (Split), τη Judith Godrèche (Mémoire de fille) ή ακόμα και τον Cédric Klapisch (La Venue de l’Avenir), και δημοσιεύει σήμερα το βιβλίο Η οικειότητα στο πλατό. Σκέψεις για το σεξ πίσω από την κάμερα (εκδόσεις JC Lattès). Σε αυτό υπερασπίζεται μια χαρούμενη και ακτιβίστικη εκδοχή του επαγγέλματος, ικανή να περιορίσει τις καταχρήσεις και να αφουγκραστεί τους φόβους, χωρίς να βλάψει τη δημιουργία. Ακολουθεί συνέντευξη.
Léa André-Sarreau Trois Couleurs/Mk2 - 23.03.2026
Εξηγείτε στο βιβλίο σας πως "όπως και με μια επικίνδυνη σκηνή, το ζητούμενο είναι να κάνουμε μια σκηνή προσομοιωμένου σεξ να φαίνεται ρεαλιστική". Με ποιον τρόπο η μεταφορά της επικίνδυνης σκηνής φωτίζει το επάγγελμά σας;
Μια επικίνδυνη σκηνή (stunt) στο σινεμά χορογραφείται γιατί περιλαμβάνει βίαιες επαφές, μια προσομοιωμένη μάχη. Κανείς δεν δέχεται πραγματική γροθιά στο πρόσωπο, δεν δέχεται πυροβολισμούς ούτε πηδάει από ένα αυτοκίνητο χωρίς προστασία. Ωστόσο, στην εικόνα, αυτό που αναζητούμε είναι μια μορφή αξιοπιστίας. Η επικίνδυνη σκηνή πρέπει να φαίνεται αληθινή χωρίς όμως να θέτει σε κίνδυνο τα άτομα που την ερμηνεύουν. Τα διακυβεύματα είναι παρόμοια σε μια σκηνή οικειότητας: εδώ πρόκειται για την προσομοίωση μιας γεννητικής επαφής, μιας σεξουαλικής πράξης, και την απόδοσή της με ρεαλιστικό τρόπο [όταν η Παλόμα Γκαρσία Μαρτένς άκουσε για το επάγγελμα της συντονίστριας οικειότητας σε μια διάλεξη της Iris Brey, αποφάσισε να εκπαιδευτεί εξ αποστάσεως στο αμερικανικό σωματείο ηθοποιών, SAG-AFTRA. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κινηματογραφική βιομηχανία απευθύνεται όλο και περισσότερο σε συντονιστές οικειότητας, ειδικά μετά το ξέσπασμα της υπόθεσης Weinstein το 2017. Η πλατφόρμα HBO ήταν η πρώτη που τους χρησιμοποίησε το 2017 στη σειρά The Deuce - σ.σ.]. Ενώ η επικίνδυνη σκηνή γίνεται αντιληπτή ως προφανής φυσικός κίνδυνος, το τραύμα της οικειότητας είναι πέρα για πέρα αληθινό αλλά αόρατο. Ο κίνδυνος υποβαθμίζεται. Όχι μόνο από το σινεμά, αλλά από ολόκληρη την κοινωνία, κυρίως επειδή αυτά τα τραύματα αφορούν κυρίως άτομα που υφίστανται έμφυλες διακρίσεις, και ιδιαίτερα τις γυναίκες. Στην πατριαρχική μας κοινωνία, τα βιώματα των γυναικών που είναι θύματα βίας ή κυριαρχίας αποσιωπώνται.
Στην πράξη, τι είδους εργαλειοθήκη (τεχνικές, αξεσουάρ, εφέ) διαθέτετε για την προσομοίωση της σωματικής επαφής;
Υπάρχει μια χορογραφική τεχνική απόκρυψης. Πρόκειται για ένα είδος "τεχνάσματος": οι γωνίες λήψης, η τοποθέτηση της κάμερας, η κλίση της λεκάνης προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, επιτρέπουν τη μίμηση μιας επαφής εκεί που δεν υπάρχει καμία. Χρησιμοποιούμε επίσης ειδικά εσώρουχα, αυτοκόλλητα στρινγκ χωρίς λάστιχο, με εσωτερικά προστατευτικά καλύμματα για την προστασία των ηθοποιών. Έπειτα, υπάρχει το ζήτημα της γλώσσας: πώς απευθύνεται κανείς σε αυτά τα σώματα την ώρα της εργασίας; Πρέπει να χρησιμοποιείται ένα αποσεξουαλικοποιημένο λεξιλόγιο για να αποφεύγεται η εκ νέου ερωτικοποίηση του χώρου εργασίας. Υπάρχουν τεχνικές μη βίαιης επικοινωνίας για να αποσαφηνίζονται οι ανάγκες, οι προθέσεις και τα όρια τα οποία, μερικές φορές, δεν έχουν γίνει απαραίτητα συνειδητά από την αρχή. Δεν είναι απλό, καθώς όλοι έχουμε τις προκαταλήψεις μας και τα τραύματά μας σε σχέση με τη συναίνεση.
Ακριβώς, όλη η λεπτότητα του επαγγέλματος έγκειται στο γεγονός ότι δεν συντονίζετε μόνο τα σώματα, αλλά και τη συναίνεση. Πώς συντονίζει κανείς κάτι που δεν είναι απτό;
Είναι μια δύσκολη ισορροπία. Πρέπει να αναλύονται οι σχέσεις εξουσίας – κάποιες είναι πιο προφανείς από άλλες. Η πιο έκδηλη αντιπαράθεση είναι η ιεραρχία στο πλατό, ανάλογα με το αν είσαι πρωταγωνιστής, κομπάρσος... Πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη η φήμη, η ηλικιακή διαφορά, το φύλο, το αν ένα άτομο είναι αρτιμελές ή όχι, η ψυχολογική και φυσική του κατάσταση. Πρέπει να συνυπολογίζονται αυτοί οι παράγοντες κινδύνου. Ως συντονίστρια οικειότητας, δεν μπορώ να αποφασίσω εγώ αντί για κάποιον άλλον τι είναι επικίνδυνο ή όχι για εκείνον. Μπορώ, όμως, να τον βοηθήσω να αποσαφηνίσει τα όριά του, χωρίς επιβολή ή χειραγώγηση. Πρόκειται για μια ουσιαστική υποστήριξη. Αν αντιληφθώ ότι επιχειρείται η υπέρβαση ενός σαφώς καθορισμένου ορίου μέσω κάποιας μορφής πίεσης ή εξουσίας, μπορώ να παρέμβω στην παραγωγή και να πω: "Μπαίνουμε σε μια ζώνη κινδύνου, πρέπει να σκεφτούμε πώς θα αφηγηθούμε αυτή την ιστορία διαφορετικά, ώστε να σεβαστούμε τα συγκεκριμένα όρια". Αλλά όλη η δυσκολία με ένα όριο είναι ότι έχει το δικαίωμα να αλλάζει με τον χρόνο.
Η συναίνεση σε ένα κινηματογραφικό πλατό έρχεται αντιμέτωπη με ένα αδιέξοδο: μπορεί όντως να ασκηθεί με πλήρη επίγνωση, όταν υπάρχει μια σχέση ισχύος με έναν εργοδότη;
Οι συσχετισμοί θα είναι πάντα άνισοι – αλλά το πρώτο βήμα είναι να έχουμε συνείδηση της εξουσίας που μπορεί να ασκηθεί πάνω στους ηθοποιούς και τους κομπάρσους. Να θεσπίσουμε πρωτόκολλα που δεν το αρνούνται αυτό, αλλά επιτρέπουν τη δημιουργία ήρεμων συνθηκών εργασίας. Το ζήτημα των ορίων παραμένει ακόμη μεγάλο ταμπού στην κοινωνία μας, επειδή συνδέεται με την έννοια της ευαλωτότητας. Από τη μία πλευρά, απαιτούμε από τους ηθοποιούς να εκτίθενται για να ενσαρκώσουν τον χαρακτήρα τους, ενώ από την άλλη, τους προσάπτουμε αυτή ακριβώς την ευαλωτότητα. Πρόκειται για την κληρονομιά μιας υπερ-αρρενωπής πρακτικής, η οποία δημιουργεί ένα προφανές παράδοξο.
Εξηγείτε ότι πολλοί ηθοποιοί, προκειμένου να παίξουν σκηνές οικειότητας, βιώνουν μια ψυχική αποσύνδεση. Τι σημαίνει αυτό;
Η υποκριτική είναι μια άβολη συνθήκη. Πρέπει όμως να διακρίνουμε την παραγωγική δυσφορία —εκείνη που μας ωθεί στην υπέρβαση και στην εξερεύνηση του αγνώστου σαν να ξεκινούσαμε ένα νέο άθλημα— από τη δυσφορία όπου εκθέτουμε τον εαυτό μας σε κίνδυνο. Σε αυτή τη δεύτερη περίπτωση ξεκινά η κατάσταση αποσύνδεσης: αυτό που βιώνουμε γίνεται υπερβολικά βίαιο για τον ψυχισμό μας και ο εγκέφαλός μας ενεργοποιεί έναν μηχανισμό προστασίας για να επιβιώσει. Πρόκειται για μια απόκριση σε τραυματικό στρες, η οποία μπορεί να πάρει διάφορες μορφές: επιθετικότητα, φυγή ή πάγωμα. Η συνείδηση εγκαταλείπει σκόπιμα το σώμα για να αποφευχθεί η κατάρρευση. Στην περίπτωση των τραυμάτων σεξουαλικής φύσης, η αποσύνδεση είναι μια συνηθισμένη απόκριση. Πολλοί άνθρωποι αναζητούν επίσης τη γαλήνη προσπαθώντας να κατευνάσουν τον θύτη τους.
Με ποιον τρόπο το ζήτημα του χρόνου είναι ουσιαστικό για να χτιστεί μια σχέση εμπιστοσύνης στο πλατό;
Ο χρόνος είναι ένας παράγοντας τεράστιας ελευθερίας και αυτενέργειας. Είναι ένα πολύτιμο αγαθό, καθώς εκεί διακυβεύεται το ζήτημα της συναίνεσης των ηθοποιών σε σχέση με αυτό που τους προτείνεται. Πρέπει να έχουν αρκετό χρόνο για να αφομοιώσουν τα αιτήματα, να συνδεθούν με το σώμα τους, να νιώσουν υποστήριξη ώστε να εκφράσουν ανησυχίες και να συνδημιουργήσουν με την ομάδα. Ζούμε σε μια κοινωνία πολύ εστιασμένη στον λόγο, στο κείμενο, στην αμεσότητα. Το ίδιο ισχύει και για τη συναίνεση: θεωρείται κάτι πολύ δυαδικό, ή "ναι" ή "όχι". Το να ζητάς από έναν ηθοποιό δύο λεπτά πριν βγει στη σκηνή αν θέλει να βγάλει το πουκάμισό του ή να μείνει με το εσώρουχο, δεν αποτελεί αίτημα ελεύθερης και ενημερωμένης συναίνεσης, επειδή θα πει "ναι" υπό την πίεση του κατεπείγοντος.
Πώς εξηγείτε την καθυστερημένη εμφάνιση και διάδοση του επαγγέλματος του συντονισμού οικειότητας στη Γαλλία, τη στιγμή που οι αγγλοσαξονικές χώρες το έχουν ήδη υιοθετήσει;
Υπάρχει ένα γαλλικό μοντέλο κοσμικότητας, το οποίο εν μέρει εξάλειψε το ιερό επιβάλλοντας μια πολιτική οπτική. Όμως, έχουμε ανάγκη από είδωλα, από πεποιθήσεις. Στη Γαλλία, μεταφέραμε αυτή τη θεοποίηση με τη μορφή της "γαλλικής πολιτιστικής εξαίρεσης": είναι η χώρα του σινεμά, των τεχνών, της πολυτέλειας, του καλού γούστου. Μετά την πτώση της Αυτοκρατορίας, έπρεπε να αναδημιουργηθούν ελίτ, μια μορφή μοναρχίας "ελέω Θεού", κυρίως για οικονομικούς λόγους. Πρέπει να προσφέρουμε όνειρο, να πουλάμε αρώματα, εισιτήρια κινηματογράφου… Αυτό το γαλλικό πολιτιστικό soft power είναι μια νέα μορφή ασυνείδητου ιερού. Δηλαδή, δεν επιβλήθηκε, αλλά πρακτικά, ένα πρόσωπο που κάνει τη Γαλλία να λάμπει και μας εμπνέει εθνική υπερηφάνεια, απολαμβάνει μια νέα "αγιότητα" και προνόμια. Το να ασκεί κανείς κριτική σε μια συγκεκριμένη καλλιτεχνική ελίτ που μας κάνει περήφανους, θεωρείται επίθεση στο ιερό. Εκλαμβάνεται ως μια βία κατά της ταυτότητας. Το ένιωσα πολύ έντονα στη δουλειά μου.
Εξηγείτε ότι το επάγγελμα της συντονίστριας οικειότητας θεωρείται "υπαρξιακή απειλή για τον γαλλικό κινηματογράφο". Γιατί;
Η συναισθηματική αντίδραση είναι πολύ έντονη όταν αμφισβητείται η παντοδυναμία του κινηματογραφικού κατεστημένου. Η καθολική απόρριψη της έννοιας του συντονισμού οικειότητας το αποδεικνύει περίτρανα. Ορισμένοι μας κατηγορούν ότι "λειαίνουμε" τα έργα. Πίσω από αυτό κρύβεται ο φόβος της λογοκρισίας, ο οποίος είναι βαθιά ριζωμένος στο συλλογικό πολιτισμικό ασυνείδητο της Γαλλίας και στην παράδοση του Διαφωτισμού. Ο συντονισμός οικειότητας, που εμφανίστηκε στον απόηχο του κινήματος #MeToo, είναι μια κατεξοχήν πολιτική εργασία που δίνει ορατότητα στα άτομα που υφίστανται έμφυλες διακρίσεις. Και όλο αυτό μπορεί να εκληφθεί ως απειλή.
FacebookTwitter Η Maggie Gyllenhaal στη σειρά της HBO "The Deuce" (2017-2019) των David Simon και George Pelecanos. Φωτ. Paul Schiraldi, HBO
FacebookTwitter Πορτρέτο της Paloma Garcia Martens. Φωτ. Aurélie Lamachère
