'Ενα σύγχρονο βιβλιοπωλείο στην Καμπούλ
Αυτά που φανταζόμαστε ή πληροφορούμαστε δεν ανταποκρίνονται πάντα (ποτέ) στην πραγματικότητα
Το άνοιγμα του βιβλιοπωλείου Aksos στην Καμπούλ είναι ένα συμβολικό γεγονός που ξεπερνά τα βιβλία. Ανάμεσα στους πολυάριθμους επισκέπτες, η παρουσία γυναικών και κοριτσιών —των οποίων η πρόσβαση στη γνώση εξακολουθεί να περιορίζεται δραστικά— αφήνει να φανεί έναν αέρα αμφισβήτησης.
Noorwali Khpalwak
Voix en Exil / Mediapart - 11.05.2026
Ο Noorwali Khpalwak είναι Αφγανός δημοσιογράφος και εκδότης. Μετά την πτώση της πρωτεύουσας το 2021, διέφυγε από το Αφγανιστάν και εγκαταστάθηκε στη Γαλλία όπου δημιούργησε το δικό του podcast "Kabul Podcast", ώστε να συνεχίζει να προσφέρει ανεξάρτητη ενημέρωση και ένα βήμα έκφρασης στους Αφγανούς.
Στην Καμπούλ, ένα βιβλιοπωλείο με πνεύμα αντίστασης
Με την ευκαιρία της δωδέκατης επετείου της, η εκδοτική εταιρεία Aksos Book Store εγκαινίασε ένα νέο σημείο πώλησης στην Καμπούλ. Ευρύχωρο, μοντέρνο και οργανωμένο σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, το βιβλιοπωλείο αποτελεί ένα πρωτοποριακό πείραμα για έναν λογοτεχνικό τομέα που σημαδεύεται από τη λογοκρισία και τις δυσκολίες στη διακίνηση των τίτλων.
Το άνοιγμα αυτό έχει ξεκάθαρα πολιτικό χαρακτήρα. Στις φωτογραφίες και τα βίντεο που δημοσίευσε η Aksos στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εκείνο που προκαλεί αίσθηση είναι οι γυναίκες. Πολυάριθμες, νεαρές στην πλειονότητά τους, περιηγούνται στους διαδρόμους, κινούνται ανάμεσα στα καλά ενημερωμένα ράφια του προσεγμένου αρχιτεκτονικά κτιρίου, ξεφυλλίζουν βιβλία και ψωνίζουν.
Η παρουσία τους σε ένα βιβλιοπωλείο έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα όπου οι Ταλιμπάν έχουν απαγορεύσει στα κορίτσια και τις γυναίκες την πρόσβαση στα γυμνάσια, τα λύκεια και τα πανεπιστήμια μετά την επιστροφή τους στην εξουσία τον Αύγουστο του 2021. Αρκετοί αξιωματούχοι των Ταλιμπάν άφησαν να εννοηθεί τους τελευταίους μήνες ότι ορισμένοι από αυτούς τους περιορισμούς θα μπορούσαν να χαλαρώσουν. Ωστόσο, κανένα συγκεκριμένο μέτρο δεν επιβεβαίωσε αυτά τα μηνύματα, και η πραγματικότητα του σχολικού αποκλεισμού παραμένει απόλυτη — δεδομένου μάλιστα ότι η σκληρή γραμμή του ανώτατου ηγέτη Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα αντιτίθεται σε κάθε μορφή χαλάρωσης.
Σε μία τέτοια συγκυρία, ο ρόλος χώρων όπως το βιβλιοπωλείο Aksos ξεπερνά την πρωταρχική εμπορική τους λειτουργία: αποτελούν χώρους πρόσβασης στη γνώση, υποκατάστατα ατελή αλλά υπαρκτά για μια εκπαίδευση που πλέον έχει δημευθεί.
Κατά την τελετή των εγκαινίων, οι υπεύθυνοι της Aksos θέλησαν να τονίσουν ότι το νέο τους κατάστημα δεν αποτελεί απλώς μια εμπορική επιχείρηση βιβλίων, αλλά έναν "πολιτιστικό πόλο" που αποσκοπεί στην ενθάρρυνση της ανάγνωσης και της πνευματικής ανάπτυξης των νέων γενεών. Εκατοντάδες άνθρωποι —φοιτητές, συγγραφείς, πανεπιστημιακοί— φέρεται να παρέστησαν στα εγκαίνια, σύμφωνα με τους διοργανωτές.
Το διαθέσιμο απόθεμα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα: λογοτεχνία, ιστορία, κοινωνικές επιστήμες, πολιτική, οικονομία, θρησκεία. Τα έργα παρουσιάζονται βάσει θεματικής ταξινόμησης, σε έναν χώρο σχεδιασμένο να διευκολύνει την ανακάλυψη, ακόμη και για αναγνώστες που δεν είναι εξοικειωμένοι με τα βιβλιοπωλεία.
Ανάμεσα στους αγγλόφωνους τίτλους που διακρίνονται στα ράφια, η κυρίαρχη ιδεολογία φαίνεται να είναι εκείνη της Silicon Valley: παρατηρούνται πολλά βιβλία προσανατολισμένα στις επιχειρήσεις και την αυτοβελτίωση, όπως το Diary of a CEO ή το Ego is the Enemy, καθώς και αφηγήσεις για κολοσσούς της τεχνολογίας, όπως το Zero to One του ιδρυτή της Palantir, Peter Thiel, ή το Becoming Facebook.
Παρόλα αυτά, αρκετοί επισκέπτες χαιρέτισαν μια πρωτοβουλία χωρίς προηγούμενο για τον αφγανικό ιδιωτικό τομέα. Πολλοί επεσήμαναν ότι, μέχρι πρότινος, η απόκτηση βιβλίων αποτελούσε πραγματικό άθλο, καθώς οι διαθέσιμοι τίτλοι ήταν διάσπαρτοι και δυσεύρετοι.
"Μέρη όπως αυτό είναι απαραίτητα", δήλωσε ένας από τους παρευρισκόμενους σε βίντεο που είχαμε τη δυνατότητα να εξετάσουμε. "Δίνουν στους νέους —ιδιαίτερα στα κορίτσια— έναν λόγο να συνεχίσουν να μαθαίνουν, ακόμη και όταν τους αρνούνται το σχολείο. Είναι μια μορφή ελπίδας".
Παντού όπου τα κράτη υψώνουν εμπόδια στην εκπαίδευση του μισού πληθυσμού τους, τέτοιες πρωτοβουλίες έχουν κεφαλαιώδη σημασία. Οι ανεξάρτητοι πολιτιστικοί χώροι αποτελούν τότε μία από τις τελευταίες εστίες μιας πνευματικής ζωής που οι επίσημοι περιορισμοί επιδιώκουν να ελέγχουν.
Η Aksos δήλωσε εξάλλου την πρόθεσή της να επεκτείνει το πείραμα: παρόμοιες δομές θα μπορούσαν να δημιουργηθούν και σε άλλες πόλεις του Αφγανιστάν, προκειμένου να διευρυνθεί η πρόσβαση στα βιβλία πέρα από την πρωτεύουσα.
