ΤΙ ΘΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ 62η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου; Οι απόψεις λίγο πολύ ταυτίζονται: η εικόνα των Ευρωπαίων που, βγάζοντας «έναν αναστεναγμό ανακούφισης», χειροκροτούν όρθιοι τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, μετά το πέρας της ομιλίας του.
Με νωπή ακόμη στη μνήμη τους την περσινή συγκρουσιακή έως απαξιωτική ομιλία του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, η παρέμβαση του Ρούμπιο στη Διάσκεψη Ασφαλείας έμοιαζε με μελωδία της ευτυχίας. Ο Βανς είχε απειλήσει ωμά: «θα υποταχθείτε ή θα πάτε στην Κόλαση». Ο Ρούμπιο το διατύπωσε έμμεσα και αγαπησιάρικα, πιστός στη ρήση «διπλωμάτης είναι κάποιος που μπορεί να σου πει να πας στην Κόλαση με τέτοιο τρόπο ώστε να σε κάνει να περιμένεις ανυπόμονα το ταξίδι»· και εν μέρει τουλάχιστον το πέτυχε, αφού χειροκροτήθηκε ενθουσιωδώς, παρότι είπε τα ίδια με τον Βανς, αν όχι χειρότερα.
Σε μια διάσκεψη για την ασφάλεια ο Ρούμπιο δεν ανέφερε ούτε μία φορά τις λέξεις Ρωσία και Κίνα. Ο στόχος του ήταν η υπονόμευση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, η επιστροφή σε έναν κόσμο που βασίζεται στην υπεροχή των εθνικών οντοτήτων.
Η ομιλία ξεκίνησε κατεδαφίζοντας όλα όσα αντιπροσώπευαν οι ΗΠΑ πριν από τον Ντόναλντ Τραμπ: φιλελεύθερη δημοκρατία, ελεύθερο εμπόριο, κλιματική αλλαγή, μεταναστευτικό. Αυτός ο καταστροφικός προ Τραμπ κόσμος ήταν, κατά τον Ρούμπιο, μια «επικίνδυνη αυταπάτη».
Κατόπιν, ακολούθησαν οι χαϊδευτικές μεγαλοστομίες περί κοινού πολιτισμού. Με ένα πρόδηλο στραμπούληγμα της λογικής, υποστήριξε με έμφαση ότι δεν υπερασπιζόμαστε αφηρημένες έννοιες (abstractions), κι αυτό όταν δώδεκα φορές ακούστηκε από τα χείλη του η λέξη «civilization» – μια κατεξοχήν αφηρημένη έννοια. «Είμαστε μέρος ενός πολιτισμού, του Δυτικού πολιτισμού. Είμαστε δεμένοι μεταξύ μας με τους βαθύτερους δεσμούς που θα μπορούσαν να μοιραστούν τα έθνη, σφυρηλατημένοι από αιώνες κοινής Ιστορίας, χριστιανικής πίστης, πολιτισμού, κληρονομιάς, γλώσσας, καταγωγής…».
Το πυροτέχνημα περί αφηρημένων εννοιών μεταμορφώνει τον Ψυχρό Πόλεμο από σύγκρουση μεταξύ ιδεολογιών σε αγώνα για τη (ρατσιστική) επικράτηση της δυτικής φυλής, η οποία νίκησε μεν τελικά, αλλά υπονομεύεται από τις μεταπολεμικές αποαποικιοποιήσεις. Με το ίδιο μαγικό ραβδάκι, οι ισχυροί μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν σε όσους επιδιώκουν «να προστατεύονται πίσω από αφηρημένες έννοιες του διεθνούς δικαίου» – το διεθνές δίκαιο που, παρεμπιπτόντως, υπήρξε μεγάλο και αποκλειστικό επίτευγμα του –κατά τον Ρούμπιο– Δυτικού πολιτισμού.
Καμιά αμφιβολία από πού θα έρθει η σωτηρία. «Υπό τον Πρόεδρο Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα αναλάβουν και πάλι το έργο της ανανέωσης και της αποκατάστασης, καθοδηγούμενες από ένα όραμα για ένα μέλλον τόσο περήφανο, τόσο κυρίαρχο και τόσο ζωτικό όσο το παρελθόν του πολιτισμού μας». Μόνο που τώρα πλέον έχουμε απευκταία δείγματα του τραμπικού οράματος.
Είμαστε βέβαιοι ότι ο «ευέλικτος ρεαλισμός», που η προσφάτως δημοσιευθείσα Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας περιγράφει ως έναν από τους πυλώνες της εξωτερικής πολιτικής, δεν είναι παρά ευφημισμός της παλιάς γερμανικής Machtpolitik. Αυτή την πολιτική ισχύος αλά Τραμπ περιγράφει μάλλον ακριβέστερα ο χαρακτηρισμός «αρπακτική ηγεμονία» που πρότεινε ο καθηγητής Στίβεν Γουόλτ. Κεντρική επιδίωξή της είναι να χρησιμοποιήσει την αδιαμφισβήτητη αμερικανική ισχύ για να αποσπάσει βραχυπρόθεσμα κέρδη σε έναν κόσμο που τον βλέπει ως καθαρά μηδενικού αθροίσματος.
Στον διπολικό κόσμο του Ψυχρού Πολέμου –πιο ουσιαστικά– και στον μονοπολικό μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ –περισσότερο προσχηματικά–, οι ΗΠΑ έκαναν λελογισμένη χρήση της ισχύος τους προς τους συμμάχους. Αυτό που αλλάζει άρδην με την τραμπική αρπακτική ηγεμονία στον σημερινό πολυπολικό κόσμο είναι η επιθυμία να αποσπάσει ασύμμετρα οφέλη όχι μόνον από τους αντιπάλους, αλλά και από τους συμμάχους. Οι δασμοί στις συμμαχικές χώρες και η Γροιλανδία είναι εύγλωττα παραδείγματα.
Ο Ρούμπιο δεν κούνησε ρούπι από αυτό το πλαίσιο. Αξιοσημείωτο, επίσης: σε μια διάσκεψη για την ασφάλεια δεν ανέφερε ούτε μία φορά τις λέξεις Ρωσία και Κίνα. Ο στόχος του ήταν η υπονόμευση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, η επιστροφή σε έναν κόσμο που βασίζεται στην υπεροχή των εθνικών οντοτήτων. Το ταξίδι του στη Σλοβακία και την Ουγγαρία αμέσως μετά το Μόναχο και η αναφανδόν στήριξη τού Όρμπαν εν όψει των εκλογών του Απριλίου το κατέδειξαν δίχως φιοριτούρες, κάνοντας το ενθουσιώδες χειροκρότημα στην ομιλία του από ακροατές μειωμένων προσδοκιών να ακούγεται αφελές και θλιβερό.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO.
