Μια μελέτη έδειξε ότι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της κατανάλωσης κρέατος θα μπορούσαν να μειωθούν γρήγορα και με χαμηλό κόστος, αν οι κυβερνήσεις εφάρμοζαν τον πλήρη ΦΠΑ σε προϊόντα όπως το βόειο κρέας, το χοιρινό, το αρνί και το κοτόπουλο.
Ανάλογα με τον τρόπο αναδιανομής των πρόσθετων φορολογικών εσόδων, μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να κοστίσει στα νοικοκυριά μόλις 26 ευρώ ετησίως, ενώ θα μείωνε την οικολογική καταστροφή κατά 3% έως 6%, σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης.
Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του κρέατος
Τα ζωικά προϊόντα έχουν το μεγαλύτερο μερίδιο στο οικολογικό αποτύπωμα της ΕΕ που σχετίζεται με τη διατροφή των νοικοκυριών, το οποίο ευθύνεται για σχεδόν το ένα τέταρτο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, για περισσότερο από το ήμισυ της απώλειας βιοποικιλότητας και της ρύπανσης από φώσφορο, και για σχεδόν τα τρία τέταρτα της κατανάλωσης νερού.
Εντούτοις, 22 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ επιβάλλουν μειωμένο φορολογικό συντελεστή στις αγορές κρέατος, σε σύγκριση με το γενικό επίπεδο ΦΠΑ. Στην πράξη, αυτή η κατάσταση αποκρύπτει από τους πολίτες το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος της κατανάλωσής τους.
Η νέα μελέτη του Ινστιτούτου Έρευνας για τις Κλιματικές Επιπτώσεις του Πότσδαμ υπολόγισε μερικά από αυτά τα κρυφά κόστη και εξέτασε πώς δύο πιθανές μεταρρυθμίσεις πολιτικής – η πλήρης επιβολή ΦΠΑ ή η επιβολή τιμής άνθρακα στα τρόφιμα – θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις τιμές, τα επίπεδα κατανάλωσης, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τα κόστη.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε την Τρίτη στο περιοδικό Nature Food, διαπίστωσε ότι το παγκόσμιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα του κρέατος ήταν σημαντικά υψηλότερο από αυτό των φυτικών τροφίμων όσον αφορά τις κλιματικές επιπτώσεις, την απώλεια βιοποικιλότητας, τη χρήση γης και τη ρύπανση. Η μόνη εξαίρεση ήταν η χρήση νερού.
Η διαφορά σε αυτά τα περιβαλλοντικά κόστη δεν αντικατοπτρίζεται επαρκώς στην τιμή των προϊόντων στα ράφια των καταστημάτων, επειδή οι υπολογισμοί αυτοί είναι πολύπλοκοι. Για να ξεπεραστεί αυτό το εμπόδιο, οι συντάκτες της μελέτης ανέφεραν ότι το απλούστερο πρώτο βήμα θα ήταν η κατάργηση των φορολογικών ελαφρύνσεων για τα πιο επιβλαβή τρόφιμα, δηλαδή το κρέας.
Οι φορολογικές ελαφρύνσεις αυτές διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Η μεγαλύτερη ελάφρυνση για την κατανάλωση κρέατος παρατηρείται στην Ιρλανδία, όπου το κρέας έχει μηδενικό φόρο σε σύγκριση με τον γενικό συντελεστή ΦΠΑ 23%. Το ωμό κρέας στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει μηδενικό συντελεστή, σε σύγκριση με τον συντελεστή 20% που ισχύει για το μαγειρεμένο κρέας στα εστιατόρια ή τα μεταποιημένα προϊόντα. Η διαφορά είναι 20 ποσοστιαίες μονάδες στην Κροατία. Στη Γαλλία είναι 15 μονάδες, στη Γερμανία και την Ιταλία 12 μονάδες και στην Ισπανία 11 μονάδες. Εντός της ΕΕ, μόνο η Βουλγαρία, η Δανία, η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία φορολογούν το κρέας με τον γενικό συντελεστή ΦΠΑ.
Αύξηση του φόρου, μείωση της κατανάλωσης κρέατος;
Εάν οι κυβερνήσεις της ΕΕ καταργούσαν τα προνόμια ΦΠΑ για το κρέας, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της μελέτης, η περιβαλλοντική ζημιά που προκαλεί η κατανάλωση τροφίμων θα μειωνόταν κατά 3,48% έως 5,7%, ανάλογα με το είδος του αντίκτυπου. Στην περίπτωση του κλίματος, για παράδειγμα, θα μειώνονταν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 29,9 μεγατόνους ισοδύναμου CO2 ετησίως, που αντιστοιχεί σε περίπου 5% του συνόλου.
Το βάρος για τους καταναλωτές θα εξαρτηθεί από το τι θα γίνει με τα επιπλέον φορολογικά έσοδα. Οι μέσες ετήσιες δαπάνες για τρόφιμα ανά νοικοκυριό στην ΕΕ θα πρέπει να αυξηθούν κατά 109 ευρώ ως αποτέλεσμα του πρόσθετου ΦΠΑ. Ωστόσο, εάν τα έσοδα αναδιανεμηθούν μέσω πληρωμών στους πολίτες, το συνολικό κόστος θα μειωθεί σε 26 ευρώ ετησίως.
Ένα ακόμη φθηνότερο σύστημα για τους καταναλωτές θα ήταν η επιβολή ενός φόρου άνθρακα ύψους 52 ευρώ στα τρόφιμα, ο οποίος θα μείωνε το καθαρό κόστος των νοικοκυριών σε περίπου 12 ευρώ ετησίως και θα είχε μεγαλύτερα οφέλη για το περιβάλλον. Ωστόσο, οι συγγραφείς αναγνωρίζουν ότι αυτό θα απαιτήσει πιο περίπλοκους οικονομικούς και πολιτικούς υπολογισμούς, γεγονός που καθιστά την αλλαγή του ΦΠΑ μια πιο εφικτή επιλογή βραχυπρόθεσμα.
Και στις δύο περιπτώσεις, η κοινωνία θα βγει σημαντικά κερδισμένη, αφού ληφθούν υπόψη τα κόστη της μείωσης της περιβαλλοντικής καταστροφής, σύμφωνα με τους ερευνητές. «Τα στοιχεία μας δείχνουν ότι οι πολιτικές που ερευνήσαμε μπορούν να είναι αποτελεσματικές, αλλά αποκαλύπτουν επίσης ότι δεν έχουμε ακόμη υπολογίσει πλήρως τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του κρέατος», δήλωσε η Σαρλότ Πλίνκε, συγγραφέας της μελέτης: «Είναι σημαντικό να έχουμε ακριβείς πληροφορίες για το ποιες είναι πραγματικά οι επιπτώσεις και, στη συνέχεια, να είμαστε διαφανείς όσον αφορά τους στόχους της πολιτικής και τη χρήση των εσόδων».
Με πληροφορίες από Guardian
