Όταν οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες άρχισαν να εξαφανίζονται από τα παράκτια νερά γύρω από το Κέιπ Τάουν της Νότιας Αφρικής, ορισμένοι επιστήμονες και περιβαλλοντολόγοι έμειναν έκπληκτοι.
Τα νερά αυτά έσφυζαν από μεγάλους λευκούς καρχαρίες όταν ο ανταποκριτής του «60 Minutes» Άντερσον Κούπερ έκανε καταδύσεις μαζί τους το 2010. Η περιοχή φιλοξενούσε μικρότερους καρχαρίες και φώκιες που κυνηγούσαν οι μεγάλοι λευκοί, μετατρέποντάς την σε σημείο ενδιαφέροντος.
Όμως, μόλις λίγα χρόνια αργότερα, οι καρχαρίες άρχισαν να εξαφανίζονται, προκαλώντας σύγχυση στους επιστήμονες και τους οικολόγους. Η Νότια Αφρική ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που προστάτευσε τους μεγάλους λευκούς καρχαρίες το 1991, αλλά σήμερα, ορισμένοι ανησυχούν ότι θα είναι η πρώτη που θα χάσει αυτόν τον πληθυσμό λόγω τοπικής εξαφάνισης.
Ο φωτογράφος Κρις Φάλοους, ο οποίος τράβηξε μερικές από τις πιο εμβληματικές φωτογραφίες των μεγάλων λευκών καρχαριών, είπε ότι συνήθιζε να βλέπει 250 έως 300 μεγάλους λευκούς καρχαρίες το χρόνο εκεί, αλλά τώρα δεν υπάρχει κανένας. Το μυστήριο του γιατί εξαφανίστηκαν έχει τροφοδοτήσει μια πικρή διαμάχη μεταξύ επιστημόνων και οικολόγων που δεν μπορούν να συμφωνήσουν για το ποιος, ή τι, είναι ο πραγματικός ένοχος.
«Ας σταματήσουμε να τσακωνόμαστε για κάτι που δεν μπορούμε να ελέγξουμε και ας αρχίσουμε να εστιάζουμε στα πράγματα που μπορούμε να ελέγξουμε», είπε. «Αν δεν αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε αυτούς τους παράγοντες που μπορούμε να ελέγξουμε, δεν πιστεύω ότι υπάρχει καμία ελπίδα».
Η εξαφάνιση των καρχαριών
Η Άλισον Κοκ, θαλάσσια βιολόγος στα Εθνικά Πάρκα της Νότιας Αφρικής, έλαβε το πρώτο της στοιχείο το 2015. Δύτες της έστειλαν φωτογραφίες από μικρότερα πτώματα καρχαριών στον βυθό της θάλασσας με μυστηριώδεις τομές πάνω τους.
«Από τις φωτογραφίες φαινόταν τόσο ακριβές που αρχικά υπέθεσα ότι πρέπει να το είχε κάνει κάποιος με μαχαίρι», είπε η Κοκ.
Η Κοκ και οι συνεργάτες της βούτηξαν για να συλλέξουν περισσότερα στοιχεία και συνάντησαν έναν απρόσμενο ύποπτο στα νερά: τις όρκες, γνωστές και ως φάλαινες-δολοφόνοι. Η ίδια το περιγράφει ως μια στιγμή «επιφοίτησης». Δύο όρκες πέρασαν κάτω από το σκάφος τους στην ίδια περιοχή όπου είχαν μόλις βρει το πτώμα ενός καρχαρία.
«Τώρα έχουμε στοιχεία ότι οι όρκες αποτελούν μια πραγματική πιθανότητα ως υπαίτιες για αυτά τα πτώματα», δήλωσε η Κοκ. «Νιώθω σαν ντετέκτιβ. Αλλά για πολύ καιρό, δεν είχαμε όλα τα κομμάτια του παζλ».
Δύο χρόνια αργότερα, τα πτώματα μεγάλων λευκών καρχαριών άρχισαν να ξεβράζονται στην ακτή με τα ίδια σημάδια τομής. Η Κοκ και οι συνεργάτες της πραγματοποίησαν νεκροψίες και επιβεβαίωσαν ότι οι όρκες τρέφονταν με μεγάλους λευκούς καρχαρίες, τρώγοντας τα συκώτια τους.
«Είναι το όργανο με την υψηλότερη θερμιδική αξία σε ολόκληρο το σώμα. Και καταλαμβάνει σχεδόν το ένα τρίτο του σώματος του καρχαρία», είπε.
Οι όρκες ζουν στα νερά της Νότιας Αφρικής εδώ και χρόνια, αν και κανείς δεν είχε δει ποτέ κάποια να σκοτώνει έναν μεγάλο λευκό καρχαρία στην περιοχή. Ωστόσο, ήταν γνωστό ότι οι φάλαινες κυνηγούσαν καρχαρίες στα ανοικτά των ακτών της Καλιφόρνιας και γύρω από την Αυστραλία.
Οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες θεωρούνταν κορυφαίοι θηρευτές, οπότε πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονταν να τους δουν ως θήραμα για τις όρκες. Ωστόσο, οι όρκες είναι έξυπνοι κυνηγοί και «μαθαίνουν συνεχώς», είπε η Κοκ.
Ο Πορτ και ο Στάρμπορντ
Ο διοργανωτής εκδρομών παρατήρησης φαλαινών Ντέιβιντ Χούρβιτς ήταν ο πρώτος που είδε δύο χαρακτηριστικές αρσενικές όρκες να κυνηγούν και να σκοτώνουν καρχαρίες. Τις ονόμασε Πορτ και Στάρμπορντ.
«Έχουν γίνει παγκοσμίως διάσημες, ή μάλλον διαβόητες», είπε ο Χούρβιτς. Διαβόητες επειδή, σε αντίθεση με τις περισσότερες όρκες που κυνηγούν σε ομάδες που ονομάζονται κοπάδια, οι Πορτ και Στάρμπορντ κυνηγούσαν καρχαρίες για το συκώτι τους ως ζευγάρι.
Οι επιστήμονες πιστεύουν πλέον ότι ο Πορτ και ο Στάρμπορντ μπορεί να διδάσκουν ακόμη και σε άλλες όρκες πώς να κυνηγούν καρχαρίες. Το 2022, βίντεο από drone κατέγραψε πέντε όρκες να συνεργάζονται, να ζαλίζουν και στη συνέχεια να σκοτώνουν έναν μεγάλο λευκό καρχαρία. Πιο πρόσφατα, έχουν παρατηρηθεί μεμονωμένες όρκες να κυνηγούν καρχαρίες στη Νότια Αφρική και αλλού.
Οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες, που δεν είναι συνηθισμένοι να αποτελούν θήραμα, κατέφυγαν πιο βόρεια στην ακτή, είπε η Κοκ. Πιστεύει ότι ο συνολικός πληθυσμός των μεγάλων λευκών καρχαριών στα νερά της Νότιας Αφρικής είναι σταθερός.
Ποιος φταίει;
Δεν πιστεύουν όλοι ότι η υπόθεση έχει λυθεί. Ο θαλάσσιος βιολόγος Ενρίκο Τζεννάρι, ο οποίος ερευνά τους μεγάλους λευκούς καρχαρίες στη Νότια Αφρική εδώ και 20 χρόνια, λέει ότι ο πληθυσμός των μεγάλων λευκών καρχαριών μειώνεται. Αποδίδει την ευθύνη σε έναν άλλο ένοχο: τους ανθρώπους.
Ο Τζεννάρι και ο Φάλοους, ο φωτογράφος, λένε ότι ο αριθμός των μεγάλων λευκών καρχαριών έπεσε κατακόρυφα λίγα χρόνια πριν τον Πορτ και τον Στάρμπορντ ξεκινήσουν τη σφαγή τους.
Μαζί, καταγράφουν τον αντίκτυπο που έχουν τα εμπορικά αλιευτικά σκάφη στα μικρότερα είδη καρχαριών, τα οποία αποτελούν θήραμα για τους μεγάλους λευκούς καρχαρίες. Τα σκάφη ρίχνουν χιλιόμετρα παραγαδιών με χιλιάδες αγκίστρια στον βυθό του ωκεανού. Οι καρχαρίες που αλιεύουν εξάγονται στην Αυστραλία, όπου χρησιμοποιούνται για την παρασκευή φθηνών fish and chips.
«Η αλιεία καρχαριών με παραγάδι στερεί αναμφίβολα τροφή από τους μεγάλους λευκούς καρχαρίες», δήλωσε ο Φάλοους. «Αποτελεί την κύρια πηγή τροφής για τους μεγάλους λευκούς καρχαρίες όταν δεν τρέφονται με φώκιες».
Τα δίχτυα για καρχαρίες και τα αγκίστρια με δόλωμα που είναι προσαρτημένα σε σημαδούρες, τα οποία οι αρχές της Νότιας Αφρικής χρησιμοποιούν για την προστασία των κολυμβητών κατά μήκος της ακτής από τη δεκαετία του 1950, φέρουν επίσης ευθύνη, αναφέρουν οι δύο ερευνητές. Τα δίχτυα και τα αγκίστρια σκοτώνουν περισσότερους από 20 μεγάλους λευκούς καρχαρίες ετησίως.
«Τα συστήματα αυτά έχουν σχεδιαστεί για να σκοτώνουν και να μειώνουν τον πληθυσμό», δήλωσε ο Τζεννάρι. «Η λογική είναι ότι ένας καρχαρίας λιγότερος σημαίνει μία πιθανότητα λιγότερη για συνάντηση με άνθρωπο».
Αντί για δίχτυα και αγκίστρια, ο Τζεννάρι θα ήθελε να δει τη Νότια Αφρική να υιοθετεί μια ποικιλία εναλλακτικών λύσεων για την προστασία των κολυμβητών, όπως υποβρύχια μαγνητικά πεδία που παρεμβαίνουν στην αίσθηση που χρησιμοποιούν οι καρχαρίες για το κυνήγι. Πρότεινε επίσης την αύξηση της χρήσης διχτυών, τα οποία δημιουργούν ένα φράγμα χωρίς να εμπλέκουν στη θαλάσσια ζωή. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται αυτή τη στιγμή, οι οποίες είναι όλες θανατηφόρες για τους καρχαρίες, είναι «ξεπερασμένες και μη βιώσιμες», είπε.
Με πληροφορίες από CBS News
