Η Γερμανία ήταν το 2025 η χώρα που εξήγαγε τα περισσότερα πλαστικά απόβλητα στον κόσμο, στέλνοντας στο εξωτερικό πάνω από 810.000 τόνους, σύμφωνα με ανάλυση εμπορικών στοιχείων για λογαριασμό του Guardian.
Αμέσως μετά ακολουθεί το Ηνωμένο Βασίλειο, με περισσότερους από 675.000 τόνους πλαστικών απορριμμάτων. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ποσότητα που έχει εξαγάγει η χώρα εδώ και οκτώ χρόνια, αρκετή για να γεμίσει περίπου 127.000 εμπορευματοκιβώτια.
Μεγάλο μέρος αυτών των αποβλήτων καταλήγει στην Τουρκία και στη Μαλαισία, ενώ συχνός προορισμός είναι και η Ινδονησία. Σε αυτές τις χώρες, η βιομηχανία ανακύκλωσης πλαστικού έχει επανειλημμένα συνδεθεί με ρύπανση, παράνομες χωματερές, καύση απορριμμάτων και κακές συνθήκες εργασίας.
Ο Τούρκος θαλάσσιος βιολόγος Σεντάτ Γκιουντόγντου, ο οποίος ερευνά τη ρύπανση από πλαστικά, περιγράφει σοβαρή επιβάρυνση στις τουρκικές ακτές της Μεσογείου. Όπως λέει, η περιοχή έχει γεμίσει μικροπλαστικά και απόβλητα που συνδέονται με εργοστάσια ανακύκλωσης.
«Η τουρκική ακτή της Μεσογείου είναι η πιο μολυσμένη σε ολόκληρη τη Μεσόγειο»
«Η τουρκική ακτή της Μεσογείου είναι η πιο μολυσμένη σε ολόκληρη τη Μεσόγειο εξαιτίας των πλαστικών αποβλήτων από τα εργοστάσια ανακύκλωσης», ανέφερε. «Υπάρχουν τεράστιες ποσότητες μικροπλαστικών. Μερικές φορές οι άνθρωποι δεν μπορούν καν να μπουν στη θάλασσα από τα σκουπίδια».
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις ποσότητες. Στην Ευρώπη και στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων μπορούν να προσμετρώνται στους επίσημους στόχους ανακύκλωσης, δημιουργώντας κίνητρο να μεταφέρεται το πρόβλημα εκτός συνόρων.
Σε αντίθεση με την Ευρώπη, χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα εξάγουν μικρότερες ποσότητες πλαστικών αποβλήτων, καθώς διαχειρίζονται μεγαλύτερο μέρος τους στο εσωτερικό, μέσω ταφής, καύσης ή ανακύκλωσης. Οι ΗΠΑ εξήγαγαν το 2025 περίπου 385.000 τόνους, καταλαμβάνοντας την πέμπτη θέση παγκοσμίως, ενώ η Κίνα βρισκόταν πολύ χαμηλότερα στην κατάταξη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμφωνήσει να απαγορεύσει τις εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων προς χώρες εκτός ΟΟΣΑ από τον Νοέμβριο του 2026. Ωστόσο, σήμερα περίπου το μισό των ευρωπαϊκών εξαγωγών κατευθύνεται ήδη σε τέτοιες χώρες, ενώ μεγάλο μέρος των υπολοίπων πηγαίνει στην Τουρκία, που αποτελεί τον βασικότερο αποδέκτη.
Η προοπτική της απαγόρευσης προκαλεί ανησυχία ότι τα απόβλητα θα κατευθυνθούν σε χώρες που, αν και ανήκουν στον ΟΟΣΑ, δεν διαθέτουν επαρκείς υποδομές για να διαχειριστούν αυξημένους όγκους, όπως η Τουρκία ή περιοχές της ανατολικής Ευρώπης.
Στην Τουρκία, η κατάσταση είναι ήδη πιεσμένη. Η χώρα παράγει περίπου 3,3 εκατομμύρια τόνους πλαστικών αποβλήτων ετησίως, ποσότητα υπερδιπλάσια από τη δυναμικότητα των εγκαταστάσεων ανακύκλωσης.
Γιατί η βιομηχανία δεν προτιμά το ανακυκλωμένο πλαστικό
Η ευρωβουλευτής των Πρασίνων Σάρα Ματιέ χαρακτήρισε την επικείμενη απαγόρευση «σημείο καμπής», τονίζοντας ότι η Ευρώπη αρχίζει να αναλαμβάνει μεγαλύτερη ευθύνη για τα απορρίμματά της. Παράλληλα, όμως, σημείωσε ότι τα τελευταία χρόνια έχει μειωθεί η δυνατότητα ανακύκλωσης εντός της Ένωσης, εν μέρει λόγω πολιτικών πιέσεων.
Όπως εξήγησε, το βασικό πρόβλημα είναι ότι το νέο πλαστικό παραμένει φθηνότερο από το ανακυκλωμένο, γεγονός που αποθαρρύνει τη χρήση δευτερογενών υλικών και συντηρεί το υφιστάμενο μοντέλο.
Αντίστοιχες δεσμεύσεις έχει αναλάβει και το Ηνωμένο Βασίλειο, ωστόσο η εφαρμογή τους βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Το 2025 περίπου το 20% των εξαγωγών πλαστικών αποβλήτων της χώρας κατευθύνθηκε σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ, με τις αποστολές προς τη Μαλαισία να αυξάνονται σημαντικά.
Ακτιβιστές χαρακτηρίζουν το φαινόμενο «αποικιοκρατία αποβλήτων», υποστηρίζοντας ότι οι ανεπτυγμένες χώρες μεταφέρουν το περιβαλλοντικό κόστος σε λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες.
Παρά τα μέτρα που προωθούνται, οργανώσεις επισημαίνουν ότι το βασικό ζήτημα παραμένει η συνεχής παραγωγή πλαστικού. Όσο οι ποσότητες δεν μειώνονται, προειδοποιούν, τα απόβλητα θα συνεχίσουν να μετακινούνται από χώρα σε χώρα, μεταφέροντας μαζί τους και το περιβαλλοντικό βάρος.
Την ίδια στιγμή, εντείνονται οι ανησυχίες ότι η Ευρώπη ενδέχεται να μεταφέρει απλώς το πρόβλημα αλλού, χωρίς να το επιλύει ουσιαστικά. Υπάρχει φόβος ότι, μετά την απαγόρευση, οι εξαγωγές θα κατευθυνθούν προς χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ με πιο αδύναμες υποδομές ή ακόμη και μέσω τρίτων χωρών.
Με πληροφορίες από Guardian
