Την περασμένη εβδομάδα, το Υπουργείο Εμπορίου της Κίνας δημοσίευσε το έγγραφο «Ανακοίνωση Νο. 62 του 2025» — μια κίνηση που προκάλεσε παγκόσμια αναστάτωση και αναζωπύρωσε τον εμπορικό πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η ανακοίνωση περιλαμβάνει εκτεταμένους περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, υλικών κρίσιμων για την παγκόσμια βιομηχανία τεχνολογίας και άμυνας. Με αυτόν τον τρόπο, το Πεκίνο ενισχύει την κυριαρχία του στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα αυτών των πολύτιμων μετάλλων — και υπενθυμίζει στον Ντόναλντ Τραμπ πόσο μεγάλη ισχύ έχει η Κίνα στο διεθνές εμπόριο.
Οι σπάνιες γαίες είναι απαραίτητες για την παραγωγή κινητών τηλεφώνων, ηλεκτρικών οχημάτων, φωτοβολταϊκών πάνελ και μαχητικών αεροσκαφών όπως το F-35, που απαιτεί περισσότερα από 400 κιλά σπάνιων γαιών για τη λειτουργία των κινητήρων, των ραντάρ και των επιστρώσεών του.
ΗΠΑ vs Κίνα: Το νέο μέτωπο στην εμπορική αντιπαράθεση
Σύμφωνα με τους νέους κανονισμούς, οι ξένες εταιρείες που επιθυμούν να εξάγουν προϊόντα που περιέχουν σπάνιες γαίες πρέπει να λάβουν άδεια από την κινεζική κυβέρνηση και να δηλώσουν λεπτομερώς τη χρήση των υλικών αυτών. Η Ουάσιγκτον αντέδρασε άμεσα. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με επιπλέον δασμούς 100% σε κινεζικά προϊόντα και νέους περιορισμούς στις εξαγωγές λογισμικού υψηλής τεχνολογίας. «Αυτό είναι η Κίνα εναντίον του κόσμου. Στόχευσαν τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τη βιομηχανική βάση του ελεύθερου κόσμου – και δεν θα το ανεχθούμε», δήλωσε ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ.
Το Πεκίνο απάντησε ότι οι ΗΠΑ «προκαλούν αδικαιολόγητο πανικό» και ότι οι άδειες θα εγκρίνονται κανονικά «όταν οι εξαγωγές προορίζονται για πολιτική χρήση». Ωστόσο, η ένταση αυξήθηκε, με τις δύο χώρες να επιβάλλουν νέες χρεώσεις στα πλοία που εισέρχονται στα λιμάνια τους — ένα ακόμη μέτρο αντιποίνων που δείχνει ότι η εύθραυστη εμπορική «ανακωχή» έχει πλέον καταρρεύσει.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι νέοι περιορισμοί στις σπάνιες γαίες δίνουν σαφές πλεονέκτημα στο Πεκίνο ενόψει της επικείμενης συνάντησης του Τραμπ με τον πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ. «Η Κίνα χτυπά στο πιο ευαίσθητο σημείο των αμερικανικών εφοδιαστικών αλυσίδων», σημειώνει ο καθηγητής Naoise McDonagh του Πανεπιστημίου Edith Cowan στην Αυστραλία. «Η χρονική στιγμή είναι στρατηγικά επιλεγμένη και ανατρέπει τα σχέδια των ΗΠΑ για τις διαπραγματεύσεις».
Η Κίνα καλύπτει περίπου το 70% της παγκόσμιας παραγωγής μετάλλων που χρησιμοποιούνται σε μαγνήτες ηλεκτρικών κινητήρων. Η ερευνήτρια Marina Zhang του Πανεπιστημίου Τεχνολογίας του Σίδνεϊ τονίζει ότι το Πεκίνο έχει επενδύσει δεκαετίες σε έρευνα, εκπαίδευση και τεχνολογίες επεξεργασίας, δημιουργώντας ένα τεράστιο προβάδισμα έναντι της Δύσης.
Αντίθετα, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους, όπως η Αυστραλία, βρίσκονται ακόμη «αρκετά πίσω». Παρότι η Αυστραλία διαθέτει μεγάλα αποθέματα σπάνιων γαιών, η υποδομή επεξεργασίας της είναι ακριβή και περιορισμένη, γεγονός που καθιστά την παραγωγή μη ανταγωνιστική. «Ακόμη κι αν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους κινητοποιηθούν πλήρως, θα χρειαστούν τουλάχιστον πέντε χρόνια για να φτάσουν την Κίνα», εκτιμά η Zhang.
Οι οικονομικές συνέπειες και το γεωπολιτικό διακύβευμα
Αν και οι εξαγωγές σπάνιων γαιών της Κίνας μειώθηκαν κατά 30% τον Σεπτέμβριο σε σχέση με πέρυσι, οι αναλυτές θεωρούν ότι η κινεζική οικονομία δεν θα υποστεί σοβαρό πλήγμα. Οι σπάνιες γαίες αντιστοιχούν σε λιγότερο από 0,1% του ΑΕΠ της χώρας. Όμως, η στρατηγική τους σημασία είναι τεράστια.
Όπως σημειώνει η καθηγήτρια Sophia Kalantzakos του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, «η αξία των σπάνιων γαιών δεν μετριέται σε δολάρια αλλά σε πολιτική επιρροή. Είναι το πιο ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί της Κίνας απέναντι στις ΗΠΑ».
Παρά την οξεία ρητορική, ο Μπέσεντ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέου γύρου διαπραγματεύσεων. Ο Κινέζος Υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι συναντήθηκε πρόσφατα με τον επικεφαλής της Blackstone, Στίβεν Σβαρτσμαν, επισημαίνοντας «την ανάγκη ουσιαστικής επικοινωνίας για σταθερές και υγιείς σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας».
Η Καλαντζάκου καταλήγει ότι το Πεκίνο «τοποθετεί τα πιόνια του» πριν τις συνομιλίες, χρησιμοποιώντας τον έλεγχο των σπάνιων γαιών ως μοχλό πίεσης για μια ευνοϊκότερη εμπορική συμφωνία.
Με πληροφορίες από BBC
