Η παγκόσμια υγεία και η βιωσιμότητα του πλανήτη συνδέονται στενά με τις επιλογές που κάνουμε καθημερινά στο τραπέζι μας. Μια νέα έκθεση της EAT-Lancet Commission τονίζει ότι η υιοθέτηση της λεγόμενης πλανητικής διατροφής για την υγεία (Planetary Health Diet – PHD), που βασίζεται κυρίως σε φυτικά τρόφιμα, θα μπορούσε να σώσει καθημερινά μέχρι και 40.000 ανθρώπινες ζωές παγκοσμίως.
Η διατροφή αυτή επιτρέπει μέτρια κατανάλωση κρέατος, ψαριών και γαλακτοκομικών προϊόντων, ενώ προτείνει σημαντική αύξηση στην κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, ξηρών καρπών, οσπρίων και ολικής αλέσεως. Η αλλαγή αυτή δεν αφορά μόνο την υγεία των ανθρώπων, αλλά και το περιβάλλον, καθώς η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων ευθύνεται για περίπου ένα τρίτο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και για την καταστροφή δασών, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση των υδάτων.
Η PHD είναι ευέλικτη, ώστε να μπορεί να προσαρμοστεί στις τοπικές συνήθειες και πολιτισμικές προτιμήσεις. Μπορεί να περιλαμβάνει κάποια ζωικά προϊόντα ή να είναι πλήρως χορτοφαγική ή vegan. Ωστόσο, όλες οι εκδοχές της διατροφής συστήνουν σαφώς μεγαλύτερη κατανάλωση φυτικών τροφών και περιορισμό του κόκκινου κρέατος, των γαλακτοκομικών, των ζωικών λιπαρών και της ζάχαρης.
Οι διαφορές μεταξύ των τρεχουσών διατροφών και της PHD είναι εντυπωσιακές. Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ και τον Καναδά οι πολίτες καταναλώνουν επτά φορές περισσότερο κόκκινο κρέας από ό,τι συνιστά η πλανητική διατροφή, ενώ στην Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική η υπερκατανάλωση είναι πενταπλάσια, και στην Κίνα περίπου τετραπλάσια. Αντίθετα, σε περιοχές με διατροφή βασισμένη κυρίως σε άμυλο, όπως η υποσαχάρια Αφρική, ακόμη και μια μικρή αύξηση στην κατανάλωση κοτόπουλου, αυγών και γαλακτοκομικών θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την υγεία του πληθυσμού.
Ανισότητες και κοινωνική διάσταση της διατροφής
Η έκθεση επισημαίνει ότι σοβαρές ανισότητες στον παγκόσμιο διατροφικό σύστημα πρέπει να αντιμετωπιστούν για να επιτευχθεί υγιής και βιώσιμη διατροφή. Το πλουσιότερο 30% του παγκόσμιου πληθυσμού παράγει πάνω από 70% των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που συνδέονται με τα τρόφιμα. Ταυτόχρονα, περίπου 2,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά μια υγιεινή διατροφή, ενώ 1 δισεκατομμύριο υποσιτίζονται, παρά το γεγονός ότι υπάρχει αρκετή τροφή στον πλανήτη. Παράλληλα, περίπου 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν με παχυσαρκία, γεγονός που καταδεικνύει την αποτυχία του συστήματος να προσφέρει ισορροπημένη διατροφή σε όλους.
Η έκθεση προτείνει φορολογικά κίνητρα για να γίνει η ανθυγιεινή τροφή ακριβότερη και ταυτόχρονα η υγιεινή φθηνότερη, καθώς και ρύθμιση της διαφήμισης για ανθυγιεινά προϊόντα. Σημαντική είναι επίσης η ανακατεύθυνση των επιδοτήσεων της γεωργίας σε τρόφιμα πιο βιώσιμα και θρεπτικά.
«Οι επιλογές μας στο τραπέζι μπορούν να σώσουν εκατομμύρια ζωές, να μειώσουν δισεκατομμύρια τόνους εκπομπών, να σταματήσουν την απώλεια βιοποικιλότητας και να δημιουργήσουν ένα πιο δίκαιο σύστημα τροφίμων», δηλώνει ο καθηγητής Johan Rockström, συνπρόεδρος της EAT-Lancet Commission.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η PHD δεν είναι μια διατροφή στέρησης. Αντίθετα, μπορεί να είναι νόστιμη, δημιουργική και προσαρμόσιμη στις πολιτιστικές προτιμήσεις και τις προσωπικές συνήθειες. Το πλάνο περιλαμβάνει συνταγές πλούσιες σε φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και απαραίτητα λιπαρά οξέα, προσφέροντας υγιεινές και ελκυστικές επιλογές για κάθε γεύμα.
Τι περιλαμβάνει η πλανητική διατροφή
Σύμφωνα με την EAT-Lancet:
- Λαχανικά και φρούτα: Τουλάχιστον 5 μερίδες ημερησίως
- Ολικής αλέσεως δημητριακά: 3-4 μερίδες ημερησίως
- Ξηροί καρποί: Μία μερίδα την ημέρα
- Όσπρια: Μία μερίδα ημερησίως
- Γαλακτοκομικά: Μία μερίδα γάλα, γιαούρτι ή τυρί ημερησίως
- Αυγά: 3-4 την εβδομάδα
- Κοτόπουλο: 2 μερίδες εβδομαδιαίως
- Ψάρια: 2 μερίδες εβδομαδιαίως
- Κόκκινο κρέας: 1 μερίδα εβδομαδιαίως
Ο Dr Marco Springmann από το UCL τονίζει ότι η προσαρμογή της διατροφής διαφέρει ανάλογα με την περιοχή. Στις φτωχότερες χώρες η μείωση αμυλούχων τροφών είναι σημαντική, ενώ στις πλούσιες χώρες πρέπει να μειωθεί η κατανάλωση ζωικών προϊόντων και ζάχαρης.
Η υιοθέτηση της PHD έχει αποδειχθεί ότι μειώνει την πρόωρη θνησιμότητα, τον κίνδυνο διαβήτη, καρδιοπαθειών, εγκεφαλικών και ορισμένων μορφών καρκίνου. Παράλληλα, η αλλαγή στη διατροφή μειώνει σημαντικά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, δημιουργώντας ένα πιο δίκαιο και βιώσιμο σύστημα τροφίμων για τον πλανήτη.
