Στο προεδρικό μέγαρο της πρωτεύουσας της Λευκορωσίας Μινσκ, ο Αλεξάντερ Λουκασένκο, ο μακροβιότερος ηγέτης της Ευρώπης, χαμογέλασε πλατιά όταν παρέλαβε από Αμερικανούς αξιωματούχους ένα μικρό μεταλλικό κουτί με προσωπικό δώρο από τον Ντόναλντ Τραμπ: μανικετόκουμπα με το έμβλημα του Λευκού Οίκου.
Από την εκλογή Τραμπ, ο Λουκασένκο, που κυβερνά τη Λευκορωσία από το 1994, προσπαθεί να ξεφύγει από τη διπλωματική απομόνωση, ψάχνοντας προσεκτικά να αποκτήσει χώρο πέρα από τη Μόσχα, η οποία βλέπει τη χώρα ως στενότερο σύμμαχο και στρατηγικό ορόσημο.
Ο Λευκορώσος ηγέτης έχει συναντηθεί συχνά με Αμερικανούς αξιωματούχους και είχε ακόμη και τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τραμπ, που έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο άμεσης συνάντησης. Κάποιοι στην Ουάσιγκτον βλέπουν τον Λουκασένκο ως πιθανό διαμεσολαβητή με τον Βλαντίμιρ Πούτιν για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Για μεγάλο μέρος των τριών δεκαετιών της εξουσίας του, ο Λουκασένκο – συχνά περιγραφόμενος ως ο τελευταίος δικτάτορας της Ευρώπης – βασίστηκε στην τέχνη της ισορροπίας μεταξύ Μόσχας και Δύσης. Αξιοποιούσε την υποστηριζόμενη από τη Ρωσία ενέργεια για να κρατά ζωντανή την κρατική οικονομία της Λευκορωσίας, ενώ άφηνε ανοικτή την πόρτα προς τις Βρυξέλλες όποτε η Μόσχα πίεζε υπερβολικά.
Πώς η Λευκορωσία αποξενώθηκε από την Ευρώπη
Η νοθευμένες προεδρικές εκλογές του 2020 και η βίαιη καταστολή που ακολούθησε αποξένωσαν τη Λευκορωσία από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, καθιστώντας τον Λουκασένκο εξαρτημένο από τη Μόσχα. Η Ρωσία παρενέβη με δάνεια, φθηνή ενέργεια και εγγυήσεις ασφάλειας, ενώ μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η εξάρτηση έγινε ακόμη πιο στενή.
Η Λευκορωσία υπήρξε κέντρο επιχείρησης για ρωσικά στρατεύματα, παρέχοντας βάση εκκίνησης για επιθέσεις στην Ουκρανία. Παρά τη στενή σχέση με τη Μόσχα, ο Λουκασένκο αντιστάθηκε στην άμεση συμμετοχή των δικών του δυνάμεων στον πόλεμο, γνωρίζοντας ότι θα ήταν αντιδημοφιλής.
Η οικονομική εξάρτηση από τη Ρωσία αυξήθηκε καθώς οι δυτικές κυρώσεις μετέτρεψαν τη Λευκορωσία σε ουσιαστικό κανάλι για τη Ρωσία, προκαλώντας προσωρινή αύξηση των εξαγωγών και των κρατικών εσόδων. Ωστόσο, η επιβράδυνση της ρωσικής οικονομίας τράβηξε και τη Λευκορωσία προς τα κάτω.
Η κυβέρνηση προσπάθησε να αντιμετωπίσει την κρίση με αυστηρούς περιορισμούς τιμών και την προσφορά ξένων εργατών για να καλύψει την έλλειψη εργατικού δυναμικού. Παράλληλα, η Λευκορωσία παρουσίασε διάθεση επαναπροσέγγισης με τη Δύση, προσκαλώντας Αμερικανούς στρατιωτικούς να παρακολουθήσουν τις ασκήσεις Zapad-2025 και δηλώνοντας ότι οι δυνάμεις της βοήθησαν στην αναχαίτιση ρωσικών drones προς την Πολωνία.
Οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες εξετάζουν αν η πολιτική απομόνωσης της Λευκορωσίας παραμένει αποτελεσματική ή αν η προσφορά ενός «διαδρόμου» προς τη Δύση μπορεί να απομακρύνει τη χώρα από την επιρροή της Μόσχας. Παρά τις πρόσφατες ελευθερώσεις πολιτικών κρατουμένων και περιορισμένες χαλαρώσεις κυρώσεων από τις ΗΠΑ, η Λευκορωσία παραμένει στενά δεμένη με τη Ρωσία.
Για τον Λουκασένκο, η διπλωματική επαναπροσέγγιση είναι στρατηγική: συνδυάζει την επιθυμία του να διατηρήσει την κυριαρχία της χώρας με την ανάγκη διατήρησης της ρωσικής υποστήριξης, ενώ ταυτόχρονα κρατά ανοικτές πιθανότητες συνεργασίας με τη Δύση. Ωστόσο, η αληθινή ανεξαρτησία του παραμένει αμφισβητούμενη.
Με πληροφορίες από Guardian
