Ο Μάριο Ντράγκι, πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας και μία από τις πιο εμβληματικές φυσιογνωμίες της ευρωπαϊκής οικονομίας, είχε αποσυρθεί από την ενεργό δράση. Ώσπου, τον Σεπτέμβριο του 2023, ένα τηλεφώνημα από το γραφείο της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τον επανέφερε στο προσκήνιο. Η αποστολή; Να σχεδιάσει ένα σχέδιο ανάκαμψης για την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Χρειάστηκα μερικές μέρες για να απαντήσω... Η αποστολή φαινόταν τόσο δύσκολη», αποκάλυψε ο ίδιος, παρουσιάζοντας την τελική του έκθεση για την οικονομική αναγέννηση της Ευρώπης.
Η στιγμή της αλήθειας έφτασε: η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να παρουσιάσει το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF) για το 2028-2034 – μια πρόταση που θα καθορίσει το μέλλον της Ε.Ε., τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά.
Ο νέος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός καλείται να απαντήσει σε σειρά ιστορικών κρίσεων:
- Πόλεμος στην Ουκρανία
- Πιθανός εμπορικός πόλεμος με τις ΗΠΑ του Τραμπ
- Ανταγωνισμός από την Κίνα
- Κλιματική αλλαγή
- Μεταναστευτικές ροές
- Ακροδεξιές πολιτικές πιέσεις
- Ψηφιακή και πράσινη μετάβαση
Ο τρέχων πυρήνας του προϋπολογισμού ανέρχεται στα περίπου 1,2 τρισ. ευρώ – λιγότερο από 1% του ΑΕΠ της Ε.Ε., ενώ χώρες όπως η Γερμανία δαπανούν το 48% του ΑΕΠ τους.
Τι προτείνει ο Μάριο Ντράγκι
Ο Μάριο Ντράγκι, αξιοποιώντας την εμπειρία του ως πρώην κεντρικός τραπεζίτης και πρωθυπουργός της Ιταλίας, εισηγείται μια ριζική αναδιάρθρωση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού με στόχο την απελευθέρωση πόρων και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ε.Ε.
Πρώτον, προτείνει την απλοποίηση του συστήματος χρηματοδότησης μέσω της ενοποίησης δύο από τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης: της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) και του Ταμείου Συνοχής. Η συγχώνευση αυτή θα δημιουργήσει ένα ενιαίο και πιο ευέλικτο mega-fund, ικανό να ανταποκριθεί καλύτερα στις σημερινές οικονομικές και γεωπολιτικές ανάγκες.
Δεύτερον, εισάγει τρεις νέους βασικούς πυλώνες στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό:
- Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας: Ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο που θα επικεντρώνεται στη στήριξη στρατηγικών τομέων, στην ενίσχυση της καινοτομίας και στην επένδυση σε τεχνολογίες αιχμής. Ο στόχος είναι η μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τρίτες χώρες και η αναζωογόνηση της βιομηχανικής της βάσης.
- Ταμείο Εξωτερικής Δράσης: Μια ενιαία δομή για τη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής διπλωματίας, της αναπτυξιακής βοήθειας και της εξωτερικής πολιτικής. Μέσω αυτής, η Ε.Ε. θα μπορεί να ανταποκρίνεται πιο συντονισμένα σε παγκόσμιες κρίσεις και γεωπολιτικές προκλήσεις.
- Διαφάνεια και αποδοτικότητα: Παρόλο που δεν ορίζεται ως ξεχωριστός πυλώνας, η πρόταση του Ντράγκι εστιάζει ιδιαίτερα στην ανάγκη για καλύτερη διαχείριση των πόρων, με έμφαση στην αποδοτικότητα, τη διαφάνεια και την αποφυγή σπατάλης.
Η φιλοσοφία πίσω από τις προτάσεις Ντράγκι είναι ξεκάθαρη: η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται λιγότερη γραφειοκρατία, περισσότερη στρατηγική και επενδύσεις που ενδυναμώνουν τη συνοχή, την άμυνα, την ψηφιακή πρόοδο και την πράσινη μετάβαση.
Το δύσκολο ερώτημα παραμένει: ποιος θα πληρώσει;
Αρκετές χώρες – κυρίως οι "καθαροί συνεισφέροντες" όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και η Σουηδία – αρνούνται την αύξηση του προϋπολογισμού. Άλλες, όπως η Γαλλία, ζητούν διπλασιασμό. Οικονομολόγοι προτείνουν αύξηση στο 1,3% ή ακόμα και στο 2% του ΑΕΠ της Ε.Ε., ώστε να καλυφθούν ανάγκες για:
- Πράσινη μετάβαση
- Ενεργειακή ανεξαρτησία
- Άμυνα και ασφάλεια
- Ψηφιακός εκσυγχρονισμός
- Εξόφληση χρεών COVID-19
Η πρόταση της φον ντερ Λάιεν προβλέπει νέο πλαίσιο «όρων» (conditionality) ώστε να αποκλείονται χώρες που παραβιάζουν το κράτος δικαίου – όπως η Ουγγαρία. Όμως, με κάθε απόφαση να απαιτεί ομοφωνία, η πολιτική σύγκρουση είναι αναπόφευκτη.
Η Σουηδία, για παράδειγμα, αρνείται κάθε συζήτηση για ευρωπαϊκούς φόρους ή νέα έσοδα. Αντιπροτείνει ανακατανομή των υφιστάμενων πόρων. «Όπως κάνουμε στους εθνικούς προϋπολογισμούς όταν προκύπτουν νέες ανάγκες», δήλωσε η Σουηδή Υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων.
Όπως λέει και ο Ντράγκι: «Έχουμε φτάσει στο σημείο όπου, αν δεν δράσουμε, θα πρέπει να θυσιάσουμε είτε την ευημερία μας, είτε το περιβάλλον μας, είτε την ελευθερία μας». Ο τελικός ευρωπαϊκός προϋπολογισμός θα αποτελέσει καθρέφτη των κοινών ευρωπαϊκών προθέσεων.
Με πληροφορίες από Politico
