Η ΑΘΗΝΑ ΛΙΟΥ και η Τζουν Χέιγουορντ γνωρίζονται από τα φοιτητικά τους χρόνια στο Γέιλ και είναι και οι δύο νέες και ανερχόμενες συγγραφείς. Μόνο που η Αθηνά, σε αντίθεση με την Τζουν, έχει «άστρο» και έχει ήδη διαγράψει μια εντυπωσιακή πορεία στον εκδοτικό χώρο, παίρνοντας παχυλές προκαταβολές για τα βιβλία της, κερδίζοντας το ένα βραβείο μετά το άλλο και σκαρφαλώνοντας στις λίστες με τα ευπώλητα, ενώ η Τζουν «τρώει τη σκόνη της». Η Αθηνά είναι μια πανέμορφη Αμερικανίδα ασιατικής καταγωγής. Η Τζουν, από την άλλη, είναι μια συνηθισμένη βαρετή Αμερικανίδα από τη Φιλαδέλφεια με καστανά μάτια και καστανά μαλλιά. Το χειρότερο όλων; Η Τζουν παραδέχεται στον εαυτό της πως, παρά την κοινή τους αφετηρία, δεν μπορεί να συναγωνιστεί την άσπονδη φίλη της και πως «όσο σκληρά κι αν προσπαθήσω, όσο καλά κι αν γράψω, ποτέ μου δε θα γίνω Αθηνά Λιου».
Όταν η Αθηνά θα πεθάνει μπροστά στα μάτια της Τζουν από πνιγμονή, τη βραδιά που θα γιορτάζουν τη συμφωνία που έκλεισε με το Netflix και το εξαψήφιο συμβόλαιο που υπέγραψε, η Τζουν θα υφαρπάξει το χειρόγραφο με το τελευταίο, ανολοκλήρωτο μυθιστόρημα της Αθηνάς, με θέμα την άγνωστη συμβολή των Κινέζων εργατών στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, για να το συμπληρώσει και να το παρουσιάσει για δικό της. Έχει φτάσει η ώρα να πάρει τη θέση της φίλης της και να ζήσει τη συγγραφική επιτυχία που πάντα ονειρευόταν αλλά στερήθηκε «διότι έτσι λειτουργεί αυτή η βιομηχανία. Ο χώρος των εκδόσεων διαλέγει έναν νικητή· έναν άνθρωπο αρκετά γοητευτικό, έναν άνθρωπο που να είναι κουλ και νέος», «έναν άνθρωπο που να υποστηρίζει επαρκώς τη “διαφορετικότητα”».
Πώς κατασκευάζεται ένα μπεστ σέλερ και πώς κατευθύνεται η αγορά του βιβλίου; Πόσος κυνισμός και υποκρισία κρύβεται πίσω από τις μεθόδους της; Πώς οι στρατηγικές του μάρκετινγκ διαμορφώνουν τη δημόσια εικόνα ενός συγγραφέα και πόσο κάλπικη είναι μια συγγραφική περσόνα;
Ξεκινώντας από μια ιστορία φθόνου και γυναικείου ανταγωνισμού που καταλήγει σε λογοκλοπή, το «Yellowface» της Ρεμπέκα Φ. Κουάνγκ (γενν. 1996), που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση Μυρτώς Καλοφωλιά, είναι ένα μυθιστόρημα που διεισδύει στα άδυτα της εκδοτικής βιομηχανίας και φέρνει στο φως πολλά από τα «άπλυτα» και τα μυστικά της. Πώς κατασκευάζεται ένα μπεστ σέλερ και πώς κατευθύνεται η αγορά του βιβλίου; Πόσος κυνισμός και υποκρισία κρύβεται πίσω από τις μεθόδους της; Πώς οι στρατηγικές του μάρκετινγκ διαμορφώνουν τη δημόσια εικόνα ενός συγγραφέα και πόσο κάλπικη είναι μια συγγραφική περσόνα; Πώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν την κοινή γνώμη; Πού σταματάει η δημιουργική διαδικασία και πού ξεκινά η εμπορευματοποίηση; Ποια τα όρια μιας πρωτότυπης ιδέας και πώς ορίζεται η πνευματική κλοπή; Πώς η διαφορετικότητα και η ανάγκη για συμπερίληψη έχουν καθορίσει τα κριτήρια ανάδειξης συγκεκριμένων θεματικών και μειονοτήτων;
Η Ρεμπέκα Κουάνγκ, Αμερικανίδα κινεζικής καταγωγής, μεγαλωμένη στο Ντάλας του Τέξας, ξεχώρισε για την τριλογία της «The Poppy War» (2018), ενώ έχει γράψει συνολικά πέντε μυθιστορήματα και έχει δει τα βιβλία της να κατακτούν τη λίστα των best sellers των «New York Times» και να μεταφράζονται σε πολλές γλώσσες. Ο τίτλος του τελευταίου της βιβλίου, «Yellowface» («κιτρινομούρης-α»), παραπέμπει στη χρήση μακιγιάζ από λευκούς ηθοποιούς στον χώρο του θεάματος, όταν υποδύονται χαρακτήρες με καταγωγή από την ανατολική Ασία, μια πρακτική που, όπως και το blackface, στηλιτεύεται ως πολιτισμική οικειοποίηση. Η θρασύτατη και λογοκλόπος ηρωίδα της, κατά το λανσάρισμα του βιβλίου της, θα αλλάξει το όνομά της, σύμφωνα με τις υποδείξεις της ομάδας δημοσίων σχέσεων του εκδοτικού της, σε Τζούνιπερ Σονγκ, ώστε να μοιάζει περισσότερο κινεζικό, θολώνοντας έτσι τα νερά γύρω από την καταγωγή της.
Το «Yellowface» είναι μια καυστική σάτιρα της εποχής μας που, πέρα από τα κακώς κείμενα στην εκδοτική βιομηχανία, σχολιάζει και ασκεί κριτική και σε άλλες όψεις της σύγχρονης ζωής, όπως η cancel culture, οι υπερβολές της πολιτικής ορθότητας, το hate speech στο ίντερνετ, η δολοφονία χαρακτήρων, το πώς κατασκευάζονται και προωθούνται συγκεκριμένα αφηγήματα και φαλκιδεύεται η αλήθεια, ενώ περιέχει και μια πολύ πειστική απεικόνιση της πραγματικότητας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του πώς αυτά λειτουργούν σαν «χιονοστιβάδα».
Σίγουρα το βιβλίο της Κουάνγκ δεν μπορεί να θεωρηθεί μεγαλόπνοη λογοτεχνία, ωστόσο είναι από μόνο του ένα «κλείσιμο του ματιού» και μια ειρωνεία για τον ίδιο τον μηχανισμό που το προώθησε και το έφερε στις λίστες με τα μπεστ σέλερ. Από τον αναγνώστη δεν διαφεύγουν τα πολλά κοινά που έχει η Αθηνά Λιου, η πετυχημένη και λαμπερή Αμερικανοασιάτισσα συγγραφέας, το αγαπημένο παιδί του εκδοτικού χώρου, που πεθαίνει άδοξα στην αρχή του βιβλίου, με την ίδια τη συγγραφέα του βιβλίου, η οποία επίσης διέγραψε μια εντυπωσιακή πορεία, σαν την ηρωίδα της, και πασιφανώς διαθέτει και η ίδια «άστρο». Η Κουάνγκ χρησιμοποιεί έξυπνα τα φυλετικά στερεότυπα, τις προκαταλήψεις και τις εμμονές του εκδοτικού κόσμου ενώ ταυτόχρονα αυτοσαρκάζεται. Αν και σε ορισμένα σημεία το βιβλίο της είναι φλύαρο και επαναλαμβανόμενο, έχει χτίσει έναν εντυπωσιακό ρυθμό και διαβάζεται απνευστί, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη.
Για τον Έλληνα αναγνώστη ειδικά αλλά και για τους Έλληνες συγγραφείς, η σύγκριση με τα εγχώρια εκδοτικά πράγματα είναι συντριπτική. Στο βιβλίο της Κουάνγκ αποκαλύπτεται μια οργανωμένη βιομηχανία που απέχει παρασάγγας από τη δική μας και ένα σύμπαν όπου παρελαύνουν πανίσχυροι ατζέντηδες και διευθυντές εκδόσεων, παχυλές προκαταβολές και αστρονομικά συμβόλαια, συμφωνίες με εταιρείες παραγωγής του Χόλιγουντ, συγγραφείς-σταρ που παίρνουν μέρος σε επιδείξεις μόδας και ποζάρουν σε αστείες σέλφι με διάσημους ηθοποιούς, και το πιο λυπηρό για τα καθ’ ημάς: συγγραφείς που ζουν από τα βιβλία τους. Παρ’ όλα αυτά, θα δει και σπαρταριστές ομοιότητες: «Οι συγγραφείς της ηλικίας μας –νέοι, φιλόδοξοι φερέλπιδες, τριάντα παρά κάτι– συνήθως πάνε κοπαδιαστά. Οι κλίκες αφήνουν ίχνη παντού στα σόσιαλ μίντια – συγγραφείς που εκθειάζουν αποσπάσματα από ανέκδοτα χειρόγραφα άλλων συγγραφέων (ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ, ΑΝΥΠΟΜΟΝΩ!), που τσιρίζουν από ενθουσιασμό για την αποκάλυψη κάποιου εξωφύλλου (ΠΕΘΑΙΝΩ, ΔΕΝ ΑΝΤΕΧΩ, Υ-ΠΕ-ΡΟ-ΧΟ!!!) και ποστάρουν σέλφι από λογοτεχνικές μαζώξεις».
Το πραγματικό θέμα που θίγει το βιβλίο, όμως, δεν είναι άλλο από τις πολλαπλές ταυτότητες που καλείται να χρησιμοποιήσει κανείς και τα προσωπεία που μετέρχεται τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο. Ειδικά αν θέλει να παίξει με τους όρους του παιχνιδιού που κάποιοι άλλοι έχουν επιβάλει. «Δίχως την Αθηνά εγώ ποια είμαι;», θα αναρωτηθεί η Τζουν, έχοντας χάσει τον αληθινό της εαυτό κάτω από την ταυτότητα που έχει καταχραστεί. Η Τζουν δεν εκμεταλλεύεται μόνο την ασιατική καταγωγή της φίλης της και την απαίτηση για τη διαφορετικότητα αλλά είναι αποφασισμένη να φορέσει μέχρι τέλους τη μάσκα της εκθαμβωτικής περσόνας της και να στρογγυλοκαθίσει στον θρόνο της βασίλισσας των εκδόσεων, ακόμα και όταν τελικά αποκαλύπτεται η απάτη της και καταλήγει κυνηγημένη από το «φάντασμα» της φίλης της. Το ποια είναι τελικά η «βαμπίρ» συγγραφέας που απομυζεί τους άλλους ίσως και να μην είναι τόσο σαφές, καθώς στην πορεία του βιβλίου αποδεικνύεται πως και η άσπιλη και εκνευριστικά τέλεια Αθηνά έχει κι αυτή τα βρόμικα μυστικά της. Μήπως τελικά η γραφή η ίδια δεν είναι παρά ένας εύσχημος τρόπος να «κλέβεις» τις ζωές και συχνά και τον πόνο των άλλων;
Η πικρή ειρωνεία είναι πως κάποια στιγμή η Τζουν, τυφλωμένη από την αχαλίνωτη φιλοδοξία και τη δίψα για δόξα, παραληρεί λέγοντας: «Πλέον θέλω αυτό που έχει και ο Στίβεν Κινγκ, αυτό που έχει και ο Νιλ Γκέιμαν. Και γιατί να μη γίνει ταινία το βιβλίο μου; Γιατί να μη λάμψω κι εγώ στο Χόλιγουντ; Γιατί να μη με μάθουν παντού στον πλανήτη;». Μετά τις κατηγορίες για σεξουαλική επίθεση εναντίον του διάσημου Βρετανού συγγραφέα Νιλ Γκέιμαν και το πρόσφατο cancel που υπέστη, όταν σε μία νύχτα όλος ο πλανήτης στράφηκε εναντίον του, η μυθοπλασία και η πραγματικότητα δεν προβάλλουν απλώς σαν συγκοινωνούντα δοχεία αλλά συγχέονται ολοκληρωτικά μεταξύ τους και το «Yellowface» αποδεικνύεται κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό βιβλίο: ένα αντιπροσωπευτικό σημείο των καιρών που κουβαλά όλα τα ηθικά διλήμματα της εποχής μας.
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.
