Η φασαρία της οδού Αναπαύσεως αυτή την ηλιόλουστη χειμωνιάτικη μέρα δεν φτάνει μέχρι τον νέο χώρο της γκαλερί Nitra, ένα στενό πίσω από τον πολυσύχναστο δρόμο στο Μετς, στην Αριστονίκου και Γοργίου. Ο χώρος είναι μεγάλος, φωτεινός και οι γείτονες μάς χαιρετούν από τα ανοιχτά παράθυρα. Η Αλίκη Τσιρλιάγκου άφησε το Κολωνάκι και τον οικείο μικρό χώρο στον οποίο στέγασε τις ανάγκες της όταν το 2017 επέκτεινε στην Αθήνα τη Nitra της Θεσσαλονίκης.
Η ιστορία της ξεκινά ακριβώς από τη γενέτειρά της. Είναι η δεύτερη γενιά. Η μητέρα της ίδρυσε το 1994 την γκαλερί Atrion και η Αλίκη επέστρεψε από τις σπουδές της στο Λονδίνο και ήθελε να κάνει κάτι «δικό της» –κλασικό εξω-αθηναϊκό mindset− και να ανοίξει τη δική της γκαλερί. Το timing βέβαια ήταν πολύ ιδιαίτερο, εν μέσω οικονομικής κρίσης. «Παρά τις δυσκολίες, αυτό λειτούργησε υπέρ μου», λέει. «Εγκατέστησα την γκαλερί στο ισόγειο του νεοκλασικού που είχε χτίσει ο προπάππους μου το 1926 στη Ρωμαϊκή Αγορά, πολύ μακριά από την πολυσύχναστη Τσιμισκή όπου ήταν η γκαλερί της μητέρας μου. Έλεγα “να, ορίστε, δεν θα έχουμε ενοίκιο”. Βέβαια, εκείνη την εποχή κανείς δεν πήγαινε εκεί, οτιδήποτε πάνω από τον άξονα της Εγνατίας ήταν νεκρό. Μόνο καλλιτέχνες και αρχιτέκτονες. Παρ’ όλα αυτά, οι Θεσσαλονικείς στήριξαν την προσπάθεια με την παρουσία τους και με τεράστιο ενθουσιασμό».
Η έκθεση «Beyond Form» αναδεικνύει το έργο των καλλιτεχνών Marcus Aitken, Joanna Burtenshaw και Μελίνας Γεωργούδα, που επαναπροσδιορίζουν την έννοια της αφαίρεσης μέσα από τις μοναδικές τους προοπτικές.
Ήταν όμως σαφές ότι η Θεσσαλονίκη δεν θα μπορούσε να στηρίξει εμπορικά την γκαλερί και η Αλίκη στράφηκε στο πιο κοντινό διεθνές κέντρο τέχνης, που ήταν τότε η Κωνσταντινούπολη. Η καταγωγή του πατέρα της από τη Θράκη έκανε την Πόλη να είναι ήδη ζωντανή στο φαντασιακό της. Την εποχή εκείνη, άλλωστε, γνώριζε ραγδαία ανάπτυξη – ήταν ένα πραγματικό όνειρο. Για δύο χρόνια πηγαινοερχόταν, συμμετείχε σε art fairs∙ όλα αυτά μέχρι το πραξικόπημα, που άλλαξε τα πάντα στην Τουρκία. «Ξαφνικά, τα πάντα πάγωσαν. Ήταν παραμονές της documenta, και όλος ο διεθνής κόσμος της τέχνης κατευθυνόταν προς την Αθήνα. Έτσι, είχε λογική να ακολουθήσουμε αυτήν τη ροή, έστω και προσωρινά. Ανοίξαμε ένα project space στο Κολωνάκι, και τελικά μείναμε περισσότερο απ’ όσο είχαμε φανταστεί. Και εκεί θέλαμε, όμως, να διατηρήσουμε τη σύνδεσή μας με την Κωνσταντινούπολη. Γι’ αυτό εγκαινιάσαμε τον χώρο μας με τη σούπερ σταρ καλλιτέχνιδα Ardan Özmenoglu, ενώ το αποκορύφωμα ήρθε με την ατομική έκθεση της Gülsün Karamustafa, μια στιγμή-σταθμό για εμάς», λέει.
Τρία χρόνια αργότερα, με τον κορωνοϊό, πάγωσαν ξανά όλα και η Αλίκη αναγκαστικά πήρε τον χρόνο της για να εξερευνήσει νέες προοπτικές. Συνεργαζόταν ήδη με αρχιτέκτονες που της ζητούσαν έργα για ξενοδοχεία, όμως αυτό απαιτούσε μια διαφορετική προσέγγιση. Έτσι, γεννήθηκε η ιδέα της επιμέλειας συλλογών τέχνης κυρίως για ξενοδοχειακούς χώρους, με άλλα λόγια η ArtSpark. «Μέσα από αυτό το εγχείρημα, συμβάλλουμε στον εμπλουτισμό της εμπειρίας του επισκέπτη και παράλληλα δημιουργούμε προστιθέμενη αξία για το ίδιο το ξενοδοχείο.
»Συγχρόνως, μπορέσαμε να στηρίξουμε την καλλιτεχνική κοινότητα μέσα από ένα νέο εμπορικό κανάλι αλλά και να συνεργαστούμε με μια ευρεία γκάμα καλλιτεχνών και γκαλερί, κάτι που είναι εξαιρετικά δημιουργικό. Σήμερα, το κομμάτι αυτό αναπτύσσεται ραγδαία. Όταν ξεκινήσαμε πριν από τέσσερα χρόνια, ωστόσο, οι καλλιτέχνες το προσέγγισαν με επιφύλαξη. Το γεγονός ότι είχαμε “χιλιόμετρα” στον χώρο και δείγμα γραφής μάς έδωσε την πρόσβαση και την ευκαιρία να υλοποιήσουμε μαζί τους σπουδαία έργα. Και τώρα, κοιτώντας πίσω, νιώθουμε χαρά γιατί ξέρουμε πως βάλαμε ένα σημαντικό λιθαράκι στην εξέλιξη αυτού του χώρου», λέει η Αλίκη.
Έχοντας αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας της, με λιγότερες εκθέσεις και δίνοντας βαρύτητα στη δραστηριότητα των ξενοδοχειακών επιμελειών, έφτασε η ώρα της επέκτασης και έτσι μεταφέρθηκαν στο Μετς, σε μια περιοχή με απίθανο ρυθμό και ενέργεια, σε έναν μεγαλύτερο χώρο όπου μπορούν να αναπτυχθούν concepts, χωρίς την αγωνία των συνεχόμενων εκθέσεων. Και έτσι οι δυο αυτές δραστηριότητες, η Nitra και η ArtSpark, βρήκαν στέγη στο Μετς.
«Σε αυτήν τη “μετάβαση” σκεφτόμουν ότι από τη μία βασικό ζητούμενο είναι το τι θέλουμε να δείχνουμε αλλά και το πώς θέλουμε να το δείχνουμε. Εδώ, ο χώρος είναι υβριδικός. Είναι τα γραφεία και ο εκθεσιακός χώρος για την ArtSpark και συγχρόνως μας δίνεται η δυνατότητα να παρουσιάζουμε και pop up εκθέσεις της Nitra. Επιπλέον, να φιλοξενούμε projects ακόμη και αν δεν είναι δικές μας παραγωγές. Εφόσον έχουμε τη δυνατότητα, θέλουμε, αν μπορούμε, να αποτελέσουμε τη σκηνή για να καλυφθεί μια τέτοια ανάγκη της καλλιτεχνικής κοινότητας και για άλλου τύπου projects», λέει η Αλίκη.
Η ομαδική έκθεση που φιλοξενεί έχει επίκεντρο την αφαίρεση μέσα από έναν σύγχρονο εικαστικό λόγο. Η αφαίρεση απασχολεί όλο και περισσότερο το φιλότεχνο κοινό, και αυτή η έκθεση είναι μια ευκαιρία να παρουσιαστούν σε αυτό το art space δουλειές που ξεχωρίζουν και που δεν έχουμε δει απαραιτήτως ξανά στην Αθήνα. Κάτι νέο και φρέσκο.
«Η πρώτη έκθεση του 2025 έχει πολλές “πρωτιές”. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, παρουσιάζουμε τον Άγγλο Marcus Aitken, έναν καλλιτέχνη με διεθνή δραστηριότητα. Παράλληλα, έχουμε την πρώτη μας συνεργασία με τη Μελίνα Γεωργούδα, που ζει στη Θεσσαλονίκη – μια συνεργασία που μας χαροποιεί ιδιαίτερα. Τέλος, παρουσιάζουμε τη δουλειά της Joanna Burtenshaw, μιας Αγγλίδας καλλιτέχνιδας που ζει στην Αθήνα και μέχρι τώρα την είχαμε δει κυρίως σε μεμονωμένα projects. Τρεις καλλιτέχνες, τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις της αφαίρεσης – αυτόνομες αλλά σε διαρκή διάλογο μεταξύ τους», λέει η Αλίκη.
Της λέω ότι δεν έκανε εγκαίνια και αυτό μου φάνηκε περίεργο. Μου επισημαίνει ότι σε αυτό το νέο κεφάλαιο οδηγήθηκε κυρίως από την πανδημία και τις επιπτώσεις της και πως ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο που ο κόσμος σχετίζεται με τις γκαλερί. Πραγματικά, σε ένα πολύ μακρινό παρελθόν τα εγκαίνια ήταν μια εμπειρία – ο κόσμος ερχόταν για να συνομιλήσει, να δει κάτι ξεχωριστό, να εντάξει την έκθεση στην έξοδό του. Σήμερα, αυτό το μοντέλο δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Ο κόσμος είναι κουρασμένος ή πολυάσχολος, ενημερώνεται ψηφιακά και το κοινό «βλέπει» τις εκθέσεις κυρίως μέσα από τα social media.
«Δεν το αξιολογώ, αλλά δεν μπορώ να το αγνοήσω», λέει η Αλίκη. «Γι’ αυτόν τον λόγο επιλέξαμε να ανοίξουμε απευθείας την έκθεση. Αυτό μας δίνει την ευελιξία να κάνουμε πιο πολλές εκθέσεις, χωρίς το βάρος μιας τόσο απαιτητικής προετοιμασίας. Άλλωστε, αν ο κόσμος δεν επιλέγει για την έξοδό του μια βραδιά εγκαινίων, δεν σημαίνει ότι δεν θέλει και να βλέπει ή να ενημερώνεται για εκθέσεις. Απλώς θέλει να το κάνει με τον δικό του τρόπο. Οφείλουμε να το ακούσουμε αυτό, για να προσφέρουμε μια εμπειρία πιο προσαρμοσμένη στις ανάγκες του κοινού μας».
Η έκθεση «Beyond Form» αναδεικνύει το έργο των καλλιτεχνών Marcus Aitken, Joanna Burtenshaw και Μελίνας Γεωργούδα, που επαναπροσδιορίζουν την έννοια της αφαίρεσης μέσα από τις μοναδικές τους προοπτικές. Ένας κοινός συνδετικός κρίκος στις πρακτικές τους είναι η πειραματική προσέγγιση και η χρήση διαφορετικών μέσων, που οδηγούν σε μια πολυδιάστατη ερμηνεία της αφαίρεσης. Οι τρεις καλλιτέχνες, ο καθένας με ξεχωριστό υπόβαθρο, συνδυάζουν παραδοσιακές και σύγχρονες πρακτικές, διευρύνοντας τα όρια της υλικότητας και της τεχνικής. Στο έργο τους, η αφαίρεση δεν αποτελεί απλώς αισθητική επιλογή αλλά μια διαδικασία διαμορφωμένη από τη σχέση του καλλιτέχνη με το μέσο του.
Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση εδώ.
