Μήπως τελικά είναι παρεξηγημένος ο Πολ Γκογκέν;

Μήπως τελικά είναι παρεξηγημένος ο Πολ Γκογκέν; Facebook Twitter
Πολ Γκογκέν, Αυτοπροσωπογραφία με τον Κίτρινο Χριστό (Autoportrait au Christ jaune), 1890-1891, λάδι σε καναβάτσο, 38 x 46 cm, Musée d'Orsay, Παρίσι.
0


ΓΝΩΣΤΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ που έχει γράψει για άλλους επιφανείς και «άγριους» άνδρες των γραμμάτων και των τεχνών όπως ο Έντβαρντ Μουνκ και ο Φρίντριχ Νίτσε, η Σου Πριντό ξεκινά το νέο της βιβλίο που έχει τίτλο “Wild Thing: A Life of Paul Gauguin”, με μια περιγραφή των χαμένων δοντιών του μεγάλου κι αμφιλεγόμενου ζωγράφου. Τέσσερα από αυτά ανακαλύφθηκαν το 2000 σε ένα πηγάδι κοντά στο σημείο όπου βρισκόταν η τελευταία του καλύβα στη Γαλλική Πολυνησία.

Για οποιονδήποτε λόγο, ο καλλιτέχνης τα είχε κρύψει εκεί σε ένα βάζο, και η έρευνα που έκανε το Human Genome Project απέδειξε ότι ήταν δικά του. Θεωρήθηκε μάλιστα ότι τα δόντια θα μπορούσαν επίσης να προσφέρουν πειστικές αποδείξεις για τη δημοφιλή πεποίθηση ότι ο Γκογκέν ήταν «το κακό παιδί που διέδωσε τη σύφιλη στις Νότιες Θάλασσες». Όμως κανένα ίχνος θεραπείας για την ασθένεια – αρσενικό ή υδράργυρος – δεν ανακαλύφθηκε. «Ποιους άλλους μύθους επιμένουμε να συντηρούμε για τον Γκογκέν;», αναρωτιέται η Πριντό, καθώς ξεκινά την επανεκτίμηση της ζωής του.

Το έργο της αυτό βοηθάει η ανακάλυψη ενός χειρόγραφου 213 σελίδων το 2020, με τίτλο Avant et après [«Πριν και μετά»], που έγραψε ο Γκογκέν κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων απελπισμένων χρόνων του στα νησιά Μαρκέζας. Στο βιβλίο της, η συγγραφέας αμφισβητεί την καθιερωμένη καρικατούρα του Γκογκέν ως ένα είδος σκληροπυρηνικού ελευθεριάζοντα – αντιθέτως, περιγράφει λεπτομερώς, για παράδειγμα, τη σημασία μιας σειράς από νομικές μάχες που έδωσε πεισματικά ο Γκογκέν για λογαριασμό των ντόπιων Πολυνησίων στα γαλλικά αποικιακά δικαστήρια.

«Η αρετή, το καλό, το κακό δεν είναι παρά λέξεις, εκτός αν κάποιος τις διαλύσει για να χτίσει κάτι καινούριο μ’ αυτές», σημείωνε στα «αποχαιρετιστήρια» απομνημονεύματά του, και φαινόταν να το πιστεύει αυτό μέχρι και το μοναχικό του τέλος.

Η παιδική ηλικία του Γκογκέν διαμορφώθηκε από δύο ισχυρές γυναίκες. Η γιαγιά του, η Φλόρα Τριστάν, την οποία θαύμαζε ο Καρλ Μαρξ, επέζησε από την απόπειρα δολοφονίας εις βάρος της από τον βίαιο σύζυγό της (η σφαίρα έμεινε καρφωμένη κοντά στην καρδιά της) για να εξελιχθεί σε διάσημη πρωτοπόρο του φεμινισμού και του δικαιώματος ψήφου των γυναικών. Η μητέρα του, Αλίν, ταξίδεψε ως χήρα μόνη της στο Περού για να διεκδικήσει την οικογενειακή της κληρονομιά, ενώ ο μικρός Γκογκέν απολάμβανε μια «άγρια», επηρεασμένη από τις θεωρίες του Ρουσό, παιδική ηλικία, στην οικογενειακή έπαυλη.

cover
Sue Prideaux, Wild Thing: A Life of Paul Gauguin

Ως νεαρός στο Παρίσι, ο Γκογκέν δεν έδειξε κανένα ενδιαφέρον για την τέχνη. Ακολούθησε μια επιτυχημένη καριέρα ως χρηματιστής, μέχρι που έχασε τη δουλειά του μετά το τραπεζικό κραχ του 1882. Είχε πρωτοπάρει ένα μολύβι και είχε αρχίσει να ζωγραφίζει όταν η νεαρή Δανή σύζυγός του, η Μέτε, έμεινε έγκυος λίγο μετά τον γάμο τους. Ήταν άνεργος, αλλά το χόμπι του έγινε η εμμονή του. Η οικογένεια μετακόμισε στη Δανία για να εξοικονομήσει χρήματα, αλλά ο Γκογκέν ήταν ήδη μόνιμος – και κατά κανόνα νηφάλιος – θαμώνας στα μπαρ των ιμπρεσιονιστών στο Παρίσι, επιστρέφοντας στο σπίτι του όταν οι συνάδελφοί του καλλιτέχνες ολοκλήρωναν τα μεθυσμένα βράδια τους στους οίκους ανοχής της πόλης.

Καθώς όμως η οικογένειά του μεγάλωνε, και χωρίς προοπτική εισοδήματος, ο Γκογκέν αποφάσισε να δραπετεύσει, αρχικά στη Βρετάνη, αναζητώντας την άγρια φύση της μέσης ηλικίας. «Πρέπει να θυμάσαι», έγραφε στη Μέτε, «ότι έχω δύο φύσεις, την άγρια και την ευαίσθητη. Βάζω την ευαίσθητη σε αναμονή, για να επιτρέψω στην άγρια να προχωρήσει ανεμπόδιστα». Η απάντησή της δεν καταγράφεται. Η ζωγραφική του στη Βρετάνη απελευθερώθηκε περαιτέρω μετά από μια ατυχή θητεία στην εταιρεία κατασκευής της Διώρυγας του Παναμά. Επιστρέφοντας στην πατρίδα, σταμάτησε στη Μαρτινίκα, όπου έπαθε ελονοσία, δυσεντερία και ηπατίτιδα, βρήκε όμως έναν τρόπο να ζωγραφίζει που τον επανέφερε πλήρως στη ζωή.

Κάποιοι από τους πίνακες της Μαρτινίκας αγοράστηκαν από τον Τέο Βαν Γκογκ, ο αδελφός του οποίου, ο Βίνσεντ, έγινε ένθερμος θαυμαστής του απόκοσμου συνδυασμού φωτός και χρωμάτων του Γκογκέν. Η αφήγηση του βιβλίου στέκεται στη μοιραία διαμονή του με τον Βίνσεντ στην Αρλ το 1888, όπου όταν έφτασε ο Γκογκέν, ανακάλυψε ότι ο Βαν Γκογκ είχε στολίσει την κρεβατοκάμαρά του με πολλούς γιγάντιους πίνακες με ηλιοτρόπια και ότι είχε αγοράσει δώδεκα καρέκλες στις οποίες φανταζόταν ότι θα μπορούσαν να καθίσουν οι (αγνώστου ακόμη ταυτότητας) μαθητές τους.

«Κουρασμένος από τη διαδρομή με το τρένο, και ζαλισμένος από την υπερφόρτιση των χρωμάτων στους πίνακες... ο Γκογκέν αντέδρασε άσχημα», γράφει η Πριντό. Όταν, μετά από εννέα τρελές και δημιουργικές εβδομάδες, ο Γκογκέν ανακοίνωσε ότι φεύγει, ο Βαν Γκογκ πέταξε ένα ποτήρι αψέντι εναντίον του και του επιτέθηκε με ένα ξυράφι – το ίδιο ξυράφι, όπως ανακάλυψε ο Γκογκέν, που είχε χρησιμοποιήσει ο Βαν Γκογκ για να κόψει το αυτί του.

Μπορούμε να υποθέσουμε ότι και στα δικά του τελευταία και βασανισμένα χρόνια, καθώς υπέφερε από έντονους και διαρκείς πόνους στο πόδι του, το οποίο είχε σακατέψει σ’ έναν καυγά, από την εξελισσόμενη τύφλωση και τον εθισμό του στη μορφίνη, ο Γκογκέν, φαίνεται ότι αναπολούσε όλο και περισσότερο εκείνες τις εβδομάδες με τον Βαν Γκογκ. Ενώ ήταν στην Πολυνησία, παράγγελνε ηλιόσπορους από την Γαλλία για τον τροπικό του κήπο.

Ήταν 42 ετών όταν είχε φύγει για την Ταϊτή, με υποσχέσεις στη Μέτε και τα πέντε παιδιά τους ότι μόλις έκανε περιουσία του, θα επέστρεφε αμέσως στην πατρίδα. Ωστόσο, για όλα σχεδόν τα υπόλοιπα δώδεκα χρόνια της ζωής του, παρέμεινε σε ανήσυχη αναζήτηση των παραδείσων που η ζωγραφική του έμοιαζε με λαχτάρα να απεικονίζει. Αυτή η περίοδος θέτει τον σύγχρονο επιμελητή ή βιογράφο μπροστά σε ένα δίλημμα.

Από τη μία πλευρά, οι πίνακες που φιλοτέχνησε ο Γκογκέν τον καθιστούν, αναμφισβήτητα, έναν κύριο μοχλό της σύγχρονης προσπάθειας για την «αποαποικιοποίηση» της γκαλερί, έναν πρωτοποριακό φορέα ανατροπής των «δυτικών» ιδεωδών της ομορφιάς και προώθησης της κουλτούρας των αυτόχθονων πληθυσμών. Ταυτόχρονα όμως, για όσους επιμένουν να εφαρμόζουν σύγχρονες ηθικές κρίσεις στο παρελθόν, ήταν ένα «τέρας» που χρησιμοποίησε κορίτσια στην εφηβεία ως ερωμένες, «συζύγους» και «μούσες».  

Στο βιβλίο της, η Πριντό εξετάζει ενδελεχώς τα γεγονότα και τα «συμφραζόμενα» της ζωής του ζωγράφου στη Νότιες Θάλασσες, αρνείται όμως να κρίνει τις επιλογές του, αφήνοντας τον Γκογκέν να κατασκευάσει τον δικό του επιτάφιο: «Η αρετή, το καλό, το κακό δεν είναι παρά λέξεις, εκτός αν κάποιος τις διαλύσει για να χτίσει κάτι καινούριο μ’ αυτές», σημείωνε στα «αποχαιρετιστήρια» απομνημονεύματά του, και φαινόταν να το πιστεύει αυτό μέχρι και το μοναχικό του τέλος.

Με στοιχεία από The Guardian

Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η «λίστα Τραμπ» και τα «απαράδεκτα έργα τέχνης» οδηγούν σε μια άλλη Αμερική

Εικαστικά / Tο μένος του Τραμπ για το Smithsonian: Λογοκρισία, ρατσισμός, λίστες με «απαράδεκτα» έργα

Με στόχο το μεγαλύτερο συγκρότημα μουσείων και ερευνητικών κέντρων στον κόσμο, ο Τραμπ επιχειρεί να ασκήσει έλεγχο και λογοκρισία σε έργα τέχνης και στο περιεχόμενο εκθέσεων, κατηγορώντας το Smithsonian ως «woke» και απειλώντας με περικοπές της χρηματοδότησής του.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το σπίτι-μουσείο της Πολίν Καρπίδα βγάζει τους θησαυρούς του στο σφυρί (μέχρι κεραίας)

Εικαστικά / Το σπίτι-μουσείο της Πολίν Καρπίδα βγάζει τους θησαυρούς του στο σφυρί (μέχρι κεραίας)

Μια από τις πιο εξέχουσες συλλέκτριες στην Ευρώπη, η οποία έχει αφήσει το αποτύπωμά της και στην Ύδρα, αποφάσισε να πουλήσει τη συλλογή σουρεαλιστικής και μεταπολεμικής τέχνης που στεγάζει στο σπίτι της στο Λονδίνο -τη μεγαλύτερη αυτού του είδους- σε μια δημοπρασία-ορόσημο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Χάρις Επαμεινώνδα: Η γλώσσα μου δεν είναι οι λέξεις

Εικαστικά / Χάρις Επαμεινώνδα: «Η γλώσσα μου δεν είναι οι λέξεις»

Η βραβευμένη με Αργυρό Λέοντα Κύπρια εικαστικός συνθέτει έναν κόσμο θραυσμάτων, αποκομμάτων της εσωτερικότητας, με ελλειπτικές εικόνες, τον οποίο μας προκαλεί να ανακατασκευάσουμε μέσα από τη σταδιακή του αποκάλυψη.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
 Μαρία Λοϊζίδου και Πέτρος Μώρης στη 13η Μπιενάλε του Λίβερπουλ

Εικαστικά / Μαρία Λοϊζίδου και Πέτρος Μώρης στη 13η Μπιενάλε του Λίβερπουλ

Οι δύο καλλιτέχνες με καταγωγή από Κύπρο και Ελλάδα αντίστοιχα, παρουσιάζουν νέα έργα τους σε μια από τις σημαντικότερες εικαστικές διοργανώσεις της Βρετανίας που φιλοξενεί 30 καλλιτέχνες και συλλογικότητες, με αναθέσεις και θεματικές που έχουν να κάνουν με τη γεωγραφία και τις αξίες που διαπερνούν την πόλη αυτή: καταγωγή και μνήμη.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Μια έκθεση για την πολύχρωμη, πολύπλοκη Αθήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Εικαστικά / Μια έκθεση για την πολύχρωμη και πολύπλοκη Αθήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Ο Τόνι Μιλάκης καταγράφει μια πόλη που η πραγματικότητα προσφέρει τις καλύτερες ζωγραφικές λύσεις, που ακόμη και το πιο ευφάνταστο μυαλό ενός καλλιτέχνη δεν μπορεί να τις επινοήσει.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
CHECK Ο Ζαν Φρανσουά Μιλέ και η ατέρμονη γοητεία της φύσης και των εργατών της γης

Εικαστικά / Ζαν Φρανσουά Μιλέ: ο ζωγράφος που ο Βαν Γκογκ αποκαλούσε «πρωτοπόρο»

«Όσο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο νομίζω ότι ο Μιλέ πίστευε σε κάτι ανώτερο» έγραφε ο Βαν Γκογκ για τον «ζωγράφο των χωρικών» αλλά και έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του γαλλικού ρεαλισμού. Η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου τον τιμά με μια μεγάλη έκθεση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το Μοναστήρι του Καρόλου: Το μουσείο του «κομμωτή των σταρ»

Εικαστικά / Κάρολος: O «κομμωτής των σταρ» έχει πλέον δικό του μουσείο στα Χανιά

Το «Μοναστήρι του Καρόλου», ένα ενετικό κτίσμα του 1583 και κατοικία του αυτοδίδακτου δημιουργού από το 1991, έχει μετατραπεί σε ένα μοναδικό καταφύγιο όπου συνυπάρχουν η ιστορία της κομμωτικής, έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών μαζί με μνήμες της Μαρίας Κάλλας, της Μπριζίτ Μπαρντό αλλά και της Μαντάμ Ορτάνς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Γιγάντιοι φαλλοί, το σεξ ως ζωτική δύναμη: Τα «ερωτικά» του Takis αναστατώνουν ακόμα

Εικαστικά / Γιγάντιοι φαλλοί, το σεξ ως ζωτική δύναμη: Τα «ερωτικά» του Takis αναστατώνουν ακόμα

«Τα έργα του αποθεώνουν την ικανότητα του έρωτα να μας αποσπά από την ιδέα του θανάτου». Και έχουμε την ευκαιρία να τα δούμε στην αναδρομική έκθεση του Ιδρύματος Γουλανδρή στην Άνδρο, και στην Αθήνα. Όλα σχεδόν, εκτός από το πιο γνωστό του, το οποίο οι επιμελητές απέρριψαν ως «κραυγαλέο»...
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Το Fondation Louis Vuitton υποδέχεται 270 έργα του Gerhard Richter σε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση

Εικαστικά / Gerhard Richter: «Τώρα που δεν απέμειναν ιερείς ή φιλόσοφοι, οι καλλιτέχνες είναι οι σημαντικότεροι άνθρωποι στον κόσμο»

270 έργα ενός από τους σημαντικότερους εν ζωή ζωγράφους θα εκτεθούν το φθινόπωρο στο Fondation Louis Vuitton σε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μια αθέατη ως τώρα πλευρά της Φρίντα Κάλο στη Θεσσαλονίκη

Εικαστικά / Μια αθέατη ως τώρα πλευρά της Φρίντα Κάλο στη Θεσσαλονίκη

Μια διεθνής έκθεση με 241 φωτογραφίες, που μέχρι πρόσφατα δεν είχαν δει το φως δημοσιότητας και αποκαλύπτουν άγνωστες πτυχές της ζωής της πιο διάσημης ζωγράφου του 20ού αιώνα, κάνει στάση το φθινόπωρο στη συμπρωτεύουσα.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Έκθεση αφισών στην Ύδρα μιας Ελλάδας ανόθευτης και ταπεινής

Εικαστικά / Πώς διαφήμιζε η Ελλάδα τον εαυτό της στο εξωτερικό από το ’30 έως το ’60;

Μια σειρά αφισών του ΕΟΤ, σε μια έκθεση που φιλοξενείται στην οικία Λαζάρου Κουντουριώτη, αποκαλύπτει τις πρώτες απόπειρες και τα αρχικά βήματα του ελληνικού τουρισμού, με την υπογραφή σημαντικών Ελλήνων καλλιτεχνών.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Νίκος Τρανός: «Η τέχνη είναι ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό» 

Εικαστικά / Νίκος Τρανός: «Η τέχνη είναι ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό» 

Έχει βοσκήσει πρόβατα, έχει πουλήσει κουλούρια και έχει δουλέψει στην οικοδομή, μέχρι που αποφάσισε ότι το μόνο που ήθελε να γίνει είναι καλλιτέχνης. Τελικά, εξελίχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους και διεθνώς αναγνωρισμένους Έλληνες δημιουργούς. Ο πρώην πρύτανης της ΑΣΚΤ είναι άνθρωπος από σπάνια πάστα.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Οι πρώτοι ομοφυλόφιλοι» και η γέννηση μιας νέας ταυτότητας

Εικαστικά / «Οι πρώτοι ομοφυλόφιλοι» και η γέννηση μιας νέας ταυτότητας

Μια μεγάλη έκθεση στο Σικάγο εξετάζει την γκέι ταυτότητα ως ιστορικό φαινόμενο μέσα από 300 έργα που δημιουργήθηκαν κυρίως στην περίοδο μεταξύ του 1869, όταν δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά η λέξη «ομοφυλόφιλος», και του 1939
THE LIFO TEAM
Η Χίλμα αφ Κλιντ έβρισκε γαλήνη ζωγραφίζοντας λουλούδια

Εικαστικά / Η Χίλμα αφ Κλιντ έβρισκε γαλήνη ζωγραφίζοντας λουλούδια

Σε μια σειρά έργων που παρουσιάζει το θαύμα της ανθοφορίας των λουλουδιών και των φυτών, μια από τις πιο αξιοσέβαστες καλλιτέχνιδες της Σουηδίας στρέφεται σε έναν κόσμο ομορφιάς, γαλήνης και ισορροπίας για να αποκαλύψει αλήθειες για την ανθρώπινη κατάσταση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το «Πλέγμα των Κυκλάδων» και μια έκθεση που μας ταξιδεύει στις διαχρονικές του συνδέσεις

Εικαστικά / Το «Πλέγμα των Κυκλάδων» και μια έκθεση για τις διαχρονικές του συνδέσεις

Μπορεί η σύγχρονη τέχνη να συνομιλήσει δημιουργικά με την αρχαία πολιτιστική κληρονομιά; Στην ΕΦΑ Κυκλάδων πίστεψαν στο «στοίχημα» και έτσι προέκυψε μια έκθεση με ξεχωριστό ενδιαφέρον στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ίου.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ