Η ανακοίνωση στα μέσα Ιουλίου ότι το Ινστιτούτο Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο (SFAI) θα σταματήσει τη λειτουργία του, χωρίς πλέον να προσφέρει μαθήματα ή πτυχία, είναι ένα σημαντικό και χαρακτηριστικό γεγονός και αποτελεί ένα ακόμη σημάδι –με την ευρύτερη έννοια– ότι, στα μάτια της αμερικανικής άρχουσας ελίτ, και της στάσης της μετά την πανδημία του κορωνοϊού, όπως γράφει η WSWS.org., «οι καλλιτέχνες μπορούν να πάνε να κρεμαστούν».
To Ινστιτούτο Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο (SFAI) όχι μόνο ήταν μια από τις παλαιότερες ακαδημίες τέχνης στις ΗΠΑ, και η παλαιότερη στη Δυτική Ακτή, αλλά βρισκόταν σε ένα από τα πιο δυναμικά πολιτιστικά κέντρα της χώρας ιστορικά, την Bay Area. Στην πραγματικότητα, το ινστιτούτο αποτέλεσε κομβικό σημείο διαφόρων καλλιτεχνικών τάσεων και κινημάτων κατά τον 20ό αιώνα.
Στην ανακοίνωσή τους της 15ης Ιουλίου, οι υπεύθυνοι του Ινστιτούτου Τέχνης εξήγησαν ότι «μετά από πολλά χρόνια μέτρων λιτότητας, δύσκολων εκστρατειών συγκέντρωσης χρημάτων και διαφόρων διαπραγματεύσεων για συγχωνεύσεις και εξαγορές εντός και εκτός χώρας, το SFAI δεν είναι πλέον οικονομικά βιώσιμο και έχει σταματήσει τα προγράμματα σπουδών του από τις 15 Ιουλίου 2022. Το SFAI θα παραμείνει ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός για να προστατεύσει το όνομα, τα αρχεία και την κληρονομιά του».
Η κατάρρευση του Ινστιτούτου Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο είναι ένα ντροπιαστικό γεγονός, το οποίο απηχεί τη γενική παρακμή της πολιτιστικής ζωής στην Αμερική της κρίσης.
Το δελτίο Τύπου της σχολής, γραμμένο με κάποια πικρία, σημειώνει ότι από τις 16 Ιουλίου «κανένας φοιτητής ή υπάλληλος δεν θα δώσει παρουσία στην ιστορική πανεπιστημιούπολη-ορόσημο της SFAI, ένα όμορφο και μοναδικό σημείο στο Σαν Φρανσίσκο, με τη διάσημη τοιχογραφία του Ντιέγκο Ριβέρα. Αντ' αυτού, εργολάβοι θα διαχειρίζονται την ασφάλεια, τα ρυθμιστικά, νομικά και οικονομικά θέματα και θα διασφαλίζουν ότι οι φοιτητές και οι απόφοιτοι θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στα ακαδημαϊκά τους αρχεία».
Σύμφωνα με τον ιστορικό απολογισμό του ίδιου του SFAI, «κατά τη διάρκεια των πρώτων 60 χρόνων του, σημαντικοί καλλιτέχνες που συνδέθηκαν με τη σχολή ήταν ο Eadweard Muybridge, φωτογράφος και πρωτοπόρος των κινητών γραφικών, ο Maynard Dixon, ζωγράφος του εργατικού κινήματος του Σαν Φρανσίσκο και του τοπίου της Δύσης, ο Henry Kiyama, του οποίου το «The Four Immigrants Manga» ήταν το πρώτο graphic novel που δημοσιεύτηκε στις ΗΠΑ, o Sargent Claude Johnson, ένας από τους πρώτους Αφροαμερικανούς καλλιτέχνες από την Καλιφόρνια που απέκτησε εθνική φήμη, η Louise Dahl-Wolfe, καινοτόμος φωτογράφος, η δουλειά της οποίας για το "Harper's Bazaar" τη δεκαετία του 1930 καθόρισε το νέο αμερικανικό στυλ "περιβαλλοντικής" φωτογραφίας μόδας, ο John Gutzon Borglum, ο δημιουργός του μεγάλης κλίμακας δημόσιου γλυπτού που είναι γνωστό ως Mt. Rushmore και πολλοί άλλοι».
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, «η σχολή έγινε πυρήνας του αφηρημένου εξπρεσιονισμού». Το πρώτο Τμήμα Φωτογραφίας Καλών Τεχνών στις ΗΠΑ ιδρύθηκε στο SFAI το 1946. «Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950, το North Beach του Σαν Φρανσίσκο ήταν το κέντρο της Δυτικής Ακτής του Beat Movement και η μουσική, η ποίηση και ο διάλογος αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της ζωής των καλλιτεχνών».
Στα μέλη του διδακτικού προσωπικού του SFAI περιλαμβάνονται οι φωτογράφοι Ansel Adams, Dorothea Lange και Minor White, οι ζωγράφοι Elmer Bischoff, Richard Diebenkorn, Clyfford Still, Ad Reinhardt και Mark Rothko και οι κινηματογραφιστές Stan Brakhage και George Kuchar.
Το κλείσιμο της σχολής θέτει σε επισφαλή θέση το περίφημο έργο του Μεξικανού καλλιτέχνη Ντιέγκο Ριβέρα «The Making of a Fresco Showing the Building of a City», που ζωγραφίστηκε στη σχολή τον Μάιο του 1931. Η ανακοίνωση της 15ης Ιουλίου εξηγεί ότι το SFAI είναι ιδιοκτήτης της τοιχογραφίας στην πανεπιστημιούπολη της Chestnut Street, ενώ «το κτίριο ανήκει στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας. Το SFAI θα χάσει την κατοχή της τοιχογραφίας εάν αθετήσει ή χάσει τη μίσθωση του κτιρίου. Το SFAI συνεργάζεται ενεργά με τοπικές και διεθνείς κοινότητες δωρητών για την προστασία της τοιχογραφίας».
Η άμεση συγκυρία που επέφερε το κλείσιμο στις 15 Ιουλίου ήταν η αποτυχία της προσπάθειας του SFAI να συγχωνευθεί με το Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο (USF), ένα ιδιωτικό ίδρυμα ιησουιτών. Το πανεπιστήμιο υπέγραψε επιστολή τον Φεβρουάριο του 2022, με την οποία δεσμεύτηκε να διερευνήσει τη δυνατότητα «ενοποίησης των λειτουργιών και των ακαδημαϊκών προγραμμάτων στις τέχνες για την ανάδειξη της επόμενης γενιάς καλλιτεχνών». Ωστόσο, τον Ιούλιο αξιωματούχοι του USF ανέφεραν ότι μετά από πέντε μήνες «εκτεταμένης διερεύνησης και συζήτησης σχετικά με μια πιθανή ενοποίηση των προγραμμάτων εκπαίδευσης στις τέχνες για προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές», το πανεπιστήμιο είχε ενημερώσει το ινστιτούτο τέχνης ότι «η πλήρης ενοποίηση των δύο πανεπιστημίων δεν είναι εφικτή λόγω οικονομικών και άλλων παραμέτρων».
Ένας συνδυασμός διαδικασιών υπονόμευσε τη σχολή τέχνης. Οι οικονομικές δυσκολίες του SFAI δεν είναι καινούργιες. Ένα άρθρο της Sarah Hotchkiss στο KQED τον Απρίλιο του 2020 σχολίαζε ότι, ανάλογα με το «με ποιον μιλάς, τα προβλήματα του SFAI πηγάζουν από διαφορετικές αιτίες. Πολλοί επισημαίνουν την επέκταση της σχολής [ύψους 19 εκατομμυρίων δολαρίων] στο Fort Mason. Άλλοι πάλι κατηγορούν την άνοδο του κόστους ζωής στο Σαν Φρανσίσκο ή τη δυσκολία της λειτουργίας μιας μικρής σχολής χωρίς τεράστιο κληροδότημα».
Η μείωση των εγγραφών δεν βοήθησε τα πράγματα. Διάφοροι παράγοντες συνέβαλαν σε αυτό, όπως, σύμφωνα με τον Hotchkiss, «τα απαγορευτικά ενοίκια της Bay Area, το κόστος μιας ιδιωτικής πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, ο φόβος της αποφοίτησης με συντριπτικό χρέος». Τα δίδακτρα για το σχολικό έτος 2020-21 ανήλθαν σε περίπου 46.000 δολάρια για τους προπτυχιακούς φοιτητές και σχεδόν 48.000 δολάρια για τους μεταπτυχιακούς φοιτητές. Όπως επισημαίνεται στο ίδιο άρθρο, «το 90% των εγχώριων φοιτητών του SFAI λαμβάνουν κάποιας μορφής δάνειο για να συνεχίσουν τις σπουδές τους, δάνεια που πρέπει μια μέρα να αποπληρωθούν. Εν μέσω της κρίσης του φοιτητικού χρέους, ένα πτυχίο τέχνης [συμπεριλαμβανομένου του μεταπτυχιακού] αξίας σχεδόν 280.000 δολαρίων μπορεί να είναι δύσκολο να εξοφληθεί».
Επιπλέον, όπως συνέβη σε τόσους πολλούς τομείς, η πανδημία είχε και εδώ «πυροδοτικό αποτέλεσμα». Τα νέα και προφανώς ανυπέρβλητα οικονομικά προβλήματα ξέσπασαν την άνοιξη του 2020, αφού η σχολή αναγκάστηκε να κλείσει τη λειτουργία της λόγω της υγειονομικής κρίσης. Η Pam Rorke Levy, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του SFAI, δήλωσε τότε ότι «τα τελευταία 149 χρόνια, το Ινστιτούτο Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο έχει επιβιώσει από μικρές και μεγάλες κρίσεις... αλλά οι αβεβαιότητες και οι οικονομικές δυσκολίες που προκύπτουν από την πανδημία COVID-19 απειλούν να μας βάλουν κάτω. Καθώς το κόστος ζωής στην περιοχή έχει εκτοξευθεί, η οικονομική κατάσταση της σχολής, η οποία προσφέρει μόνο πτυχία καλών τεχνών και όχι προγράμματα σχεδιασμού και αρχιτεκτονικής, που είναι πιο προσοδοφόρα, έχει γίνει ιδιαίτερα επισφαλής».
Το SFAI εξέταζε το ενδεχόμενο να πουλήσει την τοιχογραφία του Ριβέρα, που εκτιμάται στα 50 εκατομμύρια δολάρια, και ότι ένας από τους πιθανούς αγοραστές ήταν ο σκηνοθέτης Τζορτζ Λούκας.
Η κατάρρευση του Ινστιτούτου Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο είναι ένα ντροπιαστικό γεγονός, το οποίο απηχεί τη γενική παρακμή της πολιτιστικής ζωής στην Αμερική της κρίσης. Όπως σημειώνει το WSWS.org, «οι παγκόσμιες άρχουσες ελίτ θεωρούν άχρηστη και αντιπαραγωγική κάθε δραστηριότητα που δεν σχετίζεται άμεσα και άμεσα με τη συσσώρευση κερδών ή την αύξηση της αξίας των μετοχών. Ακόμα χειρότερα, καθώς οι κοινωνικές εντάσεις αυξάνονται, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος οι καλλιτέχνες να πουν ανεπίτρεπτες αλήθειες και να κερδίσουν σημαντική δημόσια ανταπόκριση».
Μια έκθεση της κυβέρνησης των ΗΠΑ τον Μάρτιο του 2021 διαβεβαίωνε ότι οι καλλιτέχνες ήταν «μεταξύ των εργαζομένων που επλήγησαν περισσότερο από την πανδημία». Η ενημέρωση εκτιμούσε ότι το 63% των καλλιτεχνών ή των εργαζομένων σε δημιουργικούς τομείς «έμειναν πλήρως άνεργοι το 2020 και έχασαν κατά μέσο όρο 37.430 δολάρια ο καθένας σε εισόδημα που βασίζεται στη δημιουργικότητα από την έναρξη της πανδημίας». Το 95 τοις εκατό των καλλιτεχνών ανέφεραν απώλεια εισοδήματος, ενώ το 78 τοις εκατό δεν είχε «κανένα σχέδιο οικονομικής ανάκαμψης μετά την πανδημία», το 50 τοις εκατό «δεν μπόρεσε να πουλήσει/διανείμει το δημιουργικό του προϊόν» και το 74 τοις εκατό «αναγκάστηκε να ακυρώσει τις εκδηλώσεις του».
Αυτό, φυσικά, ήρθε να προστεθεί στις συνθήκες που επικρατούσαν πριν από την πανδημία για τη συντριπτική πλειοψηφία των καλλιτεχνών στις ΗΠΑ και οι οποίες ήταν ήδη δύσκολες.
Στο βιβλίο του «The death of the artist: How Creators Are Struggling to Survive in the Age of Billionaires and Big Tech» (2020), ο William Deresiewicz ανέφερε μια μελέτη που αποκάλυπτε ότι «μόνο το 10% των δύο εκατομμυρίων αποφοίτων καλλιτεχνικών σχολών στις Ηνωμένες Πολιτείες βγάζουν τα βασικά προς το ζην ως καλλιτέχνες, ότι το 85% των καλλιτεχνών στη Νέα Υόρκη έχουν καθημερινή εργασία άσχετη με τις τέχνες και ότι το υπόλοιπο 15% έχει μέσο εισόδημα 25.000 δολάρια». Εν τω μεταξύ, το 2018, «μόλις είκοσι άτομα αντιπροσώπευαν το 64% των συνολικών πωλήσεων των εν ζωή καλλιτεχνών».
Υπάρχουν αρκετοί πόροι στην περιοχή του Κόλπου του Σαν Φρανσίσκο για να συντηρηθεί ένα κολέγιο τέχνης; Έτσι φαίνεται. Τον Απρίλιο του 2022, σύμφωνα με το «Forbes», στην περιοχή κατοικούσαν 116 δισεκατομμυριούχοι, περισσότεροι από όσους κατοικούν σε οποιαδήποτε άλλη πολιτεία, εκτός από τη Νέα Υόρκη. Μόνο τα έξι πλουσιότερα άτομα στην Καλιφόρνια, τα οποία ζουν όλα στην Bay Area, έχουν συλλογική καθαρή αξία άνω του ενός τρίτου του τρισεκατομμυρίου δολαρίων, αναφέρει το περιοδικό. Πώς θα τους αποκαλούμε λοιπόν, «βάρβαρους στη Γκόλντεν Γκέιτ»;
