Εκατοντάδες φοιτητές από το Καζακστάν, που σπουδάζουν με κρατική υποτροφία στη Βρετανία, είναι υποχρεωμένοι να αποκαλύπτουν στην κυβέρνηση της χώρας τους τα password που χρησιμοποιούν στο πανεπιστήμιο.
Φοιτητές λένε ότι το απολυταρχικό κράτος παρακολουθεί στενά τις ακαδημαϊκές δραστηριότητές τους, αναγκάζοντάς τους να αυτο-λογοκρίνουν εργασίες και έρευνές τους, αποφεύγοντας την κριτική για την κυβέρνηση.
Σχεδόν 15.000 αριστούχοι από το Καζακστάν έχουν πάρει υποτροφία για να σπουδάσουν στο εξωτερικό, στο πλαίσιο του προγράμματος Bolashak, από το 1993. Το πρόγραμμα καλύπτει το κόστος διαβίωσης και τα δίδακτρα, με τον όρο ότι οι φοιτητές αυτοί θα επιστρέψουν στο Καζακστάν προκειμένου να εργαστούν για τουλάχιστον πέντε χρόνια μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους.
Η Βρετανία είναι ο πιο δημοφιλής προορισμός αυτού του προγράμματος με περίπου 200 φοιτητές- σχεδόν το 44% των δικαιούχων- να εγγράφονται σε κορυφαία πανεπιστήμια της χώρας κάθε χρόνο. Όμως οι Times αποκαλύπτουν ότι με βάση το συμβόλαιο του προγράμματος, οι φοιτητές υπόκεινται σε αυστηρούς κανόνες, που περιορίζουν την ακαδημαϊκή ελευθερία.
Το έγγραφο ορίζει ότι οι φοιτητές δεν πρέπει να παραβαίνουν τους νόμους του Καζακστάν, παρότι ζουν στο εξωτερικό, ενώ τους ζητά να παραδώσουν όλα τα προσωπικά username και password σε πανεπιστημιακά portal, προκειμένου να είναι υπό παρακολούθηση.
Η απαίτηση για την αποκάλυψη των κωδικών είναι σε εφαρμογή από το 2013, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται η εφημερίδα. Σε περίπτωση που οι φοιτητές δεν τηρήσουν τους όρους του συμβολαίου, κινδυνεύουν να χάσουν την περιουσία τους. Αυτό λέγεται ότι αφορά συνήθως το πατρικό σπίτι τους στο Καζακστάν.
«Οποιοσδήποτε έχει το username και το password μπορεί να μπει στο email, σε όλες τις επικοινωνίες που έχει ο επιβλέπων καθηγητής με τον φοιτητή. Μπορούν να μπουν σε online πλατφόρμες, όπου υπάρχει ιστορικό των συναντήσεων με τον καθηγητή, πράγματα όπως τα ατομικά πλάνα διδασκαλίας.
Το πρόγραμμα έχει μία φήμη οτι είναι ιδιαίτερα καταπιεστικό για τους φοιτητές και εμπεριέχει κάποιες απειλές», δήλωσε στους Times ακαδημαϊκός σε πανεπιστήμιο του Russell Group, που δεν θέλησε να αποκαλύψει το όνομά του για να προστατεύσει τους φοιτητές του.
Φοιτητές του προγράμματος, που φοβούνται ότι τους κατασκοπεύουν, αφαιρούν λέξεις όπως «απολυταρχικό» ή «διαφθορά» από πολιτικές εργασίες και πρότζεκτ για το Καζακστάν. «Πάντα πρέπει να σκέφτομαι τι κάνω και να σιγουρεύομαι ότι τα γραπτά μου δεν είναι υπερβολικά επικριτικά για την κυβέρνηση του Καζακστάν. Πράγματι νιώθω ότι με παρακολουθούν», δήλωσε στους Times μεταπτυχιακός φοιτητής από το Καζακστάν.
Ανησυχία για αυτό το πρόγραμμα έχουν εκφράσει καθηγητής σε αρκετά πανεπιστήμια, σύμφωνα με την εφημερίδα. Τη διαχείριση του προγράμματος έχει- για λογαριασμό του υπουργείου Παιδείας- το Κέντρο Διεθνών Προγραμμάτων, στην Αστάνα.
«Μόνος σκοπός της παρακολούθησης των πειθαρχικών ελέγχων και των ακαδημαϊκών επιτευγμάτων των φοιτητών είναι να διασφαλίζεται ότι ξοδεύονται σωστά τα χρήματα των φορολογούμενων. Όλα τα στοιχεία που δίνουν οι υπότροφοι είναι εμπιστευτικά», δήλωσε στους Times εκπρόσωπος της πρεσβείας του Καζακστάν στη Βρετανία.
Πάντως, αυτή δεν είναι η μοναδική περίπτωση προγραμμάτων υποτροφιών που ενθαρρύνουν ακαδημαϊκούς και φοιτητές στη Βρετανία να αλλάξουν την ερευνητική ατζέντα τους. Σύμφωνα με έρευνα που είχε δημοσιευθεί στο Freedom House- έναν οργανισμό για τη δημοκρατία, τις ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα, που εδρεύει στις ΗΠΑ- Βρετανοί ακαδημαϊκοί έχουν παρατηρήσει αυτο-λογοκρισία από Τούρκους φοιτητές που λαμβάνουν κρατική χρηματοδότηση. Η ίδια έρευνα έκανε λόγο για Σαουδάραβες φοιτητές από τους οποίους ζητείται να παρουσιάζονται στην πρεσβεία τους μια φορά τον μήνα.
