Οcean Vuong
Στη γη είμαστε πρόσκαιρα υπέροχοι
μτφρ. Έφη Φρυδά
Gutenberg
Ένα από τα πιο όμορφα βιβλία των τελευταίων χρόνων, το άκρως εξομολογητικό, αλλά περίτεχνα γραμμένο μυθιστόρημα του Βουόνγκ αποκαλύπτει χαρακτηριστικά στοιχεία του βίου του, της γκέι κουλτούρας αλλά και των λογοτεχνικών επιρροών του που τον έχουν χρίσει ήδη έναν σημαντικό ποιητή και μυθιστοριογράφο της Αμερικής. Άλλωστε, δεν έχει τιμηθεί τυχαία με το βραβείο T.S. Eliot, καθώς ο Αμερικανοβιετναμέζος συγγραφέας και ποιητής μάς χαρίζει ένα μεστό μυθιστόρημα, βγαλμένο μέσα από σκληρές και ωμές συνθήκες, άμεσα συνδεδεμένες με το συντηρητικό αμερικανικό περιβάλλον, αλλά γραμμένο με έναν ιδιότυπο, τρυφερό λυρισμό. Ο ήρωας του, το alter ego του Βουόνγκ στο μυθιστόρημα, μεγαλωμένος σε μια αμερικανική επαρχία όπου οι άνδρες ρίσκαραν καθημερινά, οπλοφορούσαν και σνίφαραν ουσίες, είχε καταλάβει από νωρίς ότι είχε φτιαχτεί για να διαφέρει: σύντομα βρήκε καταφύγιο στο διάβασμα που στόλισε τις ερωτικές του φαντασιώσεις με τις ιδανικές λέξεις και έδωσε διέξοδο στα ασπρόμαυρα όνειρά του. Όσο για την ερωτική ιστορία που δεσπόζει στο μυθιστόρημα, δηλαδή τον ανέφικτο, εν πολλοίς, έρωτα του Όσιαν για ένα άλλο αγόρι, είναι εξίσου σπαρακτική με ολόκληρο το βιβλίο που είναι γραμμένο με τη μορφή γράμματος προς τη μητέρα του, η οποία πέθανε από καρκίνο. Ένα σπάνιο βιβλίο με μια πανέμορφη, ουσιαστική αλήθεια.
Robert Jones Jr.
Οι προφήτες
μτφρ. Ρηγούλα Γεωργιάδου
Διόπτρα
Το πρώτο βιβλίο του Νεοϋορκέζου συγγραφέα και αρθρογράφου των «New York Times» και «Paris Review of Books» έτυχε της πιο θερμής υποδοχής από το κοινό και τους κριτικούς, ενώ ήταν φιναλίστ για μια σειρά από περίοπτα βραβεία, όπως το National Book Award και το Prix Médicis. Οι περισσότεροι συνέκριναν τον τρυφερό λυρισμό του με αυτόν της Τόνι Μόρισον, καθώς ο συγγραφέας περιγράφει με αντίστοιχη ενάργεια τη σκληρότητα της καθημερινότητας των μαύρων την εποχή του «Strange Fruit» που τραγουδούσε με συντριβή η Μπίλι Χόλιντεϊ, και με μια άκρως περίτεχνη γλώσσα. Σε πολλά σημεία, επίσης, το βιβλίο θυμίζει το βραβευμένο με Πούλιτζερ βιβλίο του συνονόματού του Έντουαρντ Τζόουνς Γνωστός Κόσμος (εκδόσεις Νεφέλη), καθώς αμφότεροι μιλάνε για άνδρες πρωταγωνιστές στον αμερικανικό Νότο και για τα αδιανόητα εμπόδια που αντιμετώπιζαν στις βαμβακοφυτείες στον αγώνα τους να υπάρξουν. Κεντρικοί πρωταγωνιστές, εν προκειμένω, ο Αϊζάια και ο Σάμιουελ, οι οποίοι είχαν μετατρέψει τη φτωχική καλύβα τους σε καταφύγιο της αγάπης τους κόντρα σε έναν σκληρό και αδυσώπητο κόσμο που περιγράφεται σε κάθε χαρακτηριστική λεπτομέρεια, φέρνοντας για πρώτη φορά στην επιφάνεια προβλήματα ακόμα και της ίδιας της μαύρης κοινωνίας της εποχής. Ο άκρως συνειδητοποιημένος Τζόουνς έχει ήδη το δικό του φανατικό κοινό στον αγγλόφωνο κόσμο και λόγω του πολύ πετυχημένου του μπλογκ με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Son of Baldwin» (σ.σ. του γνωστού μυθιστοριογράφου James Baldwin).
Douglas Stuart
Σάγκι Μπέιν
μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου
Μεταίχμιο
Γνωστός σεναριογράφος και άνθρωπος των μίντια, ο Σκοτσέζος Ντάγκλας Στιούαρτ προκάλεσε μεγάλο ενθουσιασμό αλλά και αναστάτωση με το αυτοβιογραφικό σε μεγάλο βαθμό πρώτο του μυθιστόρημα Σάγκι Μπέιν, που μπορεί κάλλιστα να διαβαστεί ως το κατεξοχήν βιβλίο ενηλικίωσης της queer βιβλιογραφίας. Η υποδοχή από το κοινό και τους κριτικούς ήταν θερμότατη, ενώ το βιβλίο απέσπασε με το «καλημέρα» το βραβείο Μπούκερ. Πρωταγωνιστής το alter ego του Στιούαρτ, ο Σάγκι, και η τεράστια διαδρομή που διανύει από τα δύσκολα χρόνια της πολύπαθης Γλασκώβης της δεκαετίας του ’80 μέχρι την εποχή της απρόσμενης επιτυχίας στην ενήλικη του ζωή. Οι οικογενειακές σχέσεις, οι εσωτερικές συγκρούσεις από τα πρώτα σκιρτήματα μιας άγουρης ακόμα σεξουαλικότητας που τον έκανε να νιώθει διαφορετικός έως τη ενήλικη ζωή του ως απελευθερωμένου πλέον γκέι άνδρα βρίσκονται στο προσκήνιο ενός όμορφου, τρυφερού και σπαρακτικά αληθινού βιβλίου. Όπως ανέφεραν τα μέλη της επιτροπής στο σκεπτικό της βράβευσης: «Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα μας άφησε άφωνους, αφού δημιουργεί ένα εκπληκτικό, αστείο, συμπονετικό, συγκλονιστικό πορτρέτο εθισμού, θάρρους και αγάπης».
Θεόδωρος Γρηγοριάδης
Η νοσταλγία της απώλειας
Πατάκης
Τριάντα μία ιστορίες προσωπικές, αληθινές, γραμμένες με αλήθεια και χιούμορ για ανθρώπους για τους οποίους η απώλεια και το βάσανο του έρωτα ήταν καθημερινό ψωμί. Η γκέι ταυτότητα, που ορίζεται μέσα από ένα ταξίδι στοχασμού και ερωτισμού στην ελληνική επαρχία, προσδιορίζεται με σπαραχτική ειλικρίνεια και με περιστατικά που αφοπλίζουν τον αναγνώστη. Ένα road trip στα άγνωστα χωριά της Βόρειας Ελλάδας με το όχημα της Κινητής Βιβλιοθήκης είναι η αφετηρία για να ξεδιπλωθούν διάφορες πραγματικές και άκρως ανθρώπινες ιστορίες. Γλυκόπικρες εξιστορήσεις βγαλμένες από τις πιο απρόοπτες συνθήκες της ζωής δίνουν τον τόνο, όπως το περιστατικό με τον πεσμένο τόμο της εγκυκλοπαίδειας του Δαρεμά πάνω στο κρεβάτι όπου κοιμόταν ο πρωταγωνιστής ή η δυνάμει ερωτική ιστορία με τον Γιούργκεν σε ένα μπαρ, που έληξε άδοξα. Γενικότερα, οι ιστορίες ξεκινούν από τον ελληνικό Βορρά, από τη Θράκη έως τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών, και φτάνουν στο Πήλιο, ενώ αυτές που περιλαμβάνονται στην ενότητα «Περαστικοί στον νέο κόσμο» αφορούν το πέρασμα στην Αθήνα.
Μαριέκε Λούκας Ρίνεβελντ
Δυσφορεί η νύχτα
μτφρ. Άγγελος & Μαρία Αγγελίδου
Ίκαρος
Για πρώτη φορά το βραβείο Μπούκερ δίνεται σε μη δυαδικό άτομο (non binary), τιμώντας έτσι μια γραφή που τρομάζει, σοκάρει αλλά και κινητοποιεί. Γραμμένο με την αιχμηρή πένα του/της συγγραφέως που ο/η ίδιος/-α είχε υποστεί κακοποίηση, αποδίδει σπαρακτικά την παιδική ηλικία μέσα από τα μάτια ενός παιδιού που υφίσταται κάθε μορφής βία, εξού και δεν μπορεί παρά να κερδίσει αλλά και να συντρίψει τον αναγνώστη με την οδυνηρή αλήθεια της. Σύμφωνα με τα μέλη της επιτροπής, το βιβλίο ενθουσίασε από την πρώτη του κιόλας ανάγνωση και προτιμήθηκε χωρίς δεύτερη σκέψη χάρη σε «αυτή την τρυφερή και γεμάτη κατανόηση ανάμνηση της παιδικής ηλικίας, που κινείται ανάμεσα στην ενοχή και στη λύτρωση, από ένα άτομο με συναρπαστικό ταλέντο και σπάνιες συγγραφικές δεξιότητες». Παρότι ο/η Rijneveld με καταγωγή από την Ολλανδία δεν είχε κλείσει καν τα τριάντα, όλα όσα είχε βιώσει έφταναν να καλύψουν εμπειρίες χρόνων, όπως συμβαίνει με την πρωταγωνίστρια της αφήγησης, τη δεκάχρονη Τζάκετ, η οποία βιώνει πρόωρα το πένθος εξαιτίας του χαμού του αδελφού της αλλά και της ασφυχτικής εσωτερικής της απομόνωσης από το περιβάλλον. Το μόνο που της δίνει μια ελάχιστη παρηγοριά είναι η σύνδεσή της με τα ζώα, τα πολύτιμα για εκείνην αντικείμενα και οι ζωντανές της αναμνήσεις από τις όμορφες στιγμές με τον αδελφό της και τα παιχνίδια της με τη φύση.
Sam Albatros
Ελαττωματικό Αγόρι
Εστία
Άλλη μια περίπτωση όπου το προσωπικό εμπλέκεται με τη λογοτεχνική γραφή και την εξομολόγηση. Η έννοια της αυτοβιογραφίας και της queer λογοτεχνίας επαναπροσδιορίζεται δυναμικά με αυτό το εξομολογητικό αφήγημα που κατοικεί στα όρια των φύλων, της ταυτότητας και της πραγματικότητας. Βγαλμένο από τα βιωματικά δεδομένα τ@ Sam Albatros, ενός ονόματος άμεσα συνδεδεμένου με την ποίηση και το diversity, το Ελαττωματικό Αγόρι ξεδιπλώνει την προσωπική ιστορία της επιβίωσης ενός queer ατόμου στην ασφυχτική και ενίοτε κακοποιητική ελληνική μικροαστική κοινότητα. Το βιβλίο αναφέρεται κατεξοχήν στα παιδιά της επαρχίας που δεν τόλμησαν ποτέ να διατρανώσουν την επιθυμία τους και να ζήσουν τον έρωτά τους ελεύθερα, όχι μόνο μέσα από τα βιβλία, που παίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή τ@ Sam Albatros, αλλά και στην πράξη. Όσο για τον τίτλο «ελαττωματικό» φαίνεται να αντιστρέφεται στο τέλος του βιβλίου και να οδηγεί στη λύτρωση-σημείο παρηγοριάς για τα queer άτομα που θέλουν να χαράξουν τον δικό τους αυτοπροσδιοριζόμενο δρόμο προς την έκφραση, την ελευθερία και τη δημιουργικότητα.
Εντουάρ Λουί
Αγώνες και μεταμορφώσεις μιας γυναίκας
μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη,
Αντίποδες
Από την πρώτη στιγμή που εμφανίστηκε στα γαλλικά γράμματα ο Εντουάρ Λουί φαίνεται να όρισε με τον δικό του, διαφορετικό τρόπο τη γραφή και την αυτοβιογραφία, το λεγόμενο autofiction, λέγοντας τα πράγματα με το όνομά τους και καταθέτοντας την προσωπική του, οδυνηρή ιστορία. Ο αυθορμητισμός και η ριζοσπαστικοποίηση ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά του λόγου του, πάντοτε ενταγμένου στο συμβολικό λεξιλόγιο ενός προσώπου που διεκδίκησε μέσα από μεγάλες μάχες την γκέι ταυτότητά του. Γεννημένος ως Εντί Μπελγκέλ και μεγαλωμένος σε ένα χωριό στης βόρειας Γαλλίας τη δεκαετία του ’90, ο Εντουάρ Λουί αποφάσισε να αποποιηθεί τόσο το ονοματεπώνυμό του όσο και το ασφυχτικό του παρελθόν, τον πατριαρχικό νόμο και τα απολυταρχικά δεδομένα. Στο πλαίσιο αυτό έγραψε μια σειρά από βιβλία κατά της πατριαρχίας αλλά και του νεοφιλελευθερισμού, αποδίδοντάς τα σε έναν ενιαίο ολοκληρωτικό νόμο που στόχο έχει να ελέγχει και να εξοντώνει. Εκεί, λοιπόν, στο πλαίσιο μιας ενιαίας δυναμικής αντίστασης, φαίνεται να συναντά τη μητέρα του, στην οποία αφιερώνει το τελευταίο του βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες με τον τίτλο Αγώνες και μεταμορφώσεις μιας γυναίκας, μέσα από το οποίο αναδεικνύει τον αγώνα της Μονίκ Μπελγκέλ να ξεφύγει από τη σκιά ενός άνδρα και τη «διπλή κυριαρχία που ασκούνταν πάνω της, την κυριαρχία της τάξης και την ανδρική κυριαρχία». Στα σαράντα τέσσερά της η μητέρα του Μπελγκέλ βρήκε τη δύναμη να εξεγερθεί και να διεκδικήσει την προσωπική της μεταμόρφωση και εν τέλει την ελευθερία της, προσφέροντας ένα ολοζώντανο παράδειγμα προς μίμηση.
Πωλ Μπ. Πρεθιάδο
Είμαι το τέρας που σας μιλά
μτφρ. Αναστασία Ελευθερίου
Αντίποδες
Γεννημένος στο Μπούργκος της Ισπανίας, ο τρανς φιλόσοφος, συγγραφέας και εικαστικός Πωλ Μπ. Πρεθιάδο θεωρείται ένας από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους της εποχής μας στο πεδίο του φύλου και του σώματος. Το βιβλίο αυτό έχει ως απαρχή ένα συνέδριο που οργάνωσαν οι ψυχαναλυτές του φροϊδικού αιτίου στο Παρίσι, πολλοί από τους οποίους εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ως ψυχικά ασθενείς όλους όσοι βιώνουν δυσφορία φύλου. Απέναντι σε αυτούς στέκεται ο Πρεθιάδο, ο οποίος αντλεί την έμπνευσή του από την Αναφορά σε μια Ακαδημία του Φραντς Κάφκα, όπου ένας πίθηκος στέκεται αρχικά με δυναμισμό απέναντι στην επιστημονική απολυταρχία, αν και τελικά εκμηδενίζεται από το ίδιο το σύστημα. Με αντίστοιχο τρόπο επιχειρεί να δείξει ο Πρεθιάδο στους ψυχαναλυτές της εποχής μας ότι το επιστημολογικό παράδειγμα της έμφυλης διαφοράς έχει αλλάξει ριζικά, όπως και οι θεμελιώδεις ψυχαναλυτικές έννοιες. Καλώντας μας σε έναν ουσιαστικό μετασχηματισμό της ψυχιατρικής προσέγγισης κατά τα πρότυπα του Φουκό, φέρνει στο προσκήνιο έναν διαφορετικό, ριζοσπαστικό λόγο. Γιατί, όπως γράφει και στο βιβλίο: «Το διεμφυλικό σώμα είναι για την κανονιστική ετεροφυλοφιλία ό,τι είναι η Λέσβος για την Ευρώπη: ένα σύνορο δηλαδή, το εύρος και η μορφή του οποίου διαιωνίζονται μόνο με τη βία. Κόψε εκεί, κόλλησε εδώ, βγάλε αυτά τα όργανα, αντικατάστησέ τα με άλλα». Πραγματικά οδυνηρά επίκαιρο.
Carolin Emcke
Ο δικός μας πόθος
μτφρ. Δημήτρης Δημοκίδης
Πόλις
Μία από τις σημαντικότερες διανοούμενες της εποχής της, η Καρολίν Έμκε, συγγραφέας αλλά και δυναμική ρεπόρτερ, ανταποκρίτρια του «Spiegel», με αποστολές στο Αφγανιστάν, στο Πακιστάν, στο Κόσοβο, στο Ιράκ αλλά και στο Ισραήλ, στη Δυτική Όχθη και στην Αίγυπτο. Πρόσφατα εκδόθηκε από τις εκδόσεις Πόλις το βιβλίο της Εναντίον του μίσους, το οποίο μιλάει με τον πλέον εμπεριστατωμένο τρόπο για το διάχυτο μίσος που χαρακτηρίζει την εποχή μας και έχει πολλές μορφές, από το hate speech στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέχρι τις σεξιστικές επιθέσεις. Ανάλογα ερωτήματα έθεσε η Έμκε μιλώντας για τα επιβλητικά αφηγήματα της κανονικότητας και την ερωτική ταυτότητα στο βιβλίο Ο δικός μας πόθος, όπου αποκαλύπτει με ενάργεια τις δυναμικές ατραπούς της ομοφυλοφιλικής επιθυμίας και την προσωπική της ιστορία. Αποκαλύπτοντας τη δυσκολία που είχαν οι γκέι άνδρες και γυναίκες να εκφράσουν τη σεξουαλικότητά τους ως έφηβοι τη δεκαετία του ’80, η αφήγησή της φτάνει έως τις μέρες μας, περνώντας τα σύνορα. Με αυτόν τον τρόπο η συγγραφέας καταθέτει τη δική της πολυπολιτισμική εμπειρία από τα αμέτρητα μέρη που έχει επισκεφθεί και τις διαφορετικές μορφές καταπίεσης που έχει βιώσει. Ένα βιβλίο πλούσιο σε πληροφορίες και ουσιαστικό χάρη στην αλήθεια των εκμυστηρεύσεών του.
Bernardine Evaristo
Κορίτσι, γυναίκα, άλλο
μτφρ. Ρένα Χατχούτ
Gutenberg
Σημειώνοντας μεγάλη εκδοτική επιτυχία (και) στην Ελλάδα, το βιβλίο της Εβαρίστο έκανε αίσθηση καθώς ήταν διαφορετικό σε σχέση με ό,τι είχε κυκλοφορήσει ως τότε για τη διαφορετικότητα και την έμφυλη κουλτούρα. Γραμμένο με χιούμορ, αλλά με ρηξικέλευθη ματιά, το Κορίτσι, γυναίκα, άλλο είναι ένα πολυφωνικό μυθιστόρημα που στόχο έχει να αφυπνίσει αλλά και να κάνει να ακουστούν οι πολλαπλές φωνές των γυναικών που ζουν σε ένα πολυπολιτισμικό, αλλά ενίοτε άκρως σεξιστικό περιβάλλον όπως αυτό του Λονδίνου. Στο κέντρο της αφήγησης η μαύρη ομοφυλόφιλη ακτιβίστρια Άμα Μπόνσου που ανεβάζει την παράσταση Η τελευταία Αμαζόνα της Δαχομέης με θέμα εμπνευσμένο και πάλι από τη μάχη των γυναικών. Οι αγώνες που δίνει η ίδια μαζί με τη φίλη της Ντομινίκ έχουν διαμορφώσει ένα modus vivendi που στα μάτια της νεαρής Γιαζ αλλά και των φιλενάδων της φαντάζει απαρχαιωμένο. Η σύγκρουση των διαφορετικών οπτικών, δοσμένη ωστόσο με γενναίες δόσεις ανατρεπτικού χιούμορ, βρίσκεται στο επίκεντρο του πολυφωνικού αυτού μυθιστορήματος που κέρδισε το βραβείο Μπούκερ και ο Ομπάμα χαρακτήρισε ως αγαπημένο του. Σίγουρα δεν θα μπορούσε να βρεθεί ιδανικότερος εκφραστής όλων αυτών των φωνών από τη γεννημένη στο Λονδίνο Εβαρίστο, κόρη μιας λευκής Αγγλίδας και ενός μαύρου Νιγηριανού συγγραφέως, που έχει ήδη εννιά βιβλία στο ενεργητικό της.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
