Ποιος σκότωσε τη Βίλμα: 50 δημοσιογραφικά κειμένα του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες

Ποιος σκότωσε τη Βίλμα Facebook Twitter
Ο Μάρκες ξεκίνησε να σπουδάζει νομικά κατ’ απαίτηση της οικογένειάς του, αλλά ποτέ δεν ολοκλήρωσε αυτές τις σπουδές, βουτώντας από πολύ νέος στα βαθιά νερά της δημοσιογραφίας. Στη φωτογραφία ο Μάρκες στο σπίτι του στο Μεξικό. Getty Images
0



ΤΟΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ ΤΟΥ 1955 δημοσιεύεται στην εφημερίδα «El Espectador» της Μπογκοτά μια σειρά ρεπορτάζ του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες από τη Ρώμη, με θέμα τον θάνατο μιας 23χρονης Ρωμαίας γυναίκας, της Βίλμα Μοντέζι, που βρέθηκε νεκρή στην ακτή της Όστιας, της παραλίας της Ρώμης, μια ημέρα του Απριλίου 1953. Δύο χρόνια μετά, όταν ο Μάρκες αρχίζει να γράφει τα ρεπορτάζ του, η υπόθεση, που έμπαινε και έβγαινε από το εισαγγελικό αρχείο, εξακολουθούσε να καλύπτεται από μυστήριο.

Τελικά, πώς πέθανε η Βίλμα: ναρκωτικά, αυτοκτονία, δολοφονία; Παρ’ όλο το μυστήριο, η υπόθεση αποκάλυψε έναν ολόκληρο κόσμο πορνείας και ναρκωτικών που κινούνταν στο ημίφως και που ήρωές του ήταν πρόσωπα της αριστοκρατίας, Σιτσιλιάνοι απατεώνες, ψευτοευγενείς, ηθοποιοί του κινηματογράφου, όπως η Αλίντα Βάλι, γιοι υψηλόβαθμων πολιτικών και ωραία κορίτσια λαϊκών οικογενειών, όπως η Βίλμα, κόρη ξυλουργού.

Η σειρά των δεκατριών ρεπορτάζ δημοσιεύτηκε στην «El Espectador» κάτω από τον τίτλο «Το σκάνδαλο του αιώνα». Κι αυτός ακριβώς ο τίτλος επιλέγεται τώρα για τη συλλογή των δημοσιογραφικών κειμένων του Κολομβιανού συγγραφέα, που δείχνουν ότι η δημοσιογραφία είναι οριστικά το βάθρο της λογοτεχνίας του.

Το Σκάνδαλο του αιώνα, που καλύπτει εβδομήντα πέντε σελίδες και είναι τοποθετημένο σχεδόν στο κέντρο της συλλογής, διαβάζεται σήμερα, με την απόσταση των εξήντα έξι χρόνων, ως λογοτεχνία. Θα έλεγα ως καθαρή (pure) λογοτεχνία, με αξιόπιστους ήρωες και συναρπαστική πλοκή, που ακολουθεί την τεχνική του αινίγματος και της βέβαιης λύσης του, η οποία ανατρέπεται ή αποτρέπεται την τελευταία στιγμή, αλλά και του παζλ, που αναγκάζει τον αναγνώστη να συνθέσει τα κομμάτια και να μπει ενεργά στο παιγνίδι της αφήγησης.

Ο Μάρκες δεν εγκατέλειψε ποτέ τη δημοσιογραφία, ενώ κατά καιρούς έγινε και εκδότης. Ακόμη και σήμερα, το Ίδρυμα Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες για τη Νέα Λατινοαμερικανική Δημοσιογραφία, που ο συγγραφέας είχε ιδρύσει το 1995, κινητοποιεί τη νέα γενιά των Λατινοαμερικανών δημοσιογράφων στο δικό του πνεύμα.

Τα πενήντα κείμενα που επιλέγονται σε αυτή την ανθολογία καλύπτουν μια περίοδο τριάντα επτά χρόνων, από το 1950 έως το 1987, και δείχνουν μια τεράστια θεματική γκάμα: διευρυμένες οικογένειες, συγγενείς, θείες και υπηρέτριες, ειδωλολατρικός χριστιανισμός, προλήψεις, δεισιδαιμονίες, τεράστιοι βαλτότοποι, ποταμόπλοια, έντονη μνήμη της αποικιοκρατίας, σκονισμένα τρένα, καταυλισμοί στις επαρχίες των μπανανοφυτειών, Ινδιάνοι ιθαγενείς, η σιέστα του μεσημεριού, η καθημερινή καταιγίδα στις τρεις το απόγευμα, τα μπολέρος και τα βαγιονάτος, οι δημοκρατικοί εξόριστοι του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, η ποίηση και το ακορντεόν, οι εμφύλιοι πόλεμοι, η πολιτική βία, το μακελειό και οι πολιτικές δολοφονίες, οι δολοφονίες των ναρκοκαρτέλ, όπως αυτή του φίλου του δημοσιογράφου Γκιγέρμο Κάνο, διευθυντή της «El Espectador», με εντολή του Πάμπλο Εσκομπάρ, η μεταφρασμένη λογοτεχνία, οι εκδοτικοί οίκοι του Μπουένος Άιρες, ο Φιντέλ Κάστρο, το Μεξικό, το Παρίσι, η παράξενη αίσθηση της ελευθερίας που δεν θεμελιώνεται σε κανόνες, το μείγμα του πληθυσμού, η καταλυτική παρουσία της γεωγραφίας.

Το ρεπορτάζ του Μάρκες «Οι Κουβανοί αντιμέτωποι με τον αποκλεισμό», με θέμα το εμπάργκο που επέβαλαν οι ΗΠΑ στη χώρα του Κάστρο από το 1961 και μετά, και το οποίο δημοσιεύτηκε τo 1978 στο περιοδικό «Alternativa» που o ίδιος είχε δημιουργήσει, μοιάζει σήμερα πολύ μοντέρνο, γιατί στηρίζεται στα απόλυτα facts, δηλαδή στους αριθμούς. Αρχίζει έτσι:

«Εκείνη τη νύχτα, την πρώτη του αποκλεισμού, υπήρχαν στην Κούβα 482.560 αυτοκίνητα, 343.300 ψυγεία, 549.700 ραδιόφωνα, 303.500 τηλεοράσεις, 352.900 ηλεκτρικά σίδερα, 286.400 ανεμιστήρες, 41.800 πλυντήρια, 3.510.000 ρολόγια χειρός, 63 σιδηροδρομικές μηχανές και 12 εμπορικά πλοία. Όλα αυτά, εκτός από τα ρολόγια χειρός, που ήταν ελβετικά, είχαν κατασκευαστεί στις ΗΠΑ». 

Το ρεπορτάζ του «Το καινούργιο αρχαιότερο επάγγελμα του κόσμου», που δημοσιεύτηκε στην ισπανική «El Pais» τον Σεπτέμβριο του 1980, στηρίζεται στην τεχνική της βαθμιαίας αποκάλυψης. Ξεκινάει από τη δολοφονία μιας πανέμορφης πόρνης σε κάποιο στενό της περιοχής της πλατείας Πιγκάλ στο Παρίσι. Είχε δολοφονηθεί από μια άλλη ωραία γυναίκα, εποχούμενη, που της έριξε από τη θέση του οδηγού εφτά σφαίρες. Η δολοφόνος συνελήφθη σχεδόν αμέσως. Και από την αστυνομική έρευνα αποκαλύφθηκε ότι τόσο το θύμα όσο και η θύτης ήταν τραβεστί.

Αλλά για τον Μάρκες το θέμα δεν ήταν η δολοφονία ενός/μιας τραβεστί. Ήταν η αποκάλυψη ότι οι μισοί από τους διακόσιους, τότε, τραβεστί που υπήρχαν στους δρόμους του Παρισιού ήταν Βραζιλιάνοι. Η αποκάλυψη και το άγριο πλαίσιο της δολοφονίας οδηγεί τον Μάρκες να ανακαλέσει στη μνήμη του τη σχεδόν ειδυλλιακή εικόνα των μπορντέλων της Καραϊβικής, περισσότερο αυλές για χορό, χρωματιστές γιρλάντες πάνω στις αμυγδαλιές των τροπικών και «αδάμαστες μιγάδες που εκδίδονταν περισσότερο για το γλέντι και λιγότερο για το χρήμα και που κάποιες φορές διέθεταν την απίστευτη αθωότητα να αυτοκτονούν από έρωτα».

ΜΑΡΚΕΣ
ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΑΓΟΡΑΣΕΤΕ: Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, Το σκάνδαλο του αιώνα, Μτφρ.: Μαρία Παλαιολόγου, Εκδόσεις Ψυχογιός, Σελ.: 404

Ο Μάρκες ξεκίνησε να σπουδάζει νομικά κατ’ απαίτηση της οικογένειάς του, αλλά ποτέ δεν ολοκλήρωσε αυτές τις σπουδές, βουτώντας από πολύ νέος στα βαθιά νερά της δημοσιογραφίας. Μπορούμε να πούμε ότι ο Μάρκες «έδεσε» τη συγγραφική του τέχνη με τη βοήθεια του ρεπορτάζ, με τα κείμενα που έγραφε σε διάφορες εφημερίδες της Κολομβίας, όπου κατά καιρούς δούλεψε. Δεν είναι τυχαίο ότι το πρώτο μεγάλο πεζογράφημά του είναι η αφήγηση ενός ναυαγού, που είχε πρωτοδημοσιευτεί σε συνέχειες σε εφημερίδα.

Ο Μάρκες δεν εγκατέλειψε ποτέ τη δημοσιογραφία, ενώ κατά καιρούς έγινε και εκδότης. Ακόμη και σήμερα, το Ίδρυμα Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες για τη Νέα Λατινοαμερικανική Δημοσιογραφία, που ο συγγραφέας είχε ιδρύσει το 1995, κινητοποιεί τη νέα γενιά των Λατινοαμερικανών δημοσιογράφων στο δικό του πνεύμα.

Το 2003 «έζησα» για μερικούς μήνες μέσα στον κόσμο του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, καθώς επιμελήθηκα την αυτοβιογραφία του Ζω για να τη διηγούμαι (Vivir para contarla), σε μετάφραση της Κλαίτης Σωτηριάδου. Η λειτουργία της μνήμης του Μάρκες αρχίζει εδώ με ένα ταξίδι. Είναι το ταξίδι που κάνει με τη μητέρα του Λουίζα Σαντιάγα, τον Μάιο του 1952, στην πατρογονική Αρακατάκα για να πουλήσουν το σπίτι των παππούδων.

Το ταξίδι αυτό, μια αναδρομή στην ιστορία της οικογένειας αλλά και στην ιστορία του τόπου, ταξίδι με τρένο ανάμεσα στο εγκαταλελειμμένο τοπίο της περιοχής της μπανάνας, δίνει την ευκαιρία στον συγγραφέα να ξεδιπλώσει όλη την περίπλοκη γενεαλογία της ζωής του. Η Αρακατάκα και όλη η περιοχή της (από την πλευρά της Καραϊβικής) ήταν το Ελντοράντο της μπανάνας που έφθασε στο απόγειό του στις αρχές της δεκαετίας του 1920.

Η περιοχή τράβηξε σαν μαγνήτης ένα πλήθος κόσμου, όχι μόνο Λατινοαμερικανούς αλλά και Ευρωπαίους και Άραβες, κυρίως Σύρους και Λιβανέζους, τους οποίους στην Κολομβία αποκαλούν γενικά Τούρκους. Η περίφημη ποπ τραγουδίστρια Σακίρα είναι μια Κολομβιάνα με ιταλολιβανέζικη καταγωγή και από αυτή την άποψη δεν είναι τυχαίο το άρθρο που αφιέρωσε σε αυτήν ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες στο περιοδικό του «Cambio».

Ξαναγυρίζοντας στη συλλογή Το σκάνδαλο του αιώνα, διαβάζω το κείμενο «Οι πρόδρομοι» με θέμα πώς βάζουμε τίτλους σε ένα ρεπορτάζ. Εδώ πρόκειται για τεράστια είδηση, ίσως από τις μεγαλύτερες όλων των εποχών. Τίτλος: «Ο Αδάμ και η Εύα εκδιώκονται από τον Παράδεισο». Υπότιτλος: «Ένα μήλο η αιτία της τραγωδίας». Και πλάγιος τίτλος: «“Θα κερδίζεις το ψωμί σου με τον ιδρώτα του προσώπου σου”, είπε ο Θεός».

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ακυβέρνητες Πολιτείες: Πόλεμος, έρωτας και συγκρούσεις στην «Αριάγνη» και τη «Νυχτερίδα»

Lifo Mini – Series / Ακυβέρνητες Πολιτείες: Πόλεμος, έρωτας και συγκρούσεις στην «Αριάγνη» και τη «Νυχτερίδα»

Σε αυτό το επεισόδιο ακούμε για το πώς εμπνεύστηκε ο Τσίρκας τον χαρακτήρα της αντιφασίστριας ηρωίδας από τη μητέρα του, μαθαίνουμε για τα κινήματα του ελληνικού στρατού στη Μέση Ανατολή το 1943 και το 1944, για το αντιαποικιακό του πνεύμα, αλλά και για το πώς μπορεί η λογοτεχνία να μας συνδέσει με το παρελθόν και τη συλλογική μνήμη.
THE LIFO TEAM
Cara Hoffman, συγγραφέας, δημοσιογράφος

Οι Αθηναίοι / Cara Hoffman: Από κράχτης σε ξενοδοχείο του Σταθμού Λαρίσης, συγγραφέας best-seller

Γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη, ζει στα Εξάρχεια. Εγκατέλειψε το σχολείο για να γυρίσει τον κόσμο και στα δεκαεννέα έφτασε στον σιδηροδρομικό σταθμό της Αθήνας απένταρη, πιστεύοντας ότι θα πιάσει δουλειά σε ελαιώνες. Αυτή η πόλη την έκανε «καπάτσα», «της πιάτσας», της έμαθε πώς να γράψει ένα μυθιστόρημα, τους «Κράχτες» που θα κυκλοφορήσουν από τις εκδόσεις Gutenberg.
M. HULOT
Ποια μετάφραση της Μαντάμ Μποβαρί είναι η καλύτερη;

Βιβλίο / Ποια μετάφραση της Μαντάμ Μποβαρί είναι η καλύτερη;

Μια σύγκριση των μεταφράσεων της «Μαντάμ Μποβαρί» στα ελληνικά με αφορμή την πρόσφατη κυκλοφορία της νέας έκδοσης του σπουδαίου έργου του Φλομπέρ από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε απόδοση Ρίτας Κολαΐτη.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Νίκη Αναστασέα «Πολύ χιόνι μπροστά στο σπίτι»

Το πίσω ράφι / «Πολύ χιόνι μπροστά στο σπίτι»: Όταν η Νίκη Αναστασέα σάρωσε τις λογοτεχνικές διακρίσεις

Μια ζωή χωμένη στα βιβλία –ήταν από τους πρώτους υπαλλήλους της Πολιτείας και από εκεί συνταξιοδοτήθηκε–, η Νίκη Αναστασέα διεκδίκησε την ιδιότητα του συγγραφέα μετά τα 50 της. Στα 65 της, με το τέταρτο βιβλίο της, έδωσε φωνή στα μέλη μιας μικροαστικής οικογένειας με φυγόκεντρες τάσεις.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΥΡΙΤΣΑΚΗΣ

Θέατρο / Γιάννης Μαυριτσάκης: «Για δύο χρόνια απομονώθηκα και έγραφα, μόνος, σαν τα θηρία»

Λίγο πριν την πρεμιέρα του νέου του έργου «Rayman ούρλιαξε» σε σκηνοθεσία Περικλή Μουστάκη, ο συγγραφέας της ποιητικής ενατένισης και του σκληρού ρεαλισμού μιλάει για τα παιδικά του χρόνια, την πορεία του στο θέατρο, τη «συνάντησή» του με τον Μπερνάρ-Μαρί Κολτές και την αφοσίωσή του στη συγγραφή.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Πώς και γιατί γερνάμε; Ένα νέο βιβλιο για την προοπτική της αιώνιας νεότητας

Βιβλίο / Πώς και γιατί γερνάμε; Ένα νέο βιβλιο για την προοπτική της αιώνιας νεότητας

Ένα ενδιαφέρον όσο και διαφωτιστικό βιβλίο πάνω στις αιτίες και τους μηχανισμούς των γηρατειών και το «κυνήγι» της αθανασίας, στο πλαίσιο ενός επιστημονικού κλάδου που γνωρίζει μεγάλη άνθηση τα τελευταία χρόνια, αντανακλώντας μια διαχρονική, διακαή όσο και «βλάσφημη», για μερικούς, ανθρώπινη επιθυμία.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Δημήτρης Ξανθούλης: «Γνώρισα τον Πόλ Μπόουλς στην Ταγγέρη και δοκίμασα κάτι από την γεύση των μπίτνικ»

The Book Lovers / Δ. Ξανθούλης: «Γνώρισα τον Πολ Μπόουλς στην Ταγγέρη και δοκίμασα τη γεύση των μπίτνικ»

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με τον συλλέκτη και ταξιδευτή Δημήτρη Ξανθούλη για τις αθέατες πλευρές των συγγραφέων που αγαπά, για την «κότα γεμιστή με αυγά» της Γερτρούδης Στάιν και το blanquette de veau που του έμαθε να φτιάχνει η Μαργκερίτ Ντιράς.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Ο Έλληνας Scouffi και το ομοερωτικό μυθιστόρημα

Βιβλίο / Εκατό χρόνια μετά την έκδοσή του, κυκλοφορεί στα ελληνικά το ομοερωτικό «Χρυσόψαρο» του Έλληνα Scouffi

Ο κόσμος των ομοφυλοφίλων στο Παρίσι του Μεσοπολέμου και ο πρώιμος λόγος για τη ρευστότητα των σεξουαλικών ταυτοτήτων στο μυθιστόρημα του Αλεξανδρινού Αλέξανδρου Σκούφη, που είχε εκδοθεί στη Γαλλία το 1929. Η πρώτη ελληνική έκδοση.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Ακυβέρνητες Πολιτείες: Ο Στρατής Τσίρκας και η «Λέσχη» των ανατροπών

Lifo Mini – Series / Ακυβέρνητες Πολιτείες: Ο Στρατής Τσίρκας και η «Λέσχη» των ανατροπών

Στη μίνι σειρά για τις «Ακυβέρνητες Πολιτείες» και τον Στρατή Τσίρκα η Κωνσταντίνα Βούλγαρη προσπαθεί να αναδείξει την πολυπλοκότητα της προσωπικότητάς του, να χαρτογραφήσει την εποχή που εκδόθηκε η τριλογία, τη δεκαετία του '60, αλλά και την εποχή που διαδραματίζονται οι ιστορίες των βιβλίων, ιστορίες Ελλήνων που βρίσκονταν στη Μέση Ανατολή, την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Γουέιτζερ: Το πιο ιστορικό ναυάγιο στον κόσμο είναι το θέμα της επόμενης ταινίας του Σκορσέζε

Βιβλίο / Γουέιτζερ: Το πιο ιστορικό ναυάγιο στον κόσμο είναι το θέμα της επόμενης ταινίας του Σκορσέζε

Το βιβλίο του Ντέιβιντ Γκραν, συγγραφέα των «Δολοφόνων του Ανθισμένου Φεγγαριού», έμεινε πάνω από έναν χρόνο στην πρώτη θέση των «New York Times» και αφορά μια πραγματική ναυτική περιπέτεια του 18ου αιώνα.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
ΕΠΕΞ Αποχωρητήριο / Αναχωρητήριο / Εφαλτήριο

Βιβλίο / Δοκίμιο για το Αποχωρητήριο: Ένα εκκεντρικό ταξίδι από τουαλέτα σε τουαλέτα

Ο Πέτερ Χάντκε μας οδηγεί στην ησυχία του πιο αποσιωπημένου τόπου της καθημερινής μας ζωής για να μας εκτοξεύσει στη συνέχεια στην επικράτεια της γλώσσας και της τύρβης των ανθρώπων.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Οι Ιρλανδοί κατακτούν (ξανά) τη λογοτεχνία

Βιβλίο / Οι Ιρλανδοί κατακτούν (ξανά) τη λογοτεχνία

Το νέο λογοτεχνικό κύμα θέλει τους Ιρλανδούς να δεσπόζουν σε όλες τις λίστες, να σαρώνουν τα βραβεία και να μεταφράζονται μαζικά και στη χώρα μας. Η επικείμενη κυκλοφορία του περσινού Μπούκερ, Το τραγούδι του προφήτη του Πολ Λιντς, από τις εκδόσεις Gutenberg είναι η αφορμή για να προσεγγίσουμε το φαινόμενο της μαζικής επέλασης των Ιρλανδών στη λογοτεχνία.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Ο δεύτερος θάνατος του Πάμπλο Νερούδα

Βιβλίο / Ο δεύτερος θάνατος του Πάμπλο Νερούδα

Τα τελευταία χρόνια, η προσωπική ζωή, η συμπεριφορά του προς τις γυναίκες αλλά και οι συνθήκες θανάτου του σημαντικότερου ίσως ισπανόφωνου ποιητή του εικοστού αιώνα, έχουν υποβληθεί σε νέες εξετάσεις, αναθεωρήσεις και αντιπαραθέσεις στη χώρα του.
THE LIFO TEAM
Γιάννης Μακριδάκης «Του Θεού το μάτι»

Το πίσω ράφι / «Του Θεού το μάτι»: Mια νουβέλα-σχόλιο για την Ελλάδα στα πρώτα χρόνια της κρίσης

Γι’ άλλη μια φορά ο Γιάννης Μακριδάκης επιστρατεύει ένα γεγονός του δημόσιου βίου για να το παντρέψει με μυθοπλαστικά στοιχεία, χωρίς ο ίδιος ν’ απομακρύνεται από τον μικρόκοσμο του γενέθλιου τόπου του, τη Χίο.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ