Αξιοπρόσεκτες σειρές «μικρών» εκδόσεων με κείμενα που συμπυκνώνουν τις ιδέες ή τις αφηγήσεις μιας πλούσιας γκάμας στοχαστών και συγγραφέων του πλανήτη κυκλοφορούν από τέσσερις εκδοτικούς οίκους (Άγρα, ΜΙΕΤ, Κίχλη, Ροές), δελεάζοντας τον αναγνώστη να τις συλλέξει, τόσο για την εξαιρετική τους τυπογραφία, το πρακτικό τους σχήμα και τη χαμηλή τους τιμή, όσο και για τις ποικίλες διανοητικές εκπλήξεις των σελίδων τους.
1.
Εκδόσεις Άγρα: «Ο άτακτος λαγός»-Σειρά Β'
Η βιβλιοφιλική σειρά «Ο άτακτος λαγός» ξεκίνησε το 1997 ως φυλλάδια δεμένα με κορδόνι, μέσα σε διάφανη θήκη και σχήμα 24x17 εκατοστά. Το σκεπτικό του εκδότη της Άγρας, επιμελητή-σχεδιαστή της σειράς, Σταύρου Πετσόπουλου, ήταν να φιλοξενούνται εδώ «μικρά διαμάντια», δηλαδή «δοκίμια και διηγήματα σε θαυμάσιες μεταφράσεις από ποιητές και συγγραφείς». Η τυπογραφία τους εξαιρετική, «με μεταλλικά στοιχεία της κάσας και της μονοτυπίας», και το χαρτί «πολυτελές, υδατογραφημένο». Φυσικά, η χρήση χαρτοκόπτη είναι απαραίτητη για ν' ανοιχτούν και να διαβαστούν!
Από το 2009 κυκλοφορούν τα βιβλίδια του «Άτακτου λαγού»-Σειρά Β', συμπεριλαμβάνοντας νέα τεύχη και επανεκδόσεις από την πρώτη, φυλλαδιακού τύπου σειρά, ακολουθώντας μια διαφορετική, αισθητική αντίληψη. Τα 18 τεύχη διαλεχτών, μικρών, αυτοτελών κειμένων «σε χρωματιστά, πολυτελή χαρτιά προς τέρψη και ικανοποίηση των φίλων και των βιβλιόφιλων αναγνωστών» είναι μοναδικά στην αγορά του βιβλίου: Όχι μόνο τα εξώφυλλα αλλά και οι εσωτερικές σελίδες τέρπουν το μάτι, παραπέμποντας σε μια συνδυαστικά ιδιαίτερη ζωγραφική παλέτα με χρώματα όπως πράσινο λάιμ, σιένα, ματζέντα, γραφίτης, ουρανί, λεμονί κ.ο.κ. Επίσης, η τετράγωνου σχήματος επιφάνεια του οπισθόφυλλου καλύπτεται πλήρως, είτε από την αρχειακή φωτογραφία ή το πορτρέτο του συγγραφέα, είτε από μια εικονογράφηση εποχής. Όσο για τα κείμενα, ξεχωρίζω εδώ κάποια που μας προσφέρουν πρόσβαση σε ιδιότυπες, σπάνιες φωνές: στο κόκκινο τεύχος 14 με τις λευκές σελίδες ανακαλύπτουμε τον Γάλλο συγγραφέα Βικτόρ Σεγκαλέν και τον «ύμνο» του «Ένας μεγάλος ποταμός» σε μετάφραση Κλαίρης Μιτσοτάκη.
Πρόκειται για ένα δοξαστικού τύπου κείμενο του τέλους του 19ου αιώνα που θυμίζει τις αναφορές του Ανδρέα Εμπειρίκου σε μεγάλους ποταμούς σαν τον Ζαμβέζη, τον Γουαδαλκιβίρ, τον Αμαζόνιο, τον Αμούρ-Αμούρ κ.ά. Ο Σεγκαλέν βρέθηκε στη βιβλιοθήκη του Έλληνα υπερρεαλιστή ποιητή, μέσα στο τεύχος των «Lettres Nouvelles» του 1956. Στο χρωματιστό χαρτί «natura tobacco», στο χρώμα της άμμου, διαβάζουμε τη «Νύχτα των Ινδιάνων» (τεύχος 3, μετάφραση Αλόη Σιδέρη) του Αρχηγού Σηάτλ, έναν λόγο του 1855, που μιλά για τη θέση του ανθρώπου μέσα στη φύση και την ιερότητα του κάθε πλάσματος, απευθυνόμενος στους πιονέρους της Αμερικής. Στο θερμό κίτρινο κροκί χαρτί του τεύχους 2 απολαμβάνουμε την «Τέχνη της κοινωνικής αναρρίχησης», ένα «δοκίμιο προς χρήσιν των αυλικών» του Βαρόνου ντε Χόλμπαχ, σε μετάφραση Βάνας Χατζάκη και γνωρίζουμε έτσι ένα από τα φιλοσοφικά ευτράπελα του λόγιου εγκυκλοπαιδιστή και υλιστή φιλοσόφου του 18ου αιώνα, που εξαιτίας της αθεΐας του κάηκε στην πυρά.
Όχι μόνο τα εξώφυλλα αλλά και οι εσωτερικές σελίδες τέρπουν το μάτι, παραπέμποντας σε μια συνδυαστικά ιδιαίτερη ζωγραφική παλέτα με χρώματα όπως πράσινο λάιμ, σιένα, ματζέντα, γραφίτης, ουρανί, λεμονί κ.ο.κ.
Το όνομα της σειράς «Άτακτος λαγός» προέρχεται από την «Ιστορία του λαγού», όπως παρατίθεται επιλεκτικά στην τελευταία σελίδα κάποιων βιβλιδίων:
«Ο ήρωας άκουσε την ιστορία του λαγού της γέφυρας, που ήταν σκαλισμένος σε μια αψίδα πιο πάνω, ένα φαλλικό σύμβολο που το έβαζαν στα κτίριά τους οι Ρωμαίοι για να τα προφυλάξουν από το κακό, αυτή ήταν η αρχαιολογική εκδοχή, κι όσο για τη λαϊκή εκδοχή, εδώ επρόκειτο για μια ιστορία με τον Διάβολο: ο Εωσφόρος είχε βοηθήσει τον λιθοξόο να τελειώσει το έργο του με αντάλλαγμα την πρώτη ψυχή που θα περνούσε τη γέφυρα μετά την κατασκευή της. Μα ο λιθοξόος ακολούθησε τη συμβουλή της γυναίκας του κι αμόλησε έναν λαγό, που τον πήρε ο Διάβολος, φουρκισμένος, και τον πέταξε πάνω στην πέτρα, και έμεινε εκεί εντοιχισμένος για πάντα». (Ζαν-Μπερνάρ Πουί, στο αστυνομικό μυθιστόρημα RN 86). Αυτές, λοιπόν, οι σπάνιες μικρές αναγνώσεις που «άτακτα» εμφανίζονται μπροστά μας μετατρέπονται σε μόνιμες εντυπώσεις του νου και αποτελούν τη δική μας εκδοχή στην ιστορία του λαγού!
2.
Εκδόσεις Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ): Σειρά minima
Η σειρά minima του ΜΙΕΤ περιλαμβάνει 8 παραλληλόγραμμα (20x10 εκατοστά) βιβλίδια δεμένα με σκληρό μπλέ εξώφυλλο και χάρτινα καλύμματα, καθένα με το δικό του ξεχωριστό, έντονο χρώμα. Η κυκλοφορία τους άρχισε το 2013 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, δίνοντας έμφαση στην έκδοση σημαντικών δοκιμίων από προσωπικότητες της παγκόσμιας πανεπιστημιακής κοινότητας, κυρίως φιλολόγων και ιστορικών. Ενδεικτικά, το «Έντυπο σε κρίση−Το βιβλίο εξαϋλώνεται» (2013) του ιστορικού και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον Άντονι Γκράφτον σε μετάφραση Παναγιώτη Σουλτάνη αποτελεί πηγή πολύτιμης πληροφόρησης για το μέλλον των βιβλιοθηκών και τον ρόλο του Διαδικτύου στην ανάγνωση βιβλίων. Η ομιλία του Μέγερ Χάουαρντ Έιμπραμς (M.H.Abrams, 1912-2015), «Τι είναι μια ανθρωπιστική κριτική» (2014, μετάφραση-επίμετρο Άρης Μπερλής), επίτιμου καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Κορνέλ και επικεφαλής της ιδρυτικής ομάδας επιμελητών της περίφημης «Norton Anthology of English Literature», αποτελεί συλλεκτικό κομμάτι για τους κριτικούς της λογοτεχνίας, καθώς ο Έιμπραμς, που συνέλαβε τη διαφορά ρομαντισμού-μοντερνισμού στη μελέτη του «The Mirror and the Lamp» (1953) –στα ελληνικά, «Ο καθρέφτης και το φως», εκδόσεις Κριτική, (2001)−, δείχνει κατανόηση προς τις απόψεις των μεταστρουκτουραλιστών και αποδομητών, παρόλα τα αδιέξοδα της επιχειρηματολογίας τους. Ένα τρίτο δείγμα ποιοτικής πληροφόρησης, κυρίως για φιλολόγους, αποτελεί και η «Εισαγωγή στην κειμενική βιβλιολογία» (2013) του Κόνορ Φάχι (1928-2009), ομότιμου καθηγητή της ιταλικής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου (Birkbeck College), σε μετάφραση-επίμετρο Στέφανου Κακλαμάνη, καθώς εξηγείται ο τρόπος που εφαρμόζεται η βιβλιογραφική επιστήμη στα προβλήματα της κριτικής του κειμένου. Παράλληλα, παρατίθενται πολύτιμα στοιχεία σχετικά με τη διαδικασία της έντυπης παραγωγής του 16ου αιώνα, εποχή της χειροκίνητης τυπογραφίας.
3.
Εκδόσεις Κίχλη: Σειρά «Αρχαία Ελληνική Γραμματεία» με ένθετο βιβλίδιο του πρωτότυπου κειμένου
Κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Κίχλη της Γιώτας Κριτσέλη οι μεταφράσεις των δραματικών κειμένων του Ευριπίδη, «Μήδεια» (2012, 2014) και «Κύκλωψ» (2016). Ο μεταφραστής της «Μήδειας» Θ.Κ. Στεφανόπουλος, καθηγητής του Αρχαίου Θεάτρου στο τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών, υπεύθυνος της σειράς, και ο μεταφραστής του «Κύκλωπα», Βάιος Λιαπής, διδάσκων στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Θεατρικές Σπουδές» του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου, είναι οι πρώτοι που συμμετείχαν σε ένα εξαιρετικό εκδοτικό εγχείρημα: να τυπώνεται το πρωτότυπο κείμενο σε μορφή βιβλιδίου και να τοποθετείται σε ειδική θήκη στο εσώφυλλο του βιβλίου. Η νέα αυτή σειρά αρχαίας ελληνικής γραμματείας στοχεύει στη μέγιστη δυνατή ακρίβεια απόδοσης των κειμένων και προϋποθέτει αυτονοήτως μεταφράσεις από το πρωτότυπο και όχι εκ μεταφράσεων. Η μετάφραση και των δύο θεατρικών έχει βασιστεί στην κριτική έκδοση του James Diggle, «Euripidis Fabulae» (τ. Ι, Οξφόρδη, 1984), και τα βιβλίδια έχουν τυπωθεί με τη γραμματοσειρά της συγκεκριμένης έκδοσης. Έτσι, μια «μικρή» σειρά από πρωτότυπα κείμενα δημιουργείται εκ παραλλήλου με τις έγκυρες σύγχρονες μεταφράσεις των κορυφαίων αρχαίων ελληνικών ποιητικών και πεζών έργων, μικρής ή μεγάλης κλίμακας, που φιλοδοξεί να φιλοξενήσει η συγκεκριμένη σειρά.
4.
Εκδόσεις Ροές: Σειρά microMEGA
Το μότο της σειράς microMEGA «Η γνώση στην τσέπη σας» συνάδει με το σχήμα των μόλις 15x10 εκατοστών και τα μικρά σε έκταση έργα μεγάλων συγγραφέων που οι εκδόσεις Ροές εκδίδουν από το 1996. Τα 84 δοκίμια της μικρής σειράς κυκλοφορούν με εξώφυλλο μπεζ ανακυκλωμένου χαρτιού και τα 30 διηγήματα με λευκό ανάγλυφο. Δοκίμια όπως το «Πρώτο ταξίδι στην Ελλάδα» του Καβάφη, τα «Ανθελληνικά» του Ροΐδη και οι «Επιστολές προς το έθνος» του Κοραή αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα συγγραφικής οξυδέρκειας και προκλητικής πένας διανοητών που σφράγισαν με την προσωπικότητα και τις ιδέες τους τα ελληνικά γράμματα. Αντίστοιχα, η ευρωπαϊκή διανόηση προσφέρει γνώση με δόσεις ακραίου προβληματισμού, όπως οι «Σκέψεις και Αφορισμοί» του ποιητή Πωλ Βαλερύ, η «Μεταφυσική του έρωτα» του φιλοσόφου Άρθουρ Σοπενχάουερ ή η «Μικρή κατήχηση για τις κατώτερες τάξεις» του θεατρικού συγγραφέα Αύγουστου Στρίντμπεργκ.
Επιπρόσθετα, διηγήματα συγγραφέων όπως ο Μπαλζάκ, ο Ντοστογιέφσκι, ο Πιραντέλο, ο Τολστόι, ο Τσβάιχ και άλλοι συμπληρώνουν την προσπάθεια των Ροών να προσφέρουν στο αναγνωστικό κοινό το μικρό, πολύτιμο κείμενο που πάει παντού, σήμα κατατεθέν του οίκου τους εδώ και πολλά χρόνια.
