Λουίζ Γκλικ: Η αρετή της απλότητας Facebook Twitter
Η Λουίζ Γκλικ το 1977.

Λουίζ Γκλικ: Η αρετή της απλότητας

0

Τίποτα εκκωφαντικό ή επιβλητικό δεν υπάρχει στην ποίηση της Λουίζ Γκλικ, ακριβώς γιατί η επιβολή ή η επικράτηση δεν ήταν ποτέ συστατικά του ποιητικού της κόσμου: η αναμέτρηση θαρρείς και συμβαίνει πάντα με το αχανές της ζωής που απλώνεται πάνω από κάθε μικρή ύφανση και με την αναγκαιότητα της τέχνης, που είναι τελικά αυτή που σώζει. Καμία απόλυτη ιδέα δεν αναδεικνύεται, καμία αλήθεια που να θέλει να επικρατήσει μέσα στη σαρωτική της ενέργεια.

«Είναι οι κριτικοί, είπε,/ Οι κριτικοί έχουν τις ιδέες. Εμείς οι καλλιτέχνες / είμαστε απλώς παιδιά απασχολημένα με τα παιχνίδια μας» γράφει με ακρίβεια η Γκλικ. Και αυτή είναι η κορυφαία επιδίωξη –αν υπάρχει κάποια– σε μια συλλογή που φέρει τον βαρυσήμαντο τίτλο Πιστή και ενάρετη νύχτα (εκδόσεις Στερέωμα), το να μπορέσει να διατηρηθεί ανόθευτο το παιδικό αίσθημα της αμεσότητας που διαπερνά την ασυνείδητη ποιητική σκέψη, που δεν χάνει την πίστη στο υπάρχον ως κορυφαία αρετή.

Εξού και ο τίτλος της συλλογής που κοσμείται από δύο επίθετα, «πιστή» και «ενάρετη», τα οποία μοιάζουν να παλεύουν να κρατηθούν δίπλα στην αβυσσαλέα επικράτηση της νύχτας. Η ποίηση ως χρέος, η ποίηση ως ανταπόκριση μιας βαθιάς ηθικής προσταγής. 

Μιλώντας για επιρροές, θα λέγαμε ότι η Λουίζ Γκλικ ανήκει στη μεγάλη σχολή των Νεοϋορκέζων απογόνων του Γουίτμαν με την προσήλωση στις αλήθειες της φύσης που επιβάλλονται στο εγώ του ποιητή αλλά και με την ευαισθησία της Ντίκινσον, που χαρακτηρίζει εμμονικά σχεδόν την αναμφίβολη ικμάδα της ποίησής της.


Πρόκειται για ένα ηθικό πρόταγμα που είναι αόρατο μεν, αλλά καταστατικό όσον αφορά τη γεννημένη την ίδια μέρα, όπως παραδέχεται σε έναν στίχο της, με τον Εμάνουελ Καντ ποιήτρια, η οποία δείχνει να έχει ένα αναμφίβολο ηθικό χρέος απέναντι στον αναγνώστη: να μην του επιβάλει ιδέες, να μην τον ξεγελάσει με βαρύγδουπες λέξεις και να μην καταλήξει σε κανενός είδους κατηγορηματικό συμπέρασμα.

Κρυμμένη πίσω από τις τρεις περσόνες που εναλλάσσονται στο βιβλίο ως φορείς ποιητικών προβληματισμών –ένας ηλικιωμένος καλλιτέχνης, η ίδια η ποιήτρια και ένα μοναχικό αγόρι–, θα μείνει να παρατηρεί τα φυσικά στοιχεία που διαφεύγουν την προσοχή, δηλαδή την αλλαγή στα εσωτερικά και εξωτερικά φαινόμενα, τη, ανθοφορία του φωτός που χάνεται κάθε φορά που επιστρέφει ύπουλα το τραύμα. Αντίθετα με ό,τι πιστεύεται, το τραύμα, που ξεπροβάλλει απρόσμενα στο θάμβος της μέρας, είναι πιο τρομακτικό από την ίδια τη νύχτα, η οποία επιβάλλεται πάντα με τον ίδιο τρόπο, πιστή στα σχέδιά της, ονειρική και ονειροπόλα σαν ένας γενναίος ιππότης, εξού και η εναλλαγή μεταξύ των ομόηχων λέξεων knight και night.

Ενδεχομένως να είναι πιο παρηγορητική στην προσφορά της προσδοκώμενης σιωπής, την οποία αναδεικνύει ως σταθερή απάντηση στη μόνιμη αγωνία της ψυχικής αναζήτησης, η οποία μοιάζει με αυτήν ενός παιδιού σε ένα εμπορικό κατάστημα, που ψάχνει τη μητέρα του. Δηλαδή, σε αντίθεση με την πολυποίκιλη πληροφορία και αγωνία που φέρει η μέρα, η καθησυχαστική επιστροφή της νύχτας είναι μόνιμη, ίδια και γοητευτικά ερμητική στα αιώνια ερωτήματά της: «Έξω έπεφτε νύχτα. Να ήταν άραγε αυτή / εκείνη η χαμένη νύχτα, καλυμμένη με αστέρια / πασπαλισμένη με φεγγαρόφωτο,/ σαν κάποιο χημικό συστατικό που διατηρούσε έτσι / όλα όσα ήταν εμβαπτισμένα μέσα της;» – ιδού ένα σταθερό ερώτημα που μοιάζει με συνειδητοποίηση της αδυναμίας της θνητότητας, με αμήχανη στάση στο γεγονός του θανάτου που δεν χωράει στις λέξεις. Μοναδική λύση η στιγμιαία παρηγορητική έκλαμψη της δημιουργικής αμφιβολίας, αυτή η ικανότητα που έχει ο καλλιτέχνης και ο ποιητής να μετατρέπουν την αδυναμία σε δημιούργημα, καταφέρνοντας έτσι να επωμίζονται την έλλειψη προσαρμοστικότητας.

Θαρρεί κανείς πως ολάκερη η δύναμη της ποίησης της Γκλικ κρύβεται στον στίχο «Κάτι είπα, όπως ο κόσμος την άνοιξη». Κάτι ήσυχο και απλό, κάτι που θα θυμάστε πάντοτε όλοι ως ξαφνική συμπαραδήλωση του καλλιτεχνικού δημιουργήματος. 

ΓΚΛΙΚ
ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΑΓΟΡΑΣΕΤΕ: Λουίζ Γκλικ, Πιστή και ενάρετη νύχτα, Μτφρ.: Χάρης Βλαβιανός, Δήμητρα Κωτούλα, Εκδόσεις Στερέωμα, Σελ.: 184

Άλλωστε, αυτά για τα οποία κάνει λόγο η ποιήτρια είναι πράγματα συμπαντικά και κοινά σε όλους: η απώλεια, η ψυχική αγωνία και η παιδική μνήμη που επιμένει πάντα, αφού κανείς δεν ξεχνάει ποτέ το πρώτο του αναγνωστικό, τη βόλτα στο πάρκο, τις μυρωδιές από τα σπίτια και το οικογενειακό περιβάλλον, τη δυνατότητα μιας μνήμης πραγματικής στην ηθική της ακεραιότητα.

Πρόκειται για συστατικά κυρίαρχα σε όλη τη συλλογή, η οποία, ανεξαρτήτως της περσόνας που επικρατεί στο κάθε ποίημα, διατηρεί ανέγγιχτο το άχρονο της παιδικής ανάμνησης. «Μόνο που κάθε γνώριμη όψη του ανασκευάζεται και τρεμοφέγγει, σαν το περίγραμμα ενός ονείρου», όπως επισήμανε καίρια η επιτροπή που απένειμε στην ποιήτρια το Εθνικό Βραβείο για την Πιστή και ενάρετη νύχτα μόλις το 2014. 

Στη συλλογή, που φαίνεται να διατηρεί ανόθευτη την επικράτεια ενός σταθερού ισοτονικού ύφους, αφού στην ποίηση της Γκλικ εσκεμμένα δεν υπάρχουν εξάρσεις, κάτι που καταφέρνει να αποδώσει και η ελληνική μετάφραση του Χάρη Βλαβιανού και της Δήμητρας Κωτούλα, η απώλεια δεν δοξάζεται αλλά διαπερνά διαρκώς με τρόπο ύπουλο και τρομακτικό τον καθημερινό βίο.

Eπίσης, τίποτα δεν αποκαλύπτεται στην πραγματική του διάσταση, αφού τα πάντα καλύπτονται από ένα νέφος ομίχλης, σαν αυτό που σκεπάζει την Κορνουάλη, κάτι βοηθητικό ίσως, αφού κρύβει το κενό της απώλειας και υπερτονίζει τις αυταπάτες: «Η νύχτα προχωρούσε. Ομίχλη / στροβιλιζόταν γύρω από τις αναμμένες λάμπες./ Υποθέτω πως εκεί ήταν μόνο ορατή / σε άλλα σημεία, ήταν απλώς όπως τα πράγματα,/ θολά εκεί που άλλοτε είχαν υπάρξει διαυγή».

Οι εξπρεσιονιστικές αυτές απεικονίσεις μοιάζουν με χρωματικές παραλλαγές που αλλοιώνουν διαρκώς και μεθοδικά το φως της ημέρας, για να καταλήξουν σταδιακά διαφορετικές αποχρώσεις του γκρίζου της ομίχλης και σκοτάδι της σιωπής. Ακόμα όμως και οι χρωματικές διαφοροποιήσεις έχουν άμεσα να κάνουν με την αναλογία της εμπειρίας και το βλέμμα.

687
Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Αντλώντας, εν προκειμένω, παραδείγματα από την αισθητική γεωμετρία του Ουίτμαν και των βαθιά πιστών στην εμπειρική δύναμη των στίχων των Αμερικανών, η Λουίζ Γκλικ μένει πιστή στο αισθητηριακό σθένος, αλλά καταφέρνει να ενσωματώσει το δικό της έντονο, ακέραιο βίωμα στην ποίησή της.

Το τόνισε και η επιτροπή του βραβείου Νόμπελ στο σκεπτικό που δικαιολογούσε την απόφασή της να δοθεί το περσινό βραβείο στη χαμηλόφωνη αυτή ποιήτρια: «Για την αλάνθαστη ποιητική φωνή της, που με την αυστηρή της ομορφιά καθιστά την ατομική ύπαρξη εμπειρία καθολική». Κάθε στόχευση δείχνει εδώ να έχει το δικό της νόημα και κάθε στίχος φανερώνει έναν ιδιότυπο τρόπο να ενσωματώνει το φευγαλέο και να το μετατρέπει σε κάτι πανανθρώπινο και οικουμενικό. 

Μιλώντας για επιρροές, θα λέγαμε ότι η Λουίζ Γκλικ ανήκει στη μεγάλη σχολή των Νεοϋορκέζων απογόνων του Ουίτμαν με την προσήλωση στις αλήθειες της φύσης που επιβάλλονται στο εγώ του ποιητή αλλά και με την ευαισθησία της Ντίκινσον, που χαρακτηρίζει εμμονικά σχεδόν την αναμφίβολη ικμάδα της ποίησής της.

Επηρεασμένη, επίσης, από τον τρόπο που ο Ρόμπερτ Λόουελ μετέφερε τα καθημερινά, αυτοβιογραφικά ενσταντανέ στους στίχους του στο «Life Studies» και σε σύμπνοια με το πώς ο επίσης Νεοϋορκέζος Ουίλιαμς Κάρλος Ουίλιαμς χάζευε κάθε απτή λεπτομέρεια της φύσης στο Πάτερσον, η Γκλικ φτιάχνει ένα πολύ ιδιότυπο ποιητικό μείγμα που, ωστόσο, διατηρεί ακέραια τα νεοϋορκέζικα κομμάτια της. Ενδεχομένως και την εβραϊκή της ταυτότητα, που κρατάει δικαιωματικά ψηλά την παντιέρα της αμφιβολίας και την ειρωνεία της ύπαρξης.

Τι απομένει, λοιπόν, στη δημιουργό που έχει δει το σκοτάδι και τον θάνατο; Η χαρά της έκπληξης, αυτής που η ποιήτρια θα νιώσει να τη συγκλονίζει και να την καλεί γιατί «δεν μπορεί παρά να είναι συναρπαστική αυτή η ανάδυση του σχήματος από το χάος», σαν μια μπαλαρίνα που μπορείς να την κάνεις να χορεύει όχι μόνο σε ένα μουσικό κουτί αλλά κυριολεκτικά στη μέση ενός πάρκου. 

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Δημήτρης Τζιόβας: «Θέλουμε να ζούμε με μύθους και ένας από αυτούς είναι ότι έχουμε την ομορφότερη χώρα»

Βιβλίο / Δημήτρης Τζιόβας: «Θέλουμε να ζούμε με μύθους και ένας από αυτούς είναι ότι έχουμε την ομορφότερη χώρα»

Ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, που τιμήθηκε με το φετινό Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, μιλά στη LiFO για την εποχή μας, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, τις συλλογικές αντιλήψεις και τις αγκυλώσεις του παρελθόντος.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Τι απέγινε η «χημική γενιά» των Ελλήνων ρέιβερ;

Βιβλίο / Τι απέγινε η «χημική γενιά» των Ελλήνων ρέιβερ;

Μια «underground» συζήτηση με τον Λέανδρο Κυριακόπουλο περί ρέιβ, νέων τεχνολογιών και άλλων «δαιμονίων», με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου «Αναπαραστάσεις του ανοίκειου - νομαδισμός και αισθητική στην ρέιβ ψυχεδελική σκηνή» (εκδ. Νήσος).
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΓΕΟΣΟΥΑ

Το πίσω ράφι / «Ρετροσπεκτίβα» του Α. Γεοσούα: Μπορεί ένα μυθιστόρημα ιδεών να σε κρατάει δέσμιο ως το τέλος;

Από τους σημαντικότερους συγγραφείς του Ισραήλ, ο πρόσφατα χαμένος Αβραάμ Γεοσούα αφηγείται εδώ την ιστορία ενός εβδομηντάχρονου κινηματογραφιστή που κουβαλά ένα νεανικό αμάρτημα κι εξετάζει αναδρομικά τα πεπραγμένα του.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
«Έλληνες και Τούρκοι πρέπει να ξαναγράψουν τα βιβλία της Ιστορίας χωρίς μύθους»

Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ / «Έλληνες και Τούρκοι πρέπει να ξαναγράψουν τα βιβλία της Ιστορίας χωρίς μύθους»

Η πρώην επίκουρη καθηγήτρια Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Bingöl της Τουρκίας μιλά στη LiFO για τις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της «Η ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 - Τραύμα και φαντασιακές κοινότητες σε Ελλάδα και Τουρκία».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
leonardo padura

Βιβλίο / Λεονάρδο Παδούρα: Η Κούβα πέρα από τα σύνορα

Ο κορυφαίος μυθιστοριογράφος Λεονάρδο Παδούρα στο πρόσφατο έργο του με τίτλο «Σαν σκόνη στον άνεμο» αναζητά την ταυτότητα της Κούβας του τότε και του σήμερα μέσα από τα όνειρα μιας παρέας νέων που έφτασαν να σκορπίζονται κι αυτοί σαν σκόνη στον άνεμο.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
ΤΡΙΤΗ 26/07 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-20 βιβλία που θα πάρω μαζί μου στις διακοπές

Βιβλία και Συγγραφείς / 20 βιβλία που θα πάρω μαζί μου στις διακοπές

Ο Νικος Μπακουνάκης επιλέγει και παρουσιάζει 20 βιβλία από την εκδοτική παραγωγή του 2022 για έξυπνες, διασκεδαστικές, συναρπαστικές, πρωτότυπες, αποκαλυπτικές και χρήσιμες καλοκαιρινές αναγνώσεις.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Η διεθνής αίγλη και το μεγαλείο του Καβάφη

Βιβλίο / Η διεθνής αίγλη και το μεγαλείο του Καβάφη

Η καθηγήτρια Συγκριτικής Γραμματολογίας του Πρίνστον και μεταφράστρια Κάρεν Έμεριχ μιλά για την περίπτωση του Αλεξανδρινού ποιητή με αφορμή τη συμμετοχή της στο φετινό International Cavafy Summer School που διοργάνωσε η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ