ΟΠΩΣ ΚΑΘΙΣΤΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ σαφές από τον τίτλο του ήδη – “The Heat Will Kill You First” – το τρομακτικό βιβλίο του δημοσιογράφου Jeff Goodell, ο οποίος γράφει για την κλιματική αλλαγή εδώ και μια δεκαετία, η αντίληψη ότι σε συνθήκες ακραίας ζέστης μπορούμε απλά να ανεβάσουμε το κλιματιστικό, συνιστά έναν πολύ επικίνδυνο τρόπο ζωής.
Ο πλανήτης καίγεται κι ο χρόνος μας τελειώνει. Ένας θερμότερος κόσμος θέτει σε κίνδυνο τους πιο ευάλωτους – τους ηλικιωμένους, τους ασθενείς, τους φτωχούς. Και οι φαινομενικά άτρωτοι που πιστεύουν ότι οι πόροι τους θα τους γλιτώσουν, κοροϊδεύουν τους εαυτούς τους. Οι υψηλές θερμοκρασίες γίνονται όλο και «πιο δημοκρατικές», γράφει ο Goodell. «Όλα τα έμβια όντα μοιράζονται την ίδια μοίρα. Αν η θερμοκρασία στην οποία έχουν συνηθίσει αυξηθεί πάρα πολύ και πολύ γρήγορα, απλώς πεθαίνουν».
Η υπερθέρμανση του πλανήτη και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας συνδέονται, με καταστροφικές συνέπειες - οι παγετώνες λιώνουν και οι ωκεανοί θερμαίνονται, προκαλώντας άνοδο των υδάτων. Και αυτές οι αλυσιδωτές καταστροφές έχουν τον ίδιο ένοχο: εμάς. «Η Γη θερμαίνεται όλο και περισσότερο λόγω της καύσης των ορυκτών καυσίμων», γράφει. «Όσο περισσότερο πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακα καίμε, τόσο περισσότερο ο πλανήτης υπερθερμαίνεται».
Η έλλειψη δράσης, όπως και η ζέστη η ίδια, είναι αργόσυρτη και θανατηφόρα. Όπως είχε πει τότε ένας εκπρόσωπος ΜΚΟ για τέτοιους θανάτους: «Είναι εξοργιστικό, με αργό και βίαιο τρόπο».
Σε κάποιο σημείο του βιβλίου περιγράφει το ταξίδι του στην έρημο της Σονόρα που καλύπτει τις νοτιοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ, μαζί με έναν εθελοντή που αφήνει τρόφιμα και νερό στους μετανάστες, χιλιάδες από τους οποίους έχουν πεθάνει προσπαθώντας να διασχίσουν το θανατηφόρο πέρασμα στα σύνορα με το Μεξικό. Μετά από μια ώρα πεζοπορίας, ο Goodell ήταν εξουθενωμένος, επιχειρώντας να βρεθεί στη θέση του ανθρώπου που «θέλει τόσο πολύ να έρθει στην Αμερική ώστε να περπατά για πέντε ή έξι ημέρες σ’ αυτό το στοιχειωμένο νεκροταφείο της κάψας».
Ο ίδιος μετακόμισε από τη σχετική δροσιά της βόρειας Νέας Υόρκης στο Όστιν του Τέξας, όταν ερωτεύτηκε μια γυναίκα που ζούσε στην πολιτεία την οποία αποκαλεί «κοιλιά του θηρίου». Εκείνη περνούσε μερικές μέρες στη Νέα Υόρκη επειδή στο Τέξας στα τέλη Αυγούστου «η ζέστη είναι αφόρητη». Ο Goodell μεταμορφώθηκε από τύπος που μισούσε τον κλιματισμό σε κάποιον που εξαρτάται (απρόθυμα) από αυτόν.
Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε; Ο Goodell συνομιλεί με έναν επιστήμονα που προσπαθεί να συνδέσει με μεγαλύτερη σαφήνεια την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή με τα ακραία καιρικά φαινόμενα, ώστε να μπορέσουμε να αποδώσουμε ευθύνες, εντοπίζοντας ποιος (ή ποια εταιρεία) ευθύνεται, ας πούμε, για ένα συγκεκριμένο κύμα καύσωνα. Μια εταιρεία στο Παρίσι πρότεινε ταράτσες στις στέγες προκειμένου να αντιμετωπιστεί το λεγόμενο «φαινόμενο του τηγανιού» που προκαλείται από τις εμβληματικές στέγες ψευδαργύρου της πόλης.
Αλλά η προσπάθεια προσαρμογής στον κατακλυσμό δεν είναι αρκετή. Ο Goodell θυμάται το κύμα καύσωνα του 2003 στο Παρίσι, όταν τόσοι πολλοί άνθρωποι πέθαναν τόσο γρήγορα κάτω από τις καυτές στέγες ψευδαργύρου ώστε τα νεκροτομεία γέμισαν και η πόλη αγωνιζόταν να βρει χώρους για να αποθηκεύσει όλα τα πτώματα. Το Παρίσι είχε χτιστεί σε μια περιοχή που θεωρούνταν επί μακρόν εύκρατη ζώνη και έτσι δεν ανέπτυξε ποτέ μια «κλιματική κουλτούρα». Ωστόσο ο Goodell εκφράζει τον φόβο ότι η υιοθέτηση μιας κλιματικής κουλτούρας, φοβάται, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα οι θανάτοι από την ακραία ζέστη να γίνουν «τραγωδίες ρουτίνας που αποδεχόμαστε στην καθημερινή μας ζωή».
Ο κίνδυνος του εφησυχασμού διαπερνά το βιβλίο, το ύφος του οποίου είναι απειλητικό αν και σαφώς όχι κινδυνολογικό, δεδομένου ότι πολλά από αυτά που περιγράφει συμβαίνουν ήδη. Υπάρχουν πολλές φρικιαστικές σκηνές, όπως ο θάνατος του Σεμπάστιαν Πέρεζ, ενός μετανάστη από τη Γουατεμάλα, ο οποίος κατέρρευσε ενώ εργαζόταν σε ένα ανοιχτό χωράφι κατά τη διάρκεια του καύσωνα στο Όρεγκον το 2021, καθώς η θερμοκρασία ανέβηκε στους 42 βαθμούς Κελσίου.
Για μια δεκαετία οι επιτροπές συμπαράστασης των αγροτών προσπαθούσαν να πείσουν την κυβέρνηση της πολιτείας του Όρεγκον να εφαρμόσει κανόνες για τη ζέστη – τελικά η πολιτεία ανακοίνωσε κανόνες έκτακτης ανάγκης για τους εργάτες υπαίθρου λίγες εβδομάδες μετά τον θάνατο του Πέρεζ. Η έλλειψη δράσης, όπως και η ζέστη η ίδια, είναι αργόσυρτη και θανατηφόρα. Όπως είχε πει τότε ένας εκπρόσωπος ΜΚΟ για τέτοιους θανάτους: «Είναι εξοργιστικό, με αργό και βίαιο τρόπο».
Με στοιχεία από The New York Times
