«Οιδίπους Τύραννος» με αδιαπραγμάτευτη απλότητα και ταπεινά, αλλά πολύτιμα υλικά

«Οιδίπους Τύραννος» με αδιαπραγμάτευτη απλότητα και ταπεινά, αλλά πολύτιμα υλικά Facebook Twitter
Ο Δημήτρης Λιγνάδης αγωνίζεται να πλάσει τον σοφόκλειο ήρωα με πάθος και γνώση. Φωτο: Πάτροκλος Σκαφίδας
0

Κανένας, ούτε καν ο κραταιός και πάσι κλεινός Οιδίπους, δεν αντέχει να πορευθεί στο σκοτάδι ολομόναχος. Κι ας έχει στο πλευρό του την Ιοκάστη· εκείνη πολεμάει τους δικούς της δαίμονες και χάνεται, αφήνοντας τον σύζυγό της, ορφανό πλέον, να συνεχίσει την κάθοδό του στην κόλαση.


Μονάχα ο Χορός μένει δίπλα του από την αρχή ως το τέλος. Ο Χορός, που στρέφεται αρχικά γεμάτος απελπισία στον Οιδίποδα ως σωτήρα, μόνο και μόνο για να συνειδητοποιήσει ότι ο πολυαγαπημένος βασιλιάς του, ο ευφυέστερος των θνητών, είναι αυτός που χρειάζεται πρώτος σωτηρία.


Η ταύτιση με τους χτυπημένους από τον λοιμό κατοίκους της Θήβας φανερώνεται από την πρώτη στιγμή, όταν ο τύραννος ομολογεί –και όλα δείχνουν πως το εννοεί– ότι «περισσότερο γι' αυτούς πονάω παρά για τον εαυτό μου». Οι Θηβαίοι με τη σειρά τους επιδεικνύουν αδιάσειστη αφοσίωση προς το πρόσωπό του, αδυνατώντας να ξεχάσουν το καλό που τους έκανε κάποτε αυτός ο άνδρας, όταν έλυσε το αίνιγμα της Σφίγγας.

H αδιαπραγμάτευτη απλότητα, η εντυπωσιακή σαφήνεια και συνοχή της παράστασης αποδεικνύονται σημαντικοί σκηνοθετικοί στόχοι που επιτυγχάνονται με ταπεινά και πολύτιμα υλικά, χωρίς ίχνος επιδεικτικού πνεύματος, αλλά, αντιθέτως, με διακαή διάθεση μετάδοσης της τραγικής ιστορίας του Οιδίποδα μέσω μιας συνεχούς και άμεσης επικοινωνίας με το κοινό.


Ο Χορός των γερόντων κάνει έκκληση στους θεούς, προτείνει να ζητηθεί η συμβουλή του Τειρεσία, θυμώνει όταν ο μάντης κατηγορεί τον βασιλιά του, απορεί, σοκάρεται, εξανίσταται, τάσσεται όμως σταθερά υπέρ του Οιδίποδα και όταν ενοχλείται από την άδικη συμπεριφορά του τελευταίου προς τον Κρέοντα. Ακόμα σπουδαιότερο, ενθαρρύνει τον ήρωα στην επώδυνη αναζήτηση της αλήθειας, τον στηρίζει ολόψυχα, αδιασάλευτα, με μια προσκόλληση συγκινητική και γνήσια. Αντιμέτωπος με το φρικώδες θέαμα του καταρρακωμένου και τυφλωμένου άνακτα, τέλος, ο Χορός επιδεικνύει πρωτοφανή συμπόνια απέναντι στο μαρτύριό του, προκαλώντας την έκπληξη μέχρι και του ίδιου του Οιδίποδα, που αναφωνεί άναυδος: «Ιώ, φίλε καλέ, ακόμη συμπαραστάτης πιστός μένεις;».


Επιμένω εδώ στην ανάλυση της σχέσης αυτής, επειδή είναι ίσως η πρώτη φορά, στην παράσταση που σκηνοθέτησε ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, που την είδα να αναδύεται με τόση καθαρότητα και συνέπεια.

«Οιδίπους Τύραννος» με αδιαπραγμάτευτη απλότητα και ταπεινά, αλλά πολύτιμα υλικά Facebook Twitter
Tα πήλινα μωρά, τα οποία ο Χορός «σπείρει» προσεκτικά στην ορχήστρα, προσδίδουν ένα σαγηνευτικό grand guignol στοιχείο στο εγχείρημα. Φωτο: Πάτροκλος Σκαφίδας


Πότε ως ομάδα ευσεβών Θηβαίων και πότε ως ατόφιο λυρικό όργανο, ο Χορός (Μ. Αφολαγιάν, Δ. Γεωργαλάς, Δ. Καραβιώτης, Κ. Κοράκης, Αλκ. Μαγγόνας, Δ. Μαύρος, Β. Παπαδημητρίου, Γ. Πολιτάκης, Γ. Τσουρής. Β. Ψωμάς) είναι εδώ, παρών, σε επίπεδο ουσιαστικό – πάντοτε συναγωνιστής του Οιδίποδα και ουδέποτε διακοσμητικός. Κι αυτό επιτυγχάνεται κυρίως χάρη στον τρόπο με τον οποίο τα χορικά παράγονται «ζωντανά» και πλέκονται αβίαστα μέσα στα επεισόδια: γίνονται ένα σώμα αρμονικό, χωρίς «ραφές», ένα αδιάσπαστο όλον που χαίρεσαι να το ακούς και να το βλέπεις. Δεν υπάρχει πουθενά η συνήθης αίσθηση ενός τυποποιημένου «διαλείμματος» μεταξύ διαλογικών μερών. Υπάρχει αντιθέτως μια οργανική, εύρυθμη ενότητα, την οποία τίποτα δεν μοιάζει ικανό να υπονομεύσει.


Μαζί στη χαρά, μαζί στην αγωνία, μαζί και στον όλεθρο: το κυρίαρχο συναίσθημα του κάθε στάσιμου μετατρέπεται σε τραγούδι με νόημα για τον σημερινό θεατή. Το μέλος συμπυκνώνει και αναδεικνύει τη διάνοια. Αυτό κατόρθωσε ο Μίνως Μάτσας με τη μουσική του, αντλώντας τεχνηέντως έμπνευση από τη δεξαμενή της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής και νοηματοδοτώντας με ζωογόνο οίστρο το πιο σκοτεινό ταξίδι αυτογνωσίας που γέννησε ο δυτικός πολιτισμός.

Ανάμεικτες παραδοσιακές αναφορές χαρακτηρίζουν επίσης τα κοστούμια του Πάρη Μέξη, τα οποία θα απέδιδαν ικανοποιητικότερα αισθητικά αποτελέσματα αν ο ενδυματολόγος φρόντιζε να τους εξασφαλίσει μεγαλύτερη σύνδεση με το σήμερα. Ελαφριά σύγχυση προκάλεσε η εμφάνιση της Ιοκάστης, κάτι μεταξύ γκέισας και μινωικής θεάς των όφεων, με τα στήθη της υπερτονισμένα και τις βελόνες-κεραίες να εξέχουν από την πλούσια κόμη της, προκαλώντας αδιόρατα τη θυμηδία του θεατή.


Όσο για τα πήλινα μωρά (του ιδίου συνεργάτη), τα οποία ο Χορός «σπείρει» προσεκτικά στην ορχήστρα, αυτά προσδίδουν ένα σαγηνευτικό grand guignol στοιχείο στο εγχείρημα, έτσι όπως κείτονται μεταξύ παρωδίας και τρόμου, στη σφαίρα του γκροτέσκου και του ανοίκειου δηλαδή, εκεί όπου κατοικεί εν μέρει ο ίδιος ο Οιδίπους.


Ο Δημήτρης Λιγνάδης αγωνίζεται να πλάσει τον σοφόκλειο ήρωα με πάθος και γνώση. Η υποδειγματική άρθρωσή του, η βαθιά, υποβλητική φωνή του, το απόλυτο δόσιμό του στον ρόλο που ερμηνεύει είναι αδιαμφισβήτητα. Η πορεία του ήρωα χτίζεται αριστοτεχνικά, όλα τα στάδια που διανύει καθίστανται ευδιάκριτα και ο οίκτος μας δεν αργεί να εγερθεί, καθώς τον βλέπουμε να χώνεται σαν ανήμπορο παιδί στην αγκαλιά της Ιοκάστης ή να κοιμάται κουβαριασμένος στο χώμα τον εφιαλτικό ύπνο του. Κάπου στο τέλος, όμως, μετά την τύφλωση, τον χάνουμε. Η εκτόξευση δεν έρχεται. Σαν κάτι να μένει ανολοκλήρωτο, σαν ο κύκλος του πόνου να κόβεται ή να σβήνει ξέπνοος – κι εμείς μένουμε μετέωροι.

«Οιδίπους Τύραννος» με αδιαπραγμάτευτη απλότητα και ταπεινά, αλλά πολύτιμα υλικά Facebook Twitter
Ευσυνείδητη και πρόθυμη, η Αμαλία Μουτούση φέρει εις πέρας την αποστολή της ως Ιοκάστη. Φωτο: Πάτροκλος Σκαφίδας


Ευσυνείδητη και πρόθυμη, η Αμαλία Μουτούση φέρει εις πέρας την αποστολή της ως Ιοκάστη με ζέση – θα χρειαστεί να σκάψει πιο βαθιά, όμως, για να συναντήσει την τραγική φλέβα της ηρωίδας της.


Κουκουλοφόρος και μυστηριώδης, απρόσωπος εκπρόσωπος ενός άλλου κόσμου, ο Τειρεσίας του Κωνσταντίνου Αβαρικιώτη είναι ένας παράξενος μεσαιωνικός Χάρος που ψιθυρίζει φριχτές αλήθειες στα ώτα ενός άψυχου μωρού, σε μία από τις πιο γοητευτικές σκηνές της παράστασης.


Οι αναζωογονητικές παρουσίες του Γιώργου Ζιόβα (Κορίνθιος Άγγελος) και του Γιώργου Ψυχογιού (Θεράπων Λαΐου) φέρνουν την αναγκαία κωμική ανάσα λίγο πριν από το δυσβάσταχτο τέλος.


Εν κατακλείδι, η αδιαπραγμάτευτη απλότητα, η εντυπωσιακή σαφήνεια και συνοχή της παράστασης αποδεικνύονται σημαντικοί σκηνοθετικοί στόχοι που επιτυγχάνονται με ταπεινά και πολύτιμα υλικά, χωρίς ίχνος επιδεικτικού πνεύματος, αλλά, αντιθέτως, με διακαή διάθεση μετάδοσης της τραγικής ιστορίας του Οιδίποδα μέσω μιας συνεχούς και άμεσης επικοινωνίας με το κοινό.


Τα μωρά που δεν κλαίνε, αλλά πάντα διεκδικούν, η μουσική που πυρακτώνει τις γωνίες, η σπείρα που διαγράφεται στο χώμα από τις υδάτινες χοές, τα κουδουνάκια που ηχούν ως βουκολικές υπομνήσεις μιας ανέφικτης ειδυλλιακότητας, η βροντερή και επείγουσα φωνή του Γιωργή Τσουρή, η ασθμαίνουσα ανάσα του Οιδίποδα που τρυπάει τα πνευμόνια του Χορού, το εορταστικό τσάμικο της Ιοκάστης που σέρνει από το χέρι τον άνδρα και υιό της, νομίζοντας για μια στιγμή πως νίκησε τη Μοίρα, συνθέτουν μερικές από τις πιο αξιομνημόνευτες στιγμές της παράστασης.


Και, φυσικά, η ποιητικότερη ίσως όλων, η σκηνή όπου ο τυφλωμένος Οιδίπους ψηλαφεί απονενοημένος τα θρύψαλλα του βρέφους που μόλις έσπασε με τα ίδια του τα χέρια: ένα εγκαταλελειμμένο παιδί που αδυνατεί να συλλάβει για ποιον λόγο έγινε το παιχνίδι του χίλια κομμάτια, ενώ ταυτόχρονα συνειδητοποιεί ότι δεν θα συναρμολογηθούν ποτέ ξανά· και κάτι από τη ζωή του χάθηκε ανεπιστρεπτί.

Info:

Σοφοκλή, Οιδίπους Τύραννος

Μετάφραση: Γιάννης Λιγνάδης

Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης

Σκηνογραφία-Κοστούμια: Πάρις Μέξης

Μουσική: Μίνως Μάτσας

Κίνηση: Κική Μπάκα

Φωτισμοί: Αλέκος Γιάνναρος

Βοηθοί σκηνοθέτη: Δήμητρα Δερμιτζάκη, Έλενα Σκουλά

Βοηθός μουσικού συνθέτη: Δήμητρα Αγραφιώτη

Πρωταγωνιστούν: Δημήτρης Λιγνάδης, Αμαλία Μουτούση, Νίκος Χατζόπουλος, Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, Γιώργος Ζιόβας, ΓιώργοςΨυχογιός, Νικόλας Χανακούλας

Χορός: Μιχάλης Αφολαγιάν, Δημήτρης Γεωργαλάς, Δημήτρης Καραβιώτης, Κώστας Κοράκης, Αλκιβιάδης Μαγγόνας, Δημήτρης Μαύρος, Βασίλης Παπαδημητρίου, Γιάννης Πολιτάκης, Γιωργής Τσουρής, Βαγγέλης Ψωμάς

Επόμενοι σταθμοί περιοδείας

26/7: Κοζάνη, 27/7: Οινιάδες, 28-29/7: Πάτρα, 31/7-1/8: Χανιά, 2-3/8: Ηράκλειο, 4/8: Ρέθυμνο, 6/8: Αρτέμιδα, 10/8: Άνδρος, 17/8: Αρχαία Ολυμπία, 18-19/8: Καλαμάτα, 20/8: Σπάρτη, 21/8: Πρέβεζα, 22/8: Άργος, 26/8: Ηλιούπολη (Δημοτικό Θέατρο Άλσους), 29/8: Νίκαια (Κατράκειο Θέατρο), 3/9: Βύρωνας (Θέατρο Βράχων Μελίνα Μερκούρη), 5/9: Πετρούπολη (Θέατρο Πέτρας), 9/9: Παπάγου (Κηποθέατρο), 10/9: Πειραιάς (Βεάκειο Θέατρο).

 

Θέατρο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Πλούτος» του Αριστοφάνη: Η φαντασία στην εξουσία

Αρχαίο Δράμα Explained / «Πλούτος» του Αριστοφάνη: Η φαντασία στην εξουσία

Τι κρύβεται πίσω από τη φαντασίωση του ξαφνικού πλουτισμού των φτωχών Αθηναίων που παρουσιάζεται στο κείμενο του Αριστοφάνη. Η κριτικός θεάτρου Λουίζα Αρκουμανέα επιχειρεί μια θεωρητική ανάλυση του «Πλούτου».
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
Το τέλος είναι εδώ (και ο Αισχύλος το είχε προβλέψει)

Θέατρο / Το τέλος είναι εδώ (και ο Αισχύλος το είχε προβλέψει)

Η «Ορέστεια» του Τερζόπουλου που έκανε πρεμιέρα στην Επίδαυρο από το Εθνικό Θέατρο δεν συνομιλεί μονάχα με το υπαρξιακό έρεβος του τραγικού, σμιλεύοντας τα πετρώματα του ασυνειδήτου σε εκθαμβωτικές εικόνες. Αφηγείται ταυτόχρονα την ιστορία του θεάτρου.
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
Ικέτιδες στην Επίδαυρο: Δίνοντας φωνή στις σιωπηλές γυναίκες μιας ολόκληρης εποχής

Θέατρο / Ικέτιδες στην Επίδαυρο: Δίνοντας φωνή στις σιωπηλές γυναίκες μιας ολόκληρης εποχής

Η Μαριάννα Κάλμπαρη επανασυστήνει στο κοινό τον εν πολλοίς άγνωστο μύθο των Δαναΐδων αλλά και το συναρπαστικό κείμενο του Αισχύλου, ενώνοντας λυτρωτικά τις φωνές των αρχαίων ηρωίδων με εκείνες των σημερινών.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ο Βλαδίμηρος Κυριακίδης δεν μπορεί να ησυχάσει

Θέατρο / Βλαδίμηρος Κυριακίδης: «Ζητούσα τη συμπάθεια, την αποδοχή, έτσι γεννήθηκε η κωμωδία μέσα μου»

Ο αγαπητός ηθοποιός μιλά για το ταξίδι του στο θέατρο, για τη μοίρα του κωμικού και για τη σημασία της καθημερινής μελέτης, καθώς ετοιμάζεται να κυνηγήσει ανεμόμυλους υποδυόμενος τον Δον Κιχώτη σε καλοκαιρινή περιοδεία.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Παραμονές της πανσελήνου του «Κόκκινου Ελαφιού» ο Γιόζεφ Νατζ παρουσιάζει στο Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας το “Full Moon”

Χορός / Ο Γιόζεφ Νατζ χορογραφεί τις φάσεις του φεγγαριού στο Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας

Παραμονές της πανσελήνου του «Κόκκινου Ελαφιού», ο φημισμένος ουγγρικής καταγωγής χορογράφος και εικαστικός επιστρέφει στην Καλαμάτα με το «Full Moon», μια δυνατή παράσταση αφιερωμένη στην αφροαμερικανική τζαζ.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Ποια είναι τελικά αυτή η Εκάβη που δεν είναι Εκάβη;

Στις Πρόβες της Επιδαύρου / Ποια είναι τελικά αυτή η Εκάβη που δεν είναι Εκάβη;

«Hecuba, not Hecuba» ονομάζεται το νέο μεγάλο «στοίχημα» του Τιάγκο Ροντρίγκες, η παράσταση που παρουσιάζει ο Πορτογάλος σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ της Αβινιόν με την Comédie-Française στην πρώτη του Επίδαυρο.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Κατερίνα Ευαγγελάτου και Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης

Πολιτισμός / Τελικά, έχει η τέχνη τη δύναμη να αλλάξει τον κόσμο;

Στην ανοιχτή συζήτηση με γενικό άξονα «Τέχνη και κοινωνία», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, εκπρόσωποι του καλλιτεχνικού χώρου αναζήτησαν το νόημα της ενασχόλησής τους με τις τέχνες.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Οι Βάκχες και ο διπλός καθρέφτης της ανθρώπινης φύσης

Στις πρόβες της Επιδαύρου / Οι Βάκχες και ο διπλός καθρέφτης της ανθρώπινης φύσης

Ο Θάνος Παπακωνσταντίνου θέλει να μετουσιώσει την ευριπίδεια τραγωδία του μυστικισμού, της έκστασης αλλά και της βαρβαρότητας σε μια καλλιτεχνική εμπειρία με ενορχηστρωτή τον ίδιο τον Διόνυσο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Συναντώντας τις ηθοποιούς της παράστασης «Θεόφιλος sold»

Θέατρο / «Βρίσκουμε την ποίηση και την αθανασία μέσα στη θνητότητα»

Οι νεαρές ηθοποιοί Αιμιλιανή Σταυριανίδου και Αριάδνη Κωσταντακοπούλου δεν ήξεραν σχεδόν τίποτα για τον λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο, όταν τους πρότεινε η Όλια Λαζαρίδου να συμμετέχουν στην παράσταση «Θεόφιλος sold».
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ντίνα Κώνστα: «Έκανα αυτό που ήθελα, δεν έπληξα στη ζωή μου με γάμους και παιδιά»

Σαν Σήμερα Πέθανε / Ντίνα Κώνστα (1938-2022): «Έκανα αυτό που ήθελα, δεν έπληξα στη ζωή μου με γάμους και παιδιά»

Η Ελληνίδα ηθοποιός που πέρασε από όλες τις μεγάλες θεατρικές σκηνές της Αθήνας και αγαπήθηκε από το ευρύ κοινό για τους τηλεοπτικούς της ρόλους ως «Γιολάντα» στο «Δις Εξαμαρτείν» και Ντένη Μαρκορά στους «Δύο ξένους» αφηγήθηκε την πολυκύμαντη ζωή της στο LiFO.gr.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Η παράνοια του Πλούτου και το αέναο κυνήγι του χρήματος

Στις πρόβες της Επιδαύρου / Η παράνοια του Πλούτου και το αέναο κυνήγι του χρήματος

Ο Γιάννης Κακλέας επιστρέφει στην ανελέητη σάτιρα του Αριστοφάνη με μια ελεύθερη μεταφορά του «Πλούτου» που θα ανεβάσει στην Επίδαυρο, φιλοδοξώντας να πει πολλές σκληρές αλήθειες.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Θεόδωρος Τερζόπουλος: «Χάθηκα, παλεύοντας με τα κύματα του αισχύλειου ωκεανού»

Στις πρόβες της Επιδαύρου / Θεόδωρος Τερζόπουλος: «Χάθηκα, παλεύοντας με τα κύματα του αισχύλειου ωκεανού»

Έπειτα από έξι μήνες προβών, η πολυαναμενόμενη Ορέστεια, η παράσταση που ετοίμασε ο σπουδαίος διεθνής σκηνοθέτης πάνω στην τριλογία του Αισχύλου, στην πρώτη του συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο, είναι έτοιμη για την Επίδαυρο.
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
48’ με τη Βαρβάρα Λαζαρίδου

Θέατρο / H Βαρβάρα Λαζαρίδου φυλάει την Επίδαυρο 22 καλοκαίρια

Η υπεύθυνη του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου θα περάσει και φέτος το καλοκαίρι της στην Αργολίδα, επιβλέποντας τη λειτουργία και την προστασία του χώρου. Έχει πάντα στην τσέπη της μια καρτέλα παυσίπονα για τους ηθοποιούς που υποφέρουν από πονοκεφάλους.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Φιλαρέτη Κομνηνού

Θέατρο / Φιλαρέτη Κομνηνού: «Με πληγώνει το ότι δεν διεκδικούμε πλέον το αυτονόητο»

Mαθαίνει από τους νεότερους, είναι στο θέατρο για να αντιμετωπίσει τον έμφυτο φόβο που έχει για την πλήξη, ακόμα και αν αυτό σημαίνει ότι θα πάρει το ρίσκο μιας αποτυχημένης ερμηνείας. Φέτος, στη Μικρή Επίδαυρο, απομυθοποιεί το απόλυτο σύμβολο θρήνου και απόγνωσης, την Εκάβη. Και είναι η Αθηναία της εβδομάδας.
M. HULOT