Στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής επικρατεί σιωπή. Όλοι είναι σκυμμένοι στα χαρτιά, τις παρτιτούρες, τις σημειώσεις τους, κάποιοι συνεννοούνται ψιθυριστά. Αυτή η ησυχία εντείνει την εντύπωση ενός ψυχρού σκηνικού κόσμου μέσα στον οποίο διαδραματίζονται ζοφερά εγκλήματα που αντανακλούν την αισθητική και τη φιλοσοφία του ολοκληρωτισμού όπως τη διερεύνησε ο Παζολίνι στην ταινία Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα και τη μεταφέρει σε θεατρική παράσταση ο σκηνοθέτης Άρης Μπινιάρης.
Ένας πελώριος μαρμάρινος θάλαμος έξι μέτρων υψώνεται μπροστά στους θεατές. Μια στενή πόρτα-πέρασμα θυμίζει τα μυστικά δωμάτια βασανιστηρίων ή τις κρύπτες με μυστικές εισόδους των κενοταφίων. «Έχουν καταλάβει ένα παλιό μαυσωλείο, μια παλιά κατακόμβη, έχουν ένα δικό τους μυστικό δωμάτιο σε μια έπαυλη και κάνουν τα όργιά τους, γι’ αυτό υπάρχει μια στενή πόρτα που το κρύβει. Ο χώρος εκφράζεται μόνο με το υλικό, το λευκό μάρμαρο που έχει ρόδινες φλέβες», λέει η σκηνογράφος Μικαέλα Λιακατά. Αιμοφόρα αγγεία ενός συστήματος που συνομιλούν με την αίθουσα της Εναλλακτικής Σκηνής, ορίζοντας τον ψυχρό χώρο.
Την είσοδο κλείνει ένα από τα τρία ψηλά έπιπλα που θυμίζουν εκκλησιαστικούς άμβωνες καμωμένα από σκούρο ξύλο ή δικαστικά έδρανα. «Τα ελάχιστα έπιπλα του χώρου είναι εμπνευσμένα από την ορθόδοξη και γοτθική αρχιτεκτονική των εκκλησιαστικών επίπλων και των διάσημων ευρωπαϊκών μεγάρων, όπως οι δικαστικές αίθουσες του Palazzo Ducale και οι βικτοριανές, ξύλινες βιβλιοθήκες», λέει η σκηνογράφος Μικαέλα Λιακατά.
Ένας πελώριος μαρμάρινος θάλαμος έξι μέτρων υψώνεται μπροστά στους θεατές. Μια στενή πόρτα-πέρασμα θυμίζει τα μυστικά δωμάτια βασανιστηρίων ή τις κρύπτες με μυστικές εισόδους των κενοταφίων.
«Η συζήτησή μας με τον σκηνοθέτη επικεντρώθηκε στο παιχνίδι της εξουσίας, στον εξουσιαστή και στον εξουσιαζόμενο που υπάρχουν στο έργο, στο μέχρι πού μπορεί να φτάσει η εξουσία και η επιβολή της, στο τι μπορεί να σημαίνει σήμερα το ενδεχόμενο να διαστρεβλωθεί όλο αυτό και γίνει ένας μύθος παράξενος. Ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι που έχουν μαζέψει αυτά τα παιδιά και τους φέρονται με αυτόν τον τρόπο, που τα μισούν; Έχουν στα χέρια τους εξουσία και πλούτο, ίσως όχι για πολύ, γιατί είναι ένας κόσμος που τελειώνει, ακούμε τον επιθανάτιο ρόγχο του μέσα από την έξαρση της βίας. Στο κέντρο της αίθουσας μια σφραγισμένη τάφρος γεμάτη χώμα αποκαλύπτεται στον τρίτο κύκλο του έργου, ως ο τόπος του μαρτυρίου».
Η υπόθεση της ταινίας του Παζολίνι, που βασίζεται στο ημιτελές μυθιστόρημα Οι 120 ημέρες των Σοδόμων του Μαρκησίου ντε Σαντ, διαδραματίζεται στη Δημοκρατία του Σαλό, ένα κρατίδιο-μαριονέτα της ναζιστικής Γερμανίας στην Ιταλία, όπου, μεταξύ άλλων, οι φασίστες αναλαμβάνουν τη διαπαιδαγώγηση εννέα κοριτσιών και εννέα αγοριών. Αφού τα παραλαμβάνουν με τη συγκατάθεση των οικογενειών τους, τα μετατρέπουν σε δούλους και τα υποβάλλουν σε ακραία σωματικά και ψυχικά βασανιστήρια.
Ανεβαίνοντας στα εργαστήρια της Λυρικής, βλέπουμε τις μοδίστρες να βάζουν τις τελευταίες λεπτομέρειες στα χρυσοκέντητα ρούχα που είναι απλωμένα μπροστά μου. Στις κρεμάστρες ρούχα γαλάζια και λευκά, αυτά της βάπτισης, της θείας κοινωνίας, που μοιάζουν «αθώα» και κοντράρουν τις μαύρες δραματικές τουαλέτες των αφηγητριών και τα χρυσά ρούχα των εξουσιαστών.
Στη διεύθυνση ενδυματολογικού της Λυρικής είναι η κ. Τότα Πρίτσα που μας εξηγεί ότι κάθε κοστούμι είναι φτιαγμένο όχι φασόν αλλά πάνω στο σώμα κάθε ηθοποιού. «Τα ρούχα έχουν ιδιαίτερο κόψιμο για να έχουν κίνηση, τα υφάσματα είναι ακριβά, μπροκάρ, ταφτάδες, όμως έχουν υποστεί ειδική επεξεργασία για να μπορούν να καθαρίζονται. Όλη η εργασία είναι χειροποίητη, ξεχωριστά για κάθε ηθοποιό και αυτό δεν συνέβη μόνο με τα κοστούμια αλλά και με τις μάσκες που κατασκεύασε η Δήμητρα Καίσαρη. Κάνουμε πρόβα σε κάθε κεφάλι ξεχωριστά για να έχουν απόλυτη εφαρμογή και να μην εμποδίζουν την κίνηση των ηθοποιών», λέει.
«Για τα κοστούμια της παράστασης κινηθήκαμε σε γραμμές που υπήρχαν στα ’40s ώστε να δώσουμε την εποχή, πειραγμένες ωστόσο για να ταιριάξουν στο δικό μας εικαστικό αφήγημα της ιστορίας. Παίξαμε πάνω στα πατρόν των συμβόλων εξουσίας της εποχής, π.χ. με τα ρούχα των φρουρών που έχουν αναφορές στις στολές των ναζί στρατιωτικών. Ωστόσο, προσθέσαμε και δικούς μας συμβολισμούς, π.χ. στα ρούχα των νέων όταν κάνουν την είσοδό τους στη σκηνή. Επιλέξαμε να τους κάνουμε να φαίνονται σαν νέοι εκείνης της εποχής, που φέρουν μια έξτρα αθωότητα. Αυτή την αθωότητα καταδυναστεύουν με χαρά και άρρωστη ηδονή τις τελευταίες μέρες της αυτοκρατορίας τους οι εξουσιαστές τους, οι οποίοι επέλεξαν να τους ντύσουν έτσι», λέει η ενδυματολόγος Ηλένια Δουλαδίρη.
Τα ακριβά και γυαλιστερά μαύρα υφάσματα για τα κοστούμια των αφηγητών και των αφηγητριών πάνω στο λευκό σκηνικό της Μικαέλας Λιακατά, σε συνδυασμό με τα νεανικά ρούχα και αργότερα με τα γυμνά σώματα των νέων, φαίνονται απειλητικά, δημιουργώντας δέος και αποστροφή. Στην τελευταία πράξη του έργου, στον Κύκλο του Θανάτου, η ενδυματολόγος επέλεξε οι τρεις αφηγητές να εμφανιστούν με χρυσές μπροκάρ τουνίκ, κάπες και μάσκες λαγών για να τελέσουν την αποτρόπαιη πράξη θανάτωσης των νέων, κάνοντάς τους να μοιάζουν με έκπτωτους ηγεμόνες μιας άλλης εποχής.
«Οι μάσκες λαγών τοποθετήθηκαν όπως οι κορόνες στα κεφάλια τους, σαν το τελευταίο παιχνίδι τους, γιατί για εκείνους όλο αυτό δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα παιχνίδι εξουσίας, όπου η επιβολή στο σώμα του αδύναμου δίνει την τελευταία ανάσα προτού το άρρωστο καθεστώς τους καθαιρεθεί», λέει η Ηλένια Δουλαδίρη.
«Διατηρούμε στοιχεία από το ιστορικό πλαίσιο της εποχής, τροποποιημένα, μεταστοιχειωμένα. Το βασικό που κάναμε, και το ακολουθούν η σκηνογραφία και η ενδυματολογία της παράστασης, είναι ότι συμπτύξαμε τον χρόνο. Επίσης, έπρεπε να συνδέσουμε τον εξωτερικό με τον εσωτερικό χώρο που υπάρχουν στην ταινία του Παζολίνι και να αφαιρέσουμε τους περιφερειακούς, να φέρουμε αυτή την αίσθηση της ψυχρότητας σε έναν χώρο που μοιάζει με μεγάλο δωμάτιο και υπαινίσσεται κάτι ταφικό, κάτι ιερατικό, κάτι εξουσιαστικό εν τέλει», λέει ο Άρης Μπινιάρης. «Αυτή την ατμόσφαιρα επιχειρούμε να μεταφέρουμε στον σκηνικό κόσμο που στήνουμε, μια αλληγορία της άσκησης απόλυτης εξουσίας, της επιβολής της βίας, που φτάνει στις μέρες μας και μας διαποτίζει».
Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
Το νέο τεύχος της LiFΟ δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.
