«Το Άργος εκείνα τα χρόνια σε όλα ξεχώριζε ανάμεσα στις πόλεις της χώρας που τώρα ονομάζεται Ελλάδα», γράφει ο Ηρόδοτος στις Ιστορίες του. Έφτασαν εκεί οι Φοίνικες έμποροι, άρπαξαν την Ιώ και πήγαν στην Αίγυπτο κι «αυτό έγινε η αρχή για τα αδικήματα που ακολούθησαν». Κάποιοι από τους Έλληνες πάτησαν πόδι στην Τύρο της Φοινίκης και άρπαξαν τη θυγατέρα του βασιλιά, την Ευρώπη. Και όταν έφτασαν στην Κολχίδα άρπαξαν τη θυγατέρα του βασιλιά, τη Μήδεια, εκδικούμενοι την αρπαγή της Aργίτισσας Ιώς. Για μια γυναίκα Σπαρτιάτισσα, την Ελένη, ξεσήκωσαν ολόκληρη εκστρατεία οι Έλληνες, πήγαν στην Ασία και αφάνισαν τη δύναμη του Πριάμου. «… το να αρπάζει κανείς γυναίκες είναι βέβαια έργο αδίκων ανθρώπων, όμως, μια κι έγινε η αρπαγή, να θες καλά και σώνει εκδίκηση, αυτό το κάνουν οι ανόητοι· να μη σε νοιάζει γι᾽ αυτές που σου άρπαξαν, αυτό είναι γνώρισμα των φρονίμων· γιατί ολοφάνερα, αν δεν το ήθελαν οι ίδιες, δε θα άφηναν να τις αρπάξουν», καταλήγει ο Ηρόδοτος. Πόλεμοι και συγκρούσεις είναι επακόλουθα των αρπαγών γυναικών. Πέντε γενιές αργότερα ζητούν άσυλο στο Άργος, τον τόπο της προγόνου τους Ιώς, πενήντα έφηβες, οι Δαναΐδες, που έφυγαν από τη Λιβύη ακολουθώντας τον πατέρα τους, καθώς ο αδερφός του ο Αίγυπτος ήθελε να τις παντρέψει με τη βία με τους πενήντα γιους του. Πρόκειται για τις Ικέτιδες, το πρώτο και το μοναδικό έργο που έχει διασωθεί από την τριλογία του Αισχύλου Δαναΐδες.
Η Μαριάννα Κάλμπαρη, καλλιτεχνική διευθύντρια του Θέατρου Τέχνης, φέρνει για πρώτη φορά στην ορχήστρα της Επιδαύρου, στις 23 και 24 Αυγούστου, τον Χορό των πενήντα Δαναΐδων, που αποτελείται από τη χορωδία Chórεs, το δυναμικό της Δραματικής Σχολής του Θεάτρου Τέχνης και τη χορευτική-ακροβατική ομάδα «Κι όμως κινείται». Στόχος της είναι να επανασυστήσει στο κοινό τον εν πολλοίς άγνωστο μύθο των Δαναΐδων αλλά και το συναρπαστικό κείμενο του Αισχύλου, ενώνοντας λυτρωτικά τις φωνές των αρχαίων ηρωίδων με εκείνες των σημερινών για να μιλήσει για μεγάλα ζητήματα της εποχής μας, όπως η έμφυλη βία, η ιδέα του ξένου και του ασύλου που απασχολούν το ποιητικό αλλά και βαθιά πολιτικό αυτό έργο.
«Αυτό που είναι συγκλονιστικό με αυτό το έργο είναι πως σήμερα μπορούμε να το διαβάσουμε και να το φωτίσουμε με τρόπο που δεν φωτιζόταν εύκολα στο παρελθόν»
«Αυτό που είναι συγκλονιστικό με αυτό το έργο είναι πως σήμερα μπορούμε να το διαβάσουμε και να το φωτίσουμε με τρόπο που δεν φωτιζόταν εύκολα στο παρελθόν», λέει η Μαριάννα Κάλμπαρη. «Με ενδιαφέρει πολύ να ξέρει κάποιος τον μύθο, όπως ήξεραν τους μύθους όλοι όσοι έβλεπαν τις παραστάσεις την εποχή που πρωτοπαίχτηκαν. Τα αγαπημένα έργα που παίζονται ξανά και ξανά είναι αυτά που γνωρίζουμε πολύ καλά τον μύθο τους κι έτσι αλλάζει πολύ ο τρόπος που τα βλέπουμε και τα ερμηνεύουμε.
»Και αλλάζει πολύ ο τρόπος αυτός όταν ξέρουμε τι συνέβη στη συνέχεια της χαμένης τριλογίας και του σατυρικού δράματος που ολοκληρώνει την τετραλογία των Ικετίδων: ότι οι Αιγύπτιοι φτάνουν στο Άργος, σκοτώνουν τον βασιλιά του και τη θέση του παίρνει ο Δαναός, ικέτης ως τότε, που για να κρατήσει την εξουσία δίνει τις πενήντα κόρες του νύφες, μαζί όμως τους δίνει και από ένα μαχαίρι για να σκοτώσουν τους συζύγους τους την πρώτη νύχτα του γάμου. Αυτήν που δεν υπακούει την περνά από δίκη». Θεωρούμε ότι αυτή η τριλογία μάλλον γράφτηκε για τον γάμο και για τη σχέση των φύλων, ότι αφορά και τη μετάβαση από το δίκαιο του πάτερα στο δίκαιο του συζύγου. Μιλάει για τις ρίζες της πατριαρχίας, για τα στάδια ενηλικίωσης ενός κοριτσιού με μια παράξενη ευαισθησία και θίγει με έναν τρόπο τολμηρό το ζήτημα της γυναικείας αυτοδιάθεσης και σεξουαλικότητας.
«Το έργο δεν είναι φεμινιστικό», λέει η Μαριάννα Κάλμπαρη. «Εδώ και μερικά χρόνια όμως μπορούμε να κάνουμε τέτοιου είδους αναγνώσεις σε κομμάτια έργων που έχουν πολλά επίπεδα, ανακαλύπτοντας πράγματα λιγότερο ή περισσότερο κρυμμένα, όπως η λαχτάρα των γυναικών αυτών να είναι ελεύθερες και να μπορούν να ορίσουν το σώμα τους, να επιλέγουν έναντι της εξουσίας, που έχει τα δικά της συμφέροντα.
Αντί να κρατήσω κορυφαίες και να μοιράσω τον λόγο, επεξεργάστηκα το κείμενο μέσα από την οπτική της Άρτεμης που φαίνεται στην Αμυμώνη, την οποία υποδύεται η Λουκία Μιχαλοπούλου, και της Αφροδίτης, μέσω της Υπερμνήστρας, την οποία υποδύεται η Λένα Παπαληγούρα. Η Λυδία Κονιόρδου έρχεται να παίξει τον βασιλιά Πελασγό που έχει χαρακτηριστικά ενός άλλου κόσμου, όχι αυτού που φέρουν ο Δαναός και ο Αιγύπτιος από τις χώρες του Νείλου· είναι τα χαρακτηριστικά μιας άλλης αντίληψης των ηθών και των κανόνων, με τον λαό να παίζει αποφασιστικό ρόλο. Μαζί με αυτές τις καταπληκτικές γυναίκες, τους ανδρικούς ρόλους υποδύονται ο Γιάννης Τσορτέκης και ο Άκης Σακελλαρίου, παίζοντας το παιχνίδι μεταξύ των δυνάμεων της εξουσίας και των θέλω των κοριτσιών. Και φυσικά υπάρχουν οι Chórεs, το δημιούργημα της Μαρίνας Σάττι, που θα είναι σολίστ σε κάτι πολύ δύσκολο και πολύ γοητευτικό».
Στην παράσταση υπάρχει κα ένα απόσπασμα από τον «Ίαμβο κατά γυναικών» του Σημωνίδη του Αμοργίνου, όπου με στερεοτυπικό τρόπο περιγράφονται συνολικά δέκα γυναίκες που έχουν προέλθει από τη γουρούνα, την αλεπού, τη σκύλα, τη γη, τη θάλασσα, τη γαϊδούρα, τη νυφίτσα, τη φοράδα, τη μαϊμού και τη μέλισσα και μοιράζονται τα βασικά χαρακτηριστικά των αντίστοιχων ζώων. Με εξαίρεση τη μέλισσα, όλες χαρακτηρίζονται αρνητικά. Το ποίημα αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία για τις αντιλήψεις και τις προκαταλήψεις της αρχαϊκής εποχής για τις γυναίκες.
«Μελετώντας, συνειδητοποίησα ότι την εποχή που γράφονται αυτά τα σπουδαία έργα, κατά τον “χρυσό αιώνα” της Αθήνας, η θέση της γυναίκας είναι χειρότερη από ποτέ», λέει η Μαριάννα Κάλμπαρη. «Οι γυναίκες που θα γεννήσουν τον Αθηναίο πολίτη μένουν στο σπίτι, δεν έχουν φωνή. Είναι καταδικασμένες να μη μορφώνονται, δεν έχουν το δικαίωμα να κάνουν οτιδήποτε. Με πρόσχημα την προστασία των αρχών της δημοκρατίας ελέγχονται η σεξουαλικότητα, το ήθος και η συμπεριφορά των γυναικών.
»Σκέφτομαι ότι πήγαμε σχολείο, πανεπιστήμιο, μελετήσαμε και μόνες μας, διαβάσαμε αυτά τα έργα και στην ουσία ταυτίσαμε τον εαυτό μας με τους άνδρες αυτής της περιόδου, με τους ποιητές, με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, αλλά αν ζούσαμε εκείνη την εποχή, δεν θα ξέραμε ανάγνωση και δεν θα είχαμε καν δικαίωμα να βγούμε από το σπίτι, κανένας δεν θα ήξερε τι σκεφτόμασταν. Αυτό ακόμα δεν το έχουμε συνειδητοποιήσει ως κοινωνία. Η γυναίκα εξακολουθεί ακόμα και σήμερα σε πολλές περιπτώσεις να θεωρείται λιγότερο καλή, λιγότερο ικανή, ένας είδος αδύναμο που δεν πρέπει να τολμά ή να έχει φωνή».
Πρεμιέρα: Υπαίθριο Θέατρο Δελφών «Φρύνιχος», 21/7
Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου: 23-24/8
Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
