Εδώ και έναν περίπου μήνα, ο ακάματος κορυφαίος Βρετανός ηθοποιός Ίαν Μακέλεν ανακοίνωσε την επιστροφή του στο Noël Coward Theatre και στο West End από τον Απρίλιο του 2024 ως Φάλσταφ. «Ένας από τους μεγαλύτερους ηθοποιούς του κόσμου» όπως τον αποκαλούν οι «Times», δύο φορές υποψήφιος για Όσκαρ και αποδέκτης κάθε σημαντικού θεατρικού βραβείου στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ. Συγκεκριμένα, έχει τιμηθεί με ένα βραβείο Tony, έξι βραβεία Olivier και μία Χρυσή Σφαίρα καθώς και με πέντε BAFTA και άλλα τόσα Emmy. Ωστόσο δεν το βάζει κάτω, στα 84 όχι μόνο υποδύεται αυτόν τον ζηλευτό σαιξπηρικό ρόλο, τον ερωτευμένο, φανφαρόνο, φωνακλά, αποτυχημένο διαφθορέα Φάλσταφ, αλλά θα δοκιμαστεί και σε μια νέα εκδοχή του «Henry IV» που έγραψε ο Σαίξπηρ το 1589, έτσι όπως τον διασκεύασε ο βραβευμένος συγγραφέας και σκηνοθέτης Robert Icke.
Αυτό που κάνει τον Ίαν Μακέλεν να ξεχωρίζει ανάμεσα σε άλλους εν ζωή ηθοποιούς της γενιάς του είναι ότι τον αναγνωρίζουν όλοι, ανεξαρτήτως ηλικίας. Θα πω ένα παράδειγμα. Πριν από μερικά χρόνια ένας φίλος μου αποφάσισε να πάει τις ανιψιές του που σπούδαζαν στο Λονδίνο να δουν μια παράσταση έργου του Σαίξπηρ. Όταν με τα πολλά πείστηκαν οι νεαρές, πήγαν στο Εθνικό Θέατρο να δουν «Λιρ», την εμβληματική παράσταση που σκηνοθέτησε ο Jonathan Munby, και φυσικά αναγνώρισαν αμέσως στο πρόσωπο του πρωταγωνιστή τον Γκάλνταφ που ο Μακέλεν υποδυόταν στο «Χόμπιτ» και στον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών». Ο φανταστικός αυτός χαρακτήρας τον έκανε απίστευτα δημοφιλή σε παιδιά και νέους θεατές, χαρίζοντάς του δημοτικότητα ισάξια αυτής του Μάικλ Γκαμπόν που υποδυόταν τον καθηγητή Άλμπους Ντάμπλντορ στον «Χάρι Πότερ».
Ο ιππότης του βρετανικού θεάτρου, τίτλος που του απένειμε η βασίλισσα Ελισάβετ, έκανε μια δήλωση που κανένας δεν είχε τολμήσει να κάνει τόσο ανοιχτά: το 1994, στην τελετή λήξης των Gay Games, είπε: «Είμαι ο σερ Ίαν Μακέλεν, αλλά μπορείτε να με αποκαλείτε Serena». Αυτό το παρατσούκλι, που του έδωσε ο Stephen Fry, κυκλοφορούσε στην ομοφυλοφιλική κοινότητα από τότε που του δόθηκε ο τίτλος του ιππότη.
Επιστρέφοντας για λίγο στον Λιρ του Ίαν Μακέλεν, αξίζει να σημειώσουμε ότι μέχρι το 2018 είχε υποδυθεί τον ρόλο 400 φορές. Όσο για τον Γκάλνταφ, ισχυρίζεται ότι δεν είχε διαβάσει τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» προτού υπογράψει –του απέφερε 4 εκατομμύρια λίρες Αγγλίας–, ενώ δεν δέχτηκε τον ρόλο του Σουάνμπεκ στο «Mission: Impossible 2» που πήρε αργότερα ο Άντονι Χόπκινς.
Ο Μακέλεν είναι ένα κομμάτι της παγκόσμιας πολιτιστικής της εικόνας της Μεγάλης Βρετανίας. Στην Τελετή Έναρξης των Παραολυμπιακών Αγώνων του Λονδίνου υποδύθηκε τον Πρόσπερο από την «Τρικυμία» του Σαίξπηρ.
Αγαπά το κρίκετ και απασχολείται ως διαιτητής σε φιλανθρωπικούς αγώνες, ενώ υποστηρίζει ενεργά την Age UK, την κορυφαία φιλανθρωπική οργάνωση για ηλικιωμένους, και την Only Make Believe που δημιουργεί και πραγματοποιεί διαδραστικά έργα σε νοσοκομεία και εγκαταστάσεις φροντίδας παιδιών. Μάλιστα, έστρεψε την προσοχή όλου του κόσμου στην οργάνωση όταν σε ένα γκαλά έκανε στριπτίζ μένοντας με το εσώρουχο του «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών». Αυτό το αξεπέραστο χιούμορ και η έλλειψη σοβαροφάνειας έχουν κάνει τον κόσμο που τον παρακολουθεί να δίνει σημασία σε κάθε του κίνηση, π.χ. στην εκστρατεία που κάνει για να σωθούν μικρά θέατρα, παίζοντας δωρεάν σε παραστάσεις και χαρίζοντάς τους τα έσοδα, και στη διάσωση του Isaac Theatre Royal στη Νέα Ζηλανδία και του Park Theatre στο Λονδίνο. Επίσης, είναι πρόεδρος, προστάτης και χορηγός του Little Theatre Guild of Great Britain, μιας ένωσης ερασιτεχνικών θεατρικών οργανώσεων του Ηνωμένου Βασιλείου.
Ο ιππότης του βρετανικού θεάτρου, τίτλος που του απένειμε η βασίλισσα Ελισάβετ, έκανε μια δήλωση που κανένας δεν είχε τολμήσει να κάνει τόσο ανοιχτά. Το 1994, στην Τελετή Λήξης των Gay Games είπε: «Είμαι ο σερ Ίαν Μακέλεν, αλλά μπορείτε να με αποκαλείτε Serena». Αυτό το παρατσούκλι, που του έδωσε ο Stephen Fry, κυκλοφορούσε στην ομοφυλοφιλική κοινότητα από τότε που του δόθηκε ο τίτλος του ιππότη.
Ο Μακέλεν, που το 2014 συμπεριλήφθηκε στο Τop10 της λίστας World Pride Power, είναι ακούραστος υπέρμαχος των δικαιωμάτων της γκέι κοινότητας. Ενώ είχε μιλήσει από νωρίς για τον σεξουαλικό του προσανατολισμό στους συναδέλφους του, το 1988 έκανε come out στο ραδιοφωνικό πρόγραμμα του BBC, «Third Ear», που παρουσίαζε ο συντηρητικός δημοσιογράφος Peregrine Worsthorne, παρακάμπτοντας οποιεσδήποτε ανησυχίες σχετικά με μια πιθανή αρνητική επίδραση στην καριέρα του. Αργότερα είπε ότι αυτό το έκανε για να δώσει παράδειγμα και παρηγοριά: εάν ο Ίαν Μακέλεν προέβη σε μια τέτοια δήλωση, όλοι θα μπορούσαν να το κάνουν.
Με αυτόν τον τρόπο συνέβαλε στη δημόσια συζήτηση σχετικά με το περίφημο άρθρο 28, μια σειρά νόμων που απαγόρευαν παντού στη Βρετανία την «προώθηση της ομοφυλοφιλίας»· εισήχθη από τη συντηρητική κυβέρνηση της Μάργκαρετ Θάτσερ. Ίσχυσε από το 1988 έως το 2000 στη Σκωτία και έως το 2003 στην Αγγλία και στην Ουαλία. Προκάλεσε το κλείσιμο, τον περιορισμό των δραστηριοτήτων ή την αυτολογοκρισία πολλών οργανώσεων, ομάδων υποστήριξης λεσβιών, ομοφυλόφιλων, αμφιφυλόφιλων και τρανσέξουαλ φοιτητών. Ο Μακέλεν επισκέφθηκε γι' αυτό το θέμα τον τότε υπουργό Michael Howard, για να ασκήσει πιέσεις να καταργηθεί το επίμαχο άρθρο. O Howard αρνήθηκε να αλλάξει τη θέση του, αλλά του ζήτησε ένα αυτόγραφο για τα παιδιά του. Ο Μακέλεν έγραψε σε ένα χαρτί: «Fuck you, I’m gay».
Αγωνίζεται εδώ και δεκαετίες για τη νομική και κοινωνική ισότητα των ομοφυλόφιλων σε όλο τον κόσμο, είναι συνιδρυτής του Stonewall, μιας ομάδας για τα δικαιώματα των LGBTQI+ ατόμων στο Ηνωμένο Βασίλειο, που ονομάστηκε έτσι από τις ταραχές του Stonewall, και προστάτης των περισσότερων σχετικών οργανώσεων, των Pride London, Oxford Pride, GAY-GLOS, LGBT Foundation, FFLAG και του Albert Kennedy Trust, μιας οργάνωσης που παρέχει υποστήριξη σε νέους, άστεγους και LGBTQI+ άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Το 2006 είπε στο Oxford Pride: «Στέλνω την αγάπη μου σε όλα τα μέλη του Oxford Pride, όντας υπερήφανος γι' αυτό που είμαι. Όσοι μας παρακολουθούν θα εντυπωσιαστούν από τη σιγουριά και την αποφασιστικότητα με την οποία πιστεύουμε στον εαυτό μας. Οι ομοφυλόφιλοι, ανεξαρτήτως ηλικίας, έχουμε την ευκαιρία να κάνουμε τα πρώτα βήματα για να βγούμε στον κόσμο και να αφήσουμε την "ντουλάπα" για πάντα πίσω».
Όταν ήταν στη Σιγκαπούρη, προκάλεσε μεγάλη αναταραχή: προσκλήθηκε να δώσει συνέντευξη σε μια πρωινή εκπομπή και σόκαρε τον δημοσιογράφο ρωτώντας αν μπορούσαν να του προτείνουν ένα gay bar. Το πρόγραμμα διακόπηκε αμέσως. Επίσης, δεν δίστασε να αποκαλέσει τον Sergey Sobyanin, δήμαρχο της Μόσχας, «δειλό» επειδή αρνήθηκε να επιτρέψει παρελάσεις ομοφυλοφίλων στην πόλη.
Από το 1961, οπότε έκανε το ντεμπούτο του στη σκηνή σε είδη που κυμαίνονταν από σαιξπηρικά δράματα μέχρι το σύγχρονο θέατρο, και για έξι δεκαετίες συνέβαλε αποφασιστικά στην ενίσχυση του κύρους του Royal Shakespeare Company και του Εθνικού Θεάτρου της Μεγάλης Βρετανίας, ενώ ταυτόχρονα αποκτούσε παγκόσμια φήμη χάρη στους κινηματογραφικούς του ρόλους.
Γεννήθηκε το 1939 στο Μπέρνλι του Λανκασάιρ και μεγάλωσε μέσα στον πόλεμο, γεγονός που τον στιγμάτισε. «Κοιμόμουν με ένα ατσάλινο πιάτο στο κεφάλι τα τέσσερα πρώτα χρόνια της ζωής μου από τον φόβο των βομβαρδισμών», είπε κάποτε σε μια συνέντευξη. Ο ίδιος δηλώνει άθεος, αλλά μεγάλωσε σε μια οικογένεια κληρικών: ο πατέρας του ήταν πολιτικός μηχανικός και ιεροκήρυκας και οι παππούδες του γενικώς θρησκευόμενοι. «Ο τρόπος ζωής όλων συνδεόταν με τον χριστιανισμό», λέει. Οι γονείς του πέθαναν πολύ νέοι. Μεγάλωσε με θετή μητέρα, στην οποία δεν είχε κανένα πρόβλημα να αποκαλύψει τη σεξουαλικότητά του. Φοίτησε στο Bolton School, το οποίο υποστηρίζει μέχρι σήμερα, και η καριέρα του ξεκίνησε από το Bolton Little Theatre. Όταν ήταν 3 ετών γοητεύτηκε από μια παράσταση του «Πίτερ Παν», ενώ στα 9 του το χριστουγεννιάτικο δώρο του ήταν ένα πτυσσόμενο βικτοριανό θέατρο από ξύλο και βακελίτη με σκηνικά από χαρτόνι και σύρματα που αναπαριστούσαν τον «Άμλετ» του Λόρενς Ολίβιε. Η αδελφή του τον πήγε να δει το πρώτο του σαιξπηρικό έργο – η ίδια έπαιζε, σκηνοθετούσε και ασχολούνταν με το ερασιτεχνικό θέατρο μέχρι τον θάνατό της.
Στα 18 του, παίρνοντας μια υποτροφία στο Cambridge, άρχισε να διαβάζει αγγλική λογοτεχνία. Παράλληλα, έγινε μέλος της Marlowe Society, όπου εμφανίστηκε σε 23 θεατρικά έργα κατά τη διάρκεια τριών ετών. Αυτές οι παραστάσεις, που σκηνοθέτησαν ονόματα όπως οι Peter Hall, John Barton και Dadie Rylands, έμειναν θρυλικές.
Τέσσερα μόλις χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση πήγε στο West End και στη συνέχεια στο Old Vic, παίζοντας σε καινοτόμες παραστάσεις των Σαίξπηρ και Μάρλοου.
Ένας από τους πρώτους σημαντικούς τηλεοπτικούς ρόλους του Μακέλεν ήταν ο Ντέιβιντ Κόπερφιλντ στο BBC το 1966, που παρακολούθησαν 12 εκατομμύρια θεατές.
Στον κινηματογράφο ξεκίνησε το 1969 με τον ρόλο του Τζορτζ Μάθιους στο «A Touch of Love». Ο πρώτος του πρωταγωνιστικός ρόλος ήταν το 1980 ως Ντ.Χ. Λόρενς στο «Priest of Love», αλλά μόλις τη δεκαετία του 1990 έγινε ευρύτερα γνωστός παίζοντας σε υπερπαραγωγές του Χόλιγουντ.
Τη δεκαετία του 1970 εδραιώθηκε στο βρετανικό θέατρο, παίζοντας συχνά στη Royal Shakespeare Company και στο Royal National Theatre, αναλαμβάνοντας αρκετούς σαιξπηρικούς ρόλους.
Ο Μακέλεν έχει μια απίθανη καριέρα: έχει ενσαρκώσει στο Μπρόντγουεϊ ήρωες του Τσέχοφ και τον Αντόνιο Σαλιέρι στο έργο του Πίτερ Σάφερ, «Αμαντέους», τον Ιάγο στον «Οθέλλο» του Τρέβορ Ναν, τον Τζον Προφιούμο στο «Scandal», έχει συμμετάσχει στην παγκόσμια περιοδεία της περίφημης αναβίωσης του «Ριχάρδου Γ'» που κράτησε δύο χρόνια, και έχει παίξει στο «Six Degrees of Separation» και στην ταινία υπερηρώων «The Shadow».
Έκανε το ντεμπούτο του ως σεναριογράφος με τον «Ριχάρδο Γ'», μια ταινία που βραβεύτηκε έχοντας ένα καστ επιπέδου: Ανέτ Μπένινγκ, Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ, Τζιμ Μπρόουντμπεντ, Κριστίν Σκοτ-Τόμας, Nάιτζελ Χόθορν και Mάγκι Σμιθ.
Richard III - Ian McKellen
Είναι αξέχαστη η ερμηνεία του ως Τσάρου Νικόλαου Β' στην ταινία του HBO «Rasputin: Dark servant of destiny», με τον Άλαν Ρίκμαν ως Ρασπούτιν. Σούπερ κακοποιός στους «X-Men», Γκάνταλφ στον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών», Μελ Χάτσραϊτ στο «Coronation Street», σερ Leigh Teabing στο «Da Vinci Code»: η κλάση του είναι τέτοια που τον χαζεύεις ακόμα και όταν είναι καλεσμένος στα Extras του Ricky Gervais ή σε ένα επεισόδιο των Σίμπσον. Να πούμε επίσης ότι το 2013, με τον Πάτρικ Στιούαρτ, πρωταγωνίσε στο έργο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό», που περιόδευσε θριαμβευτικά σε όλο τον κόσμο.
Από το 2013 έως το 2016 συμπρωταγωνίστησε με τον Ντέρεκ Τζάκομπι στην κωμική σειρά του ITV «Vicious», μια σειρά με ήρωες ένα ηλικιωμένο γκέι ζευγάρι που είναι πενήντα χρόνια μαζί. Όταν υποδύθηκε τον ηλικιωμένο Σέρλοκ Χολμς, ο κριτικός κινηματογράφου του «Rolling Stone», Peter Travers, επαίνεσε την ερμηνεία του, γράφοντας: «Ζητώ συγγνώμη από τον Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ και τον Μπένεντικτ Κάμπερμπατς, αλλά ο Ίαν Μακέλεν στον ρόλο του ασύλληπτου ντετέκτιβ είναι απλώς υπέροχος». Το 2017 εμφανίστηκε στο ντοκιμαντέρ «McKellen: Playing the part» που εξερευνά τη ζωή και την καριέρα του ως ηθοποιού, σε σκηνοθεσία Joe Stephenson.
Τον Οκτώβριο του 2017, ο Μακέλεν υποδύθηκε τον βασιλιά Λιρ στο Chichester Festival Theatre, δηλώνοντας ότι πιθανότατα θα ήταν «ο τελευταίος του μεγάλος σαιξπηρικός ρόλος» – αλλά δεν σταμάτησε να παίζει. Για να γιορτάσει τα 80ά του γενέθλια το 2019 εμφανίστηκε σε μια σόλο θεατρική παράσταση με τίτλο «Ian McKellen on Stage: With Tolkien, Shakespeare, Others and YOU», κάνοντας αναδρομή σε παραστάσεις απ' όλη την μέχρι τότε καριέρα του. Η παράσταση περιόδευσε στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία και τα έσοδα αποδίδονταν στον χώρο όπου δινόταν η παράσταση. Τώρα κάνει ξανά πρόβες για τον Φάλσταφ. Κάνει ό,τι ονειρεύεται κάθε ηθοποιός, ζει μέχρι το τέλος επάνω στο σανίδι, παίζοντας και κάνοντας σχέδια για έναν επόμενο ρόλο.
