Χέρια νευρώδη με κοντά νύχια και σκούρο βερνίκι ακουμπάνε ένα σώμα με ένταση, τμήμα ποδιού με τατουάζ δίπλα στον αστράγαλο, δυο άνθρωποι αγκαλιάζονται –φαίνεται μόνο το αντρικό χέρι που τσαλακώνει το γυναικείο ρούχο–, ένα πέλμα σε πρώτο πλάνο και ένα γόνατο που προβάλλει από μια πισίνα. Σκισμένα τζιν και τσαλακωμένα σεντόνια και κάπου εκεί ανάμεσα μια υποψία αγάπης σε μια μαβιά ταμπέλα ξενοδοχείου στέλνει το σήμα της: η αγάπη έχει κατοικία και είναι εδώ. Και ίσως είναι καλοκαίρι, τα άκρα γυμνά, το φόντο γυμνό. Τα σώματα είναι δυνατά και εύθραυστα μαζί. Η ζωγράφος Μαρία Ιωάννου με υποδέχεται στο ισόγειο της γκαλερί The Breeder και μοιάζει σαν να είναι περικυκλωμένη από κομμάτια της ζωής της.
Τα σώματά της δεν αναζητούν την τελειότητα, έχουν αποδράσει από τις παγίδες του φωτορεαλισμού, έχουν την τρυφερότητα μιας εικόνας τυχαίας, του τμήματος ενός σώματος, ίσως του δικού μας που κάποια μέρα μάς άρεσε και μπήκε σε μια βιβλιοθήκη με τυχαίες σέλφι. Το βλέμμα της πέφτει και ζουμάρει στη λεπτομέρεια της εικόνας, μετά αποσυνδέεται από αυτήν, την αφήνει στη φαντασία μας που πλάθει τη συνέχειά της. Πώς είναι αυτό το σώμα όταν θα σταθεί απέναντί μας; Σε ποιο πρόσωπο που δεν φαίνεται ποτέ ανήκει;
Όταν ήταν μικρή η Μαρία Ιωάννου κοίταζε ξανά και ξανά έναν πίνακα του Francis Picabia, που έδειχνε την πλάτη μιας γυναίκας. Είναι μια ανάμνηση που ανακαλεί στη συζήτησή μας και προφανώς καθόρισε τον τρόπο που βλέπει το σώμα, τα κομμάτια του: τις διχρωμίες του δέρματος, τον τρόπο που διπλώνει, σχεδόν τσακίζει σε κάθε κίνηση, τις φλέβες που διαγράφονται, την ένταση των άκρων, ένα σφίξιμο που κρύβει και κάτι λίγο ανησυχητικό.
Το ταξίδι της είχε ξεκινήσει, μια πράξη προσωπικής χειραφέτησης για την οποία δεν μετάνιωσε ποτέ, με όλο τον τρόμο και τη λαχτάρα και μια παλέτα συναισθημάτων που μόνο δουλεύοντας τα έργα της μπορεί να νιώσει. Αποτυπώνεται αυτό στους πίνακές της, μια ματιά αυθόρμητη, πλούσιων συναισθημάτων.
Γεννημένη στην Κύπρο και μεγαλωμένη στο Λονδίνο, ήρθε στην Ελλάδα δέκα χρονών, όταν εγκαταστάθηκε εδώ η οικογένειά της. Μεγάλωσε μέσα σε μια μεγάλη συλλογή έργων τέχνης, με έναν πατέρα σπουδαίο συλλέκτη, ιδρυτή του ΔΕΣΤΕ. Στο σπίτι τους γίνονταν διαρκώς συζητήσεις για την τέχνη, ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής της οικογένειας. Ζωγράφιζε από μικρή, αλλά της πήρε πραγματικά πολύ καιρό να καταλάβει ότι ήθελε μόνο αυτό. «Ζούσαμε ανάμεσα σε όλους αυτούς τους καλλιτέχνες στο σπίτι μας, στα ταξίδια μας, βλέπαμε τόσα πράγματα και σκεφτόμουν “πού πας;”’. Eνώ μου έλεγαν “έχεις ταλέντο”, δεν μπορούσα καν να το ακούσω, τόσο μεγάλη ανασφάλεια είχα. Θυμάμαι τον πατέρα μου να λέει ότι για να γίνεις καλός καλλιτέχνης πρέπει να αφιερώσεις τη ζωή σου σε αυτό, δεν μπορείς να κάνεις και κάτι άλλο, και ενώ με ενθάρρυνε να ζωγραφίζω, άλλο τόσο με αποθάρρυνε αυτή η σκέψη. Ήμουν μικρή και ήθελα να κάνω οικογένεια, παιδιά. Σήμερα όλο αυτό το αποδίδω και στην κυπριακή μου καταγωγή και στην ίδια μου την οικογένεια. Η μητέρα μου, όταν με γέννησε, ήταν δεκαεννιά ετών», λέει.
Αποφάσισε να σπουδάσει ζωγραφική στη Βοστώνη σε ένα σκληρό art school και για δύο χρόνια καθημερινά έκανε ζωγραφική και γλυπτική επί δέκα ώρες. Την τρίτη χρονιά, όταν έπρεπε να διαλέξει κατεύθυνση, δείλιασε ξανά, διάλεξε να κάνει graphic design που δεν της άρεσε καθόλου. Έκανε σπουδές Ιστορίας της Τέχνης και έκρυψε τα πινέλα της, έβαλε στην άκρη τις φιλοδοξίες της και έκανε οικογένεια. Αν κοιτάξουμε τη σχέση της με τη ζωγραφική σήμερα, θα καταλάβουμε ότι για πολλά χρονιά ήταν μια σχέση φόβου, ένα κρυφτό. Έκρυψε πολύ βαθιά όλη την ηδονική που σου δίνει η δημιουργία, αλλά ζήλευε κάθε φορά που περνούσε το κατώφλι μιας έκθεσης ή ταξίδευε για να δει έργα τέχνης.
Τα σώματα των γυναικών, οι οδαλίσκες, οι ξαπλωμένες γυναίκες μέσα στα μουσεία του κόσμου ήταν τα αγαπημένα της έργα, σε αυτά τα σώματα –τα περισσότερα ζωγραφισμένα από άντρες καλλιτέχνες– έβρισκε μια απροσδόκητη δύναμη, σε αυτά εκεί έστρεψε και το δικό της βλέμμα, εμμονικά σχεδόν, αλλά χωρίς να τολμά να κάνει το βήμα. Ακόμα και σήμερα μιλά με πολύ πάθος για τη συγκίνηση που της δημιουργούν η ζωγραφική και τα γλυπτά, «σου κόβεται η ανάσα, δεν μπορείς να σταματήσεις να τα κοιτάζεις», λέει.
Πριν από μερικά χρόνια ταξίδεψε στη Ρώμη και τα γλυπτά του Μπερνίνι ξύπνησαν μέσα της αυτή την ακατανίκητη επιθυμία, τη μικρή φλόγα που υπήρχε και δεν είχε σβήσει ποτέ, που αχνοφαινόταν πίσω από αμφιβολίες και τις αντιστάσεις, τα εμπόδια που έβαζε η ίδια, αναβάλλοντας τη στιγμή μιας αναμέτρησης πρώτα απ’ όλα με τον εαυτό της. Πήρε μια απόφαση πριν αρχίσει να ζωγραφίζει ξανά, που τη θεωρεί κομβική στη ζωή της: να αρχίσει ψυχοθεραπεία. «Η ψυχοθεραπεία μού έδειξε τι είμαι και ότι πρέπει να τολμήσω να είμαι εγώ, να καταπολεμήσω τον φόβο και να αρχίσω να ζωγραφίζω. Αυτό μού άλλαξε τη ζωή. Φοβόμουν, το ανέβαλλα, έβρισκα δικαιολογίες. Τελικά έκανα μια μεγάλη διαδρομή για να γνωρίσω τον εαυτό μου και να κατανοήσω αυτό που ανέκαθεν χρειαζόμουν να κάνω, να ζωγραφίζω», λέει.
Ξεκίνησε δειλά, δουλεύοντας με κάρβουνο, κλεισμένη σε ένα δωμάτιο, και όταν άτολμα πέρασε στα λάδια και έπιασε το πινέλο, δεν μπορούσε να σταματήσει. Μέσα της ξύπνησαν όλες οι αναμνήσεις των σωμάτων που τη στοίχειωναν, αυτές που άλλαξαν τη ζωή της, κάνοντάς τη να νιώθει μια τρομερή απελευθέρωση. Το ταξίδι της είχε ξεκινήσει, μια πράξη προσωπικής χειραφέτησης για την οποία δεν μετάνιωσε ποτέ, με όλο τον τρόμο και τη λαχτάρα και μια παλέτα συναισθημάτων που μόνο δουλεύοντας τα έργα της μπορεί να νιώσει. Αποτυπώνεται αυτό στους πίνακές της, μια ματιά αυθόρμητη, πλούσιων συναισθημάτων. Το σώμα που ζωγραφίζει το συμπονά, το γνωρίζει και συντονίζεται με την αναπνοή του, ρίχνοντας μια τρυφερή ματιά στην ατέλεια, σε σημεία παραμελημένα που δεν βλέπεις σχεδόν ποτέ.
Πριν πάμε στο υπόγειο, σε μια δεύτερη ενότητα έργων, η Μαρία μου δείχνει ένα καταπληκτικό βιβλίο με φωτογραφίες γυμνών γυναικών που βρέθηκε στο σπίτι του Ιταλού αρχιτέκτονα, designer και φωτογράφου Carlo Mollino μετά τον θάνατό του. Η «κρυφή» προσωπική του συλλογή απαρτίζεται από σειρές σκηνοθετημένων φωτογραφιών γυμνών και ντυμένων γυναικών· εκατοντάδες ανώνυμες γυναίκες, το άθροισμα πολλαπλών προσώπων, σωμάτων και εκφράσεων που ποζάρουν μπροστά από βαριές βελούδινες κουρτίνες, αποπνέοντας μια επιθετική θηλυκότητα και μια ατρόμητη σεξουαλική δύναμη. Οι πόζες είναι προκλητικές, φετιχιστικές, δεν υπάρχει τίποτα τυχαίο. Κάποιες είναι φίλες, μοντέλα, πιθανές ερωμένες και γυναίκες που γνώρισε τυχαία, τις έντυσε και τις τοποθέτησε σαν αντικείμενα πόθου, αισθησιακά, μπροστά σε ριζοσπαστικά σχέδια επίπλων, αποκαλύπτοντας τον εσωτερικό και αρχιτεκτονικό του κόσμο.
«Έβλεπα τις Ρolaroids του Mollino και σκέφτηκα να μου ποζάρουν γυναίκες, φίλες μου που τις παρατηρώ χρόνια. Απομόνωσα τα κομμάτια που μου άρεσαν και άρχισα να τις ζωγραφίζω με έναν τρόπο ίσως πιο ρομαντικό. Υπάρχει το ροζ και το χρώμα του δέρματος, το σώμα που αναπνέει και ασκεί μια ακαταμάχητη έλξη, τα μικρά σημάδια, οι ελιές, τα τατουάζ. Είναι σαν μια μικρή ρωγμή μέσα από την οποία μου επιτρέπεται να επεξεργαστώ έναν γυναικείο κόσμο που τον πλησιάζω και μετά απομακρύνομαι. Αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται συνεχώς με ένα άλλο σημείο του σώματος και έναν τρόπο που ήθελα να είναι μαλακός, γι’ αυτό δεν υπάρχει φόντο. Πίσω από το σώμα όλα αχνοφαίνονται, όλα είναι πιθανά, μπορεί να είναι παντού αυτά τα σώματα», λέει.
Όταν έκανε την πρώτη της έκθεση με τίτλο «Wet», που οργάνωσε η φίλη της και γκαλερίστα Ελευθερία Τσέλιου, όλα τα συναισθήματα ανασύρθηκαν ξανά στην επιφάνεια, «πίστευα ότι δεν είχα κάνει κάτι δικό μου, ότι δεν είχα καταφέρει κάτι, αλλά ήταν τόσο μεγάλη η λαχτάρα να ξεκινήσω. Ήταν ένα τεράστιο βήμα που κατάφερα να το κάνω, είχα κάτι μπροστά μου χειροπιαστό, δοκιμαζόμουν και μπορούσα να εκθέσω τον εαυτό μου». Ωστόσο, δεν περίμενε να κάνει δεύτερη έκθεση, να τη διαλέξουν, να κριθεί. Το συνειδητοποίησε και άρχισε να το πιστεύει όταν ένας επιμελητής σε ένα fair τη σύστησε λέγοντας «η Μαρία είναι ζωγράφος», δίνοντάς της την ταυτότητα που ποθούσε από τότε που θυμάται τον εαυτό της.
Σε αυτή την έκθεση επεξεργάζεται απελευθερωμένα τη συναισθηματική λεπτομέρεια των σωμάτων, αποκαλύπτει καλοκρυμμένα σημεία σαν μυστικά περάσματα –ένα μικρό τατουάζ που ξεπροβάλλει από την άκρη ενός εσωρούχου, ένα κενό ανάμεσα στους γλουτούς– κάπως ντροπαλά, καθόλου επιδεικτικά, πολύ σέξι, με απρόκλητη γοητεία. Βάζει όλη τη δύναμη στα άκρα, στη σχέση με τα άκρα, αυτά που κινούν το ανθρώπινο σώμα και την ίδια προκαλώντας την να κάνει το επόμενο βήμα, πατώντας με μεγαλύτερη βεβαιότητα, κρατημένη δυνατά από την αισιοδοξία της δημιουργικότητας. Αυτά τα σώματα μπορεί να ανήκουν σε οποιαδήποτε γυναίκα, καθώς στέκεσαι μπροστά τους ανακαλύπτεις μια μύχια συγγένεια.
Ο κριτικός τέχνης και επιμελητής Αndrew Berardini γράφει για τα έργα της: «Ενώ κοιτάς αυτούς τους πίνακες, η αγριάδα των χρωμάτων τους σε ταξιδεύει σε έναν ρευστό κόσμο. Όμως, αν κοιτάξεις λίγο καλύτερα, κάτι άλλο σού κλείνει το μάτι μέσα από τις εικόνες».
Όταν ζωγραφίζει, σημειώνει λέξεις, μια πρόταση, μια ιδέα που έρχεται στο μυαλό της. Από τις λέξεις των σημειώσεων προέκυψε ο τίτλος της πρώτης της έκθεσης «Wet», μια εισαγωγή σε έναν κόσμο αισθήσεων και αισθημάτων. Η δεύτερη έκθεσή της στην The Breeder τιτλοφορείται «Thirsty». Συνειρμικά θα μπορούσε να εκφράζει μια εποχή του χρόνου ή να αποκαλύπτει μια βαθιά επιθυμία, τη δίψα, έναν διαρκώς ανικανοποίητο πόθο δημιουργίας, την κατάσταση μιας γυναίκας που βρήκε τον εαυτό της ανακαλύπτοντας και αποκαλύπτοντας τα σώματα των γύρω της, τα οποία μεταμορφώνει με ένα χάδι αγάπης και αποδοχής.
ΔΕΙΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΔΩ
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
