Το γραφείο του Δάκη Ιωάννου διαφέρει από τα συνηθισμένα γραφεία· έχει αραδιασμένα παντού, είτε σε αταξία είτε εν τάξει, σε έναν πολύ προσωπικό σχεδιασμό, απειράριθμα «τρόπαια» αναμνήσεων, καθημερινά αντικείμενα, φωτογραφίες και σημειώματα που όλα αναφέρονται στη σχέση του με τους ανθρώπους της τέχνης. Ο κόσμος της τέχνης τον αποκαλεί με το μικρό του όνομα, «Dakis», κάτι που λίγοι έχουν καταφέρει. Όλοι γνωρίζουν, όταν ακούνε το όνομα, για ποιον πρόκειται, αν και ο ίδιος υποστηρίζει σθεναρά ότι δεν έκανε τίποτα γι’ αυτό. «Δεν κάνω τίποτα σκόπιμα για το “όνομά μου”, είμαι αυτός που είμαι», λέει.
Από την αρχή της συνάντησής μας ξεκαθαρίζει ότι δεν θέλει καθόλου να μιλά ως συλλέκτης, αν και θεωρείται από τους πιο σημαντικούς παγκοσμίως. Αυτό που τον ενδιαφέρει είναι να μετέχει στη συζήτηση που γίνεται για την τέχνη σήμερα. Οι καλλιτέχνες που προτείνει είναι φίλοι του και ο ίδιος μού λέει, όταν τον ρωτώ πόσο ισότιμη είναι αυτή η σχέση, ότι δεν αγόρασε ποτέ έργο από καλλιτέχνη με τον οποίο συνδέεται αλλά από την γκαλερί που τον εκπροσωπεί.
Ο Δάκης Ιωάννου γεννήθηκε στην Κύπρο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, έκανε μεταπτυχιακό στο Κολούμπια και έχει διδακτορικό αρχιτεκτονικής από το Πανεπιστήμιο της Ρώμης. Οι αφίσες του Πικάσο και του Μοντιλιάνι ήταν κομμάτι του τρόπου ζωής του όταν ήταν ακόμα μαθητής.
«Πέρασαν τρία-τέσσερα χρόνια και ξαφνικά ανακάλυψα ότι έχω συλλογή. Μέχρι τότε δεν ήμουν συλλέκτης και δεν μπορούσα να κατανοήσω τι σημαίνει να συλλέγεις, να κάνεις μια συλλογή για χάρη της συλλογής. Συνειδητοποίησα ότι συλλογή δεν είναι απλώς να μαζεύεις τρόπαια αλλά να μπορείς κάνεις κάτι δημιουργικό με αυτά, έναν διάλογο με την τέχνη».
Παράλληλα με την ενασχόλησή του με τις επιχειρήσεις, το ενδιαφέρον του για την τέχνη τον οδήγησε στην αναζήτηση ενός τρόπου που θα συνέδεε νέες ιδέες με την τέχνη και θα άνοιγε έναν ζωντανό διάλογο που θα μπορούσε να συμπεριλάβει πολλούς και να ζυμώσει νέες προτάσεις. Σε ένα ταξίδι του στη Γενεύη γνωρίστηκε με τη διευθύντρια του Centre d’ art Contemporain, Αντελίνα φον Φίρστενμπεργκ, και άρχισαν να συζητούν αυτή ακριβώς την προβληματική, την ανάδειξη της σύγχρονης τέχνης σαν κάτι ζωντανό, έξω από το ακαδημαϊκό πλαίσιο και τους τοίχους των μουσείων.
Ο Πιερ Ρεστανί, ο θεωρητικός πατέρας του νέου ρεαλισμού, ήταν αυτός που έριξε τον σπόρο της δημιουργίας ενός ιδρύματος σαν το ΔΕΣΤΕ. «Πήγαμε μια μέρα σε ένα εστιατόριο στη Γλυφάδα και εκεί μου είπε την ιδέα του να ξεκινήσω αυτό το εγχείρημα που θα είχε έναν σαφή διεθνή προσανατολισμό, παρουσιάζοντας τέχνη στο πλαίσιο της εποχής της». ΔΕΣΤΕ σημαίνει Διεθνής Ελληνική Σύγχρονη Τέχνη, σημαίνει όμως και «δέστε, ανοίξτε τα μάτια σε αυτά τα νέα, τα πολλές φορές περίεργα, αλλά πάντα ελπιδοφόρα που συμβαίνουν. Είναι ένα ακρωνύμιο παιγνιώδες, με χιούμορ, που εκτιμά πολύ ο ιδρυτής του και το θεωρεί αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής και της τέχνης.
Λίγα χρόνια νωρίτερα, σε μια Αθήνα που δεν είχε να δείξει και πολλά από σύγχρονη τέχνη και ενώ είχε κάνει κάποιες εκθέσεις με τη Φον Φίρστενμπεργκ στη Γενεύη, ξεκίνησε να δραστηριοποιείται και με την Εύη Στρούζα, που υπήρξε η πρώτη διευθύντρια του ιδρύματος, στην Ελλάδα και την Κύπρο με Έλληνες καλλιτέχνες. Έτσι, παρουσίασε στο ξενοδοχείο Ιντερκοντινένταλ έργα δέκα νέων Ελλήνων καλλιτεχνών στο λόμπι και στα ασανσέρ του ξενοδοχείου, μεγάλες εγκαταστάσεις, γλυπτά και παραστάσεις. Με τίτλο «Emerging Images» τα έργα της Ρένας Παπασπύρου, της Διοχάντης, της Λήδας Παπακωνσταντίνου, του Κώστα Βαρώτσου, του Δημήτρη Αληθεινού και του Θανάση Τότσικα, ανάμεσα σε άλλους, αντιπροσώπευαν μια ιδιαίτερη πτυχή της ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής.
Έναν χρόνο μετά τη δημιουργία του ΔΕΣΤΕ, ο Δάκης Ιωάννου γνώρισε τον γκαλερίστα και επιμελητή Τζέφρι Ντάιτς και την αναδυόμενη σκηνή του East Village, ενώ στην γκαλερί International With Monument γνώρισε τον νεαρό Τζεφ Κουνς, που εξέθετε τα έργα του εκεί. Τον επισκέφθηκε στο ατελιέ του και αγόρασε για 2.700 δολάρια το πρώτο του έργο, το «One ball total equilibrium tank», μια μπάλα του μπάσκετ που επιπλέει σε μια δεξαμενή και θεωρείται σήμερα ένα από τα έργα με τη μεγαλύτερη επιρροή στην ιστορία της σύγχρονης τέχνης. Αυτή ήταν η αφετηρία της συλλογής του και μια πρακτική την οποία συνεχίζει μέχρι σήμερα: γνωριμία με τον καλλιτέχνη, σύνδεση μαζί του και μια διαρκής συζήτησης μέσα στον χρόνο. Μέσα από τη σχέση αυτή με τους καλλιτέχνες συγκρότησε αρχικά τη συλλογή του.
«Πέρασαν τρία-τέσσερα χρόνια και ξαφνικά ανακάλυψα ότι έχω συλλογή. Μέχρι τότε δεν ήμουν συλλέκτης και δεν μπορούσα να κατανοήσω τι σημαίνει να συλλέγεις, να κάνεις μια συλλογή για χάρη της συλλογής. Συνειδητοποίησα ότι συλλογή δεν είναι απλώς να μαζεύεις τρόπαια αλλά να μπορείς να κάνεις κάτι δημιουργικό με αυτά, έναν διάλογο με την τέχνη. Ταξίδευα πολύ, πήγαινα σε γκαλερί, σε στούντιο, έβλεπα καινούργια πράγματα και οι εκθέσεις που κάναμε είχαν κάποια θεματολογία, ασχέτως του επιπέδου του καλλιτέχνη. Αυτό με ενδιέφερε πάρα πολύ, να μη δείχνω μόνο αναγνωρισμένους καλλιτέχνες. Δεν είμαι μουσείο, ούτε έχω καμία υποχρέωση, κάνω αυτό που πιστεύω και αυτό δουλεύει. Έκανα αυτό που ήθελα εκείνη τη στιγμή και από κει και πέρα αυτό το έργο θα κριθεί».
Η δραστηριότητα του ΔΕΣΤΕ είναι δημόσια, μια πλατφόρμα που έχει στραμμένη την προσοχή σε διάφορες δραστηριότητες. Το 1988 έγινε η έκθεση «Cultural Geometry» στο Σπίτι της Κύπρου. Τα ονόματα των καλλιτεχνών που συμμετείχαν βρίσκονται σήμερα στην πρώτη γραμμή παγκοσμίως, ενώ τα έργα τους εκτέθηκαν μαζί με αρχαία ελληνική και κυπριακή κεραμική από τη συλλογή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας. Αυτή η πρωτόγνωρη τότε σύνδεση έδωσε τον τόνο για τη μετέπειτα διαδρομή του ιδρύματος, καθορίζοντας την εξέλιξή του.
«Για να βάλουμε ένα πλαίσιο στη μέχρι τώρα δραστηριότητά του ΔΕΣΤΕ», λέει ο κ. Ιωάννου, «ασχοληθήκαμε με την τέχνη, με μεγάλες εκθέσεις όπως οι “Everything that’s interesting is new”, “Monument to now” και «Fractured Figure», γιατί με ενδιέφερε ο διάλογος με το κοινό και τους καλλιτέχνες. Δείχνουμε καλλιτέχνες χωρίς να παρεμβαίνουμε, δίχως να έχουμε προστατευόμενους. Πέραν της τέχνης, που είναι το βασικό θέμα του ιδρύματος, ασχοληθήκαμε με το fashion collection. Αναπτύξαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα δραστηριότητα γύρω από τη μόδα σε οκτώ κύκλους. Ουσιαστικά, θέλαμε να κάνουμε μια δήλωση ότι άλλο η τέχνη, άλλο η μόδα, το θέμα είναι να βρεις πού ανοίγει ο διάλογος μεταξύ τους. Η μόδα δεν μπορεί να είναι τέχνη ούτε η τέχνη μόδα, όχι. Η μόδα είναι μόδα και η τέχνη, τέχνη. Αυτό θέλαμε να τονίσουμε με αυτήν τη δραστηριότητα».
Από τις πιο ενδιαφέρουσες δραστηριότητες είναι ο κύκλος που έχει ανοίξει με το βραβείο ΔΕΣΤΕ από το 1999, με τη φιλοδοξία να δημιουργηθεί μια πλατφόρμα για νέους καλλιτέχνες. Η λέξη που απεχθάνεται ο κ. Ιωάννου είναι το «support». «Δεν τη χρησιμοποιούμε ποτέ, δεν υπάρχει στο λεξιλόγιό μας, έχει κάτι το πατερναλιστικό, ο καλλιτέχνης δεν χρειάζεται πατρονάρισμα. Εμείς δημιουργούμε την υποδομή και αυτή είναι μια συνειδητή απόφαση, δηλαδή δημιουργούμε μια πλατφόρμα για τον καλλιτέχνη και από κει και πέρα μπορεί ο ίδιος να βρει μόνος του το δρόμο του. Το βραβείο εξελίχθηκε σε εκθέσεις που οργανώνουμε μαζί με το New Museum. Έρχονται ανεξάρτητοι επιμελητές από το εξωτερικό και επιλέγουν μόνοι τους, χωρίς κανένας να τους δει, να τους μιλήσει ή να τους καθοδηγήσει.
Αισθάνομαι πολύ καλά μέσα σε αυτό που κάνουμε, έτσι όπως γίνεται. Δεν επιλέγω εγώ, επιλέγει κάποιος τρίτος που έρχεται από τη Νέα Υόρκη και δεν έχει “κουμπαριές” ούτε γνωριμίες εδώ. Ο κύκλος αυτός συνεχίζεται, του χρόνου θα έχουμε την τρίτη έκθεση. Είδαμε ότι αυτές οι εκθέσεις είναι πιο αποτελεσματικές από τα βραβεία διότι δίνουν τη δυνατότητα να δείξουν τη δουλειά τους περισσότεροι καλλιτέχνες. Το βραβείο ήταν κάτι πιο κλειστό, αυτό είναι πιο αποτελεσματικό, καθώς οι καλλιτέχνες των δύο τελευταίων εκθέσεων τώρα κάνουν διεθνή καριέρα».
Δεν μπορώ να μη ρωτήσω αν οι νέοι καλλιτέχνες ζητάνε τη γνώμη του ή τη στήριξή του και πώς διαχειρίζεται μια κατάσταση που κάποιες φορές μπορεί να είναι και άβολη. «Έρχονται κάποιοι καινούργιοι καλλιτέχνες για να τους συστήσω σε γκαλερί. Αυτό δεν το κάνω ποτέ, δεν υπάρχει περίπτωση να το κάνω. Τους λέω “μόνοι σας θα τα βρείτε, να προσπαθήσετε να δημιουργήσετε δίκτυο, να πιέσετε, και όποιος έχει αξία θα βρει τον δρόμo του”. Άντε και να ζητήσω χάρη, άντε και να του κάνουν έκθεση, επειδή μεσολάβησα – τι σημαίνει; Τίποτα. Αυτό έχει σχέση και με την πλατφόρμα του ΔΕΣΤΕ που δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να αναπτυχθούν οι καλλιτέχνες μόνοι τους».
Η άλλη δραστηριότητα του ΔΕΣΤΕ είναι το design. Για τον κ. Ιωάννου σημαίνει μια συγκεκριμένη εποχή, το αποκαλεί radical design και κάπως, από αυτό το σημείο, «ξεκινά η αλλαγή του κόσμου». «Το 1968 ήταν η χρονιά που άλλαξε τον κόσμο, η χρονιά των μεγάλων αλλαγών σε Αμερική και Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένου του θανάτου του Duchamp την ίδια χρονιά. Όλα ήταν διαφορετικά μετά. Ήταν μια εποχή φρέσκων ιδεών και μιας νέας ελευθερίας, όχι μόνο ουτοπικής σκέψης και κοινωνικής απελευθέρωσης αλλά και τεχνολογικής και σχεδιαστικής καινοτομίας. Έκτοτε μια καρέκλα δεν σήμαινε μόνο τέσσερα πόδια και ένα κάθισμα με πλάτη, ήταν κάτι περισσότερο».
Ο τόμος που εξέδωσε το ΔΕΣΤΕ για το design ήταν πολύ επιτυχημένος από πλευράς ανταπόκρισης, από τα μπεστ σέλερ των εκδόσεων του ιδρύματος, που είναι σοβαρές και ουσιαστικές. Άλλαξαν για πάντα την έννοια των καταλόγων έκθεσης που εξελίχθηκαν σε οπτικά δοκίμια. Συνεργός στο εγχείρημα, ένας σπουδαίος Αμερικάνος γραφίστας, ο Νταν Φρίντμαν. «Ξεκινήσαμε με τον Φρίντμαν και αυτά τα τρία βιβλία που κάναμε μαζί νομίζω ότι είναι από τις καλύτερες εκδόσεις μας, γιατί ο ίδιος ήταν μπασμένος στην τέχνη, ήξερε, αισθανόταν, δεν ήταν απλώς γραφίστας».
Ό,τι αφορά τον πολιτισμό είναι στο μικροσκόπιο του ΔΕΣΤΕ: φιλοσοφία, ιστορία, βιβλία θεωρίας, καλλιτέχνες από τον Πολ Τσαν μέχρι την Κιμ Γκόρντον. Στην ιστορία του ΔΕΣΤΕ, ενός ιδρύματος που ο ιδρυτής του αποκαλεί ιδιοσυγκρασιακό, παρελαύνουν πολλά ονόματα.
«Ιδιοσυγκρασιακό είναι σίγουρα, δεν υπάρχουν επιμελητές, δεν υπάρχει στρατηγική. Χωρίς υπερβολή, μιλάω με χιλιάδες ανθρώπους, με όλους τους φίλους μου –γιατί είναι φίλοι μου οι καλλιτέχνες– και αποφασίζουμε τι θα κάνουμε, σε ποιον τομέα θα δραστηριοποιηθούμε. Μιλάω και με πιο ειδικούς, για να αγγίξουμε όλους του τομείς του πολιτισμού σε κάποιο βαθμό. Με τον Κατελάν, τον Κόντο, τον Ουρς Φίσερ, τον Τζιόνι, μαζευόμαστε και ανταλλάζουμε απόψεις, γίνεται μια ζύμωση κι έτσι δουλεύει αυτό το πράγμα με έναν τρόπο προσωπικό, εντελώς αυθόρμητο».
Ο κ. Ιωάννου έχει πει επανειλημμένως ότι για να γίνει κάποιος καλλιτέχνης πρέπει να είναι απόλυτα αφοσιωμένος σε αυτό που κάνει. Όταν ρωτώ αν παίζει ρόλο ο χαρακτήρας του καλλιτέχνη, δεν διστάζει να απαντήσει: «Φυσικά με ενδιαφέρει και ο χαρακτήρας και όλη μου την ενέργεια την καταλαβαίνω από τη σχέση μου μαζί τους. Ας πούμε, στην Ύδρα διαλέγω καταξιωμένους καλλιτέχνες, όλοι είναι απόλυτα αφοσιωμένοι σε αυτό που κάνουν».
Έχουμε συναντηθεί μία μέρα πριν φύγει με το Guilty, το εντυπωσιακό σκάφος του, ένα κινούμενο έργο τέχνης διά χειρός Τζεφ Κουνς, για την Ύδρα, με τον φίλο του και έναν από τους πιο διάσημους καλλιτέχνες παγκοσμίως, τον Τζορτζ Κόντο, που φέτος είναι η σειρά του να παρουσιάσει το πρότζεκτ «The mad and the lonely» στα Σφαγεία της Ύδρας από τις 18 Ιουνίου έως τις 31 Οκτωβρίου 2024. Η ιστορία του με την Ύδρα έχει ξεκινήσει εδώ και πολλές δεκαετίες, πολύ πριν μετατραπούν τα σφαγεία σε χώρο τέχνης, με διεθνή μάλιστα ακτινοβολία.
«Όταν ήρθαμε από το Λονδίνο, όπου ζούσαμε το 1980, στην Ελλάδα για να εγκατασταθούμε μόνιμα επισκεπτόμασταν διάφορα νησιά με ένα μικρό σκάφος. Η Ύδρα μού άρεσε πάρα πολύ. Με τη γυναίκα μου μας αρέσει πολύ να περπατάμε, έτσι κάναμε περιπάτους και κάθε φορά πηγαίναμε προς το Μανδράκι, προς τα σφαγεία. Από κάποιες τέτοιες εκδρομές θυμόμουν να βλέπω το κόκκινο μέσα στη θάλασσα, το αίμα από τα σφαγεία, αυτό μου είχε κολλήσει. Κάθε φορά που περνούσαμε από αυτό το μέρος μού έκανε τρομακτική εντύπωση η ενέργεια που εξέπεμπε και το έβρισκα τρομερά ενδιαφέρον.
Όταν σταμάτησε να λειτουργεί προσπάθησα να το πάρω, ταλαιπωρήθηκα μέχρι να βρούμε μια άκρη. Μου το νοίκιασαν τελικά για είκοσι χρόνια, για να κάνω κάτι. Η σκέψη που έκανα ήταν πολύ απλή: δίνεις σε επιτυχημένους καλλιτέχνες έναν πολύ περιορισμένο προϋπολογισμό –για τους περισσότερους αυτά τα χρήματα είναι τίποτα– μαζί με την πρόκληση που αποτελεί ο χώρος. Τους δίνω την ευκαιρία, αν θέλουν, αν συμβεί, να ενθουσιαστούν, να ενεργοποιηθούν, να εμπνευστούν, όπως εμπνεύστηκα κι εγώ. Δεν ήθελα να υπάρχει η εικόνα ενός συλλέκτη που δίνει εκατομμύρια, αυτό δεν ισχύει καθόλου».
Η δραστηριότητα των Σφαγείων ξεκίνησε το 2009 με τον Μάθιου Μπάρνεϊ και την Ελίζαμπεθ Πέιτον, με ένα μοναδικό έργο εντελώς εστιασμένο στον τόπο και τον χώρο, που αντλούσε τις αναφορές του από την ίδια την Ύδρα – το περιβάλλον, τα ζώα, οι άνθρωποι και οι τοπικές παραδόσεις αποτελούσαν μέρος του έργου εξίσου. Mαουρίτσιο Κατελάν, Νταγκ Άιτκεν, Ουρς Φίσερ, Kάρα Γουόκερ, Ντέιβιντ Σρίγκλεϊ, Κίκι Σμιθ: τα ονόματα που έχουν κάνει πρότζεκτ στα Σφαγεία της Ύδρας είναι μεγάλη και αξιοσημείωτη. Το νησί έγινε hot spot για τους ανθρώπους της τέχνης, τα εγκαίνια των εκθέσεων μοιάζουν με αυτά των μεγάλων φουάρ και ο κ. Ιωάννου υπερηφανεύεται πως όλα αυτά γίνονται με ένα mail, το ίδιο που παίρνουμε όλοι, ένα κάλεσμα σε μια γιορτή της τέχνης, ανοιχτή και χωρίς πρωτόκολλο.
«Αντλώ τρομερή ικανοποίηση από την Ύδρα που εξελίχθηκε σε ένα καλλιτεχνικό γεγονός, έγινε διεθνής προορισμός. Σκοπίμως γίνεται ακριβώς μετά την Art Basel και φτάνουν από το εξωτερικό τουλάχιστον 400 άνθρωποι απ’ όλο το φάσμα της τέχνης. Δε μπορώ να σκεφτώ κάποιον διευθυντή μουσείου που να μην έχει περάσει από εκεί. Οι ντόπιοι και οι ξένοι κάνουν ένα χαρμάνι που δεν υπάρχει πουθενά στον κόσμο. Η Ύδρα είναι το τελευταίο ραντεβού τέχνης, ολοκληρώνει μια σεζόν προτού σκορπίσουν όλοι για διακοπές».
Στην Ύδρα συναντάς το πιο αξιόλογο κομμάτι της συλλογής του Δάκη Ιωάννου, τα πρόσωπα, τους καλλιτέχνες φίλους του. Κατάφερε να είναι όλοι εκεί, χωρίς πολύπλοκη οργάνωση. «Αυτό το έχω αποφύγει στην Ύδρα, τις προσδοκίες των μεγάλων γκαλερί που έχουν τους καλλιτέχνες που δείχνουμε. Δεν υπάρχουν ειδικές ξεναγήσεις, διευθετήσεις, ιδιωτικά dinners, όταν γίνεται ο σχεδιασμός πάντα λέω “ξεχάστε τα”. Αυτό είναι το πρόγραμμα, μπoρείτε αν θέλετε να το ακολουθήσετε, χωρίς ενδυματολογικό κώδικα, χωρίς φλυαρίες. Από αυτό προκύπτει κάτι συλλογικό και δημοκρατικό. Δεν θέλω να ξεχωρίσω κανέναν, όλους τους εκτιμώ ακριβώς τον ίδιο, και τον διευθυντή του πιο μεγάλου μουσείου, και τον γκαλερίστα, και τον ψαρά, όποιον φτάνει εκεί και με τιμά με την περιέργεια και την αγάπη του για την τέχνη, ερχόμενος να δει τι συμβαίνει».
Από τις πιο «θορυβώδεις» χρονιές στα Σφαγεία ήταν αυτή που ο Τζεφ Κουνς εγκατέστησε στη σκεπή τον πολυσυζητημένο ήλιο του, το έργο «Apollo Wind Spinner» ως μέρος της εγκατάστασης «Apollo». O κ. Ιωάννου αγόρασε το έργο με τη σύζυγό του μετά το τέλος της έκθεσης και το δώρισε στο δήμο Ύδρας. Ο Ήλιος-Απόλλωνας με τις λαμπρές του ακτίνες, σαν τοπόσημο, χαιρετά τους επισκέπτες που φτάνουν στην Ύδρα.
«Κάποια στιγμή, πριν από μερικά χρόνια, τρώγαμε με τον Κουνς στη Νέα Υόρκη και του είπα “δεν ήρθες καμιά φορά στα Σφαγεία”. Μου απάντησε “δεν μου το είπες ποτέ”. “Με αυτό το μπάτζετ έρχεσαι;” τον ρώτησε και μου είπε “θα το κάνω”. Το έκανε με δικά του χρήματα και έναν όρο: ότι δεν θα έβλεπα τι ετοιμάζει μέχρι τα εγκαίνια. Έβαλε και τους συνεργάτες μου και υπέγραψαν συμφωνητικό να μη μου αποκαλύψουν τι έκανε. Δεν είχα ιδέα τι θα γινόταν, κάποια στιγμή είδα τον ήλιο, γιατί ήταν στη σκεπή, αλλά τίποτα περισσότερο.
Δύο ώρες πριν ανοίξει για το κοινό, πήγα εν τέλει και ο Κουνς μου είπε “ήθελα να σου κάνω το μεγαλύτερο δώρο που μπορείς να έχεις, την πρώτη εντύπωση. Κάτι σαν το συναίσθημα που είχες όταν είδες την πρώτη φορά το “One ball total equilibrium tank”». Αυτό για μένα ήταν πολύτιμο, γιατί αν είσαι ανακατεμένος με τα τεχνικά, τα πλακάκια, τις ψηφίδες, τι δουλεύει, τι δεν δουλεύει, έχεις άλλη εικόνα. Με προστάτευσε και όταν είδα τη δουλειά του τελειωμένη, σχεδόν δάκρυσα από τη συγκίνηση».
Όταν τον ρωτώ αν διαφωνεί με τους καλλιτέχνες και πώς προχωρά η σχέση μαζί τους, μου θυμίζει ξανά ότι «είμαστε φίλοι, με τους φίλους μπορείς να διαφωνήσεις, αλλά αφού δεν υπάρχει σχέση συλλέκτη και καλλιτέχνη, είναι κάτι πιο ευρύ μέσα στον χρόνο».
Με τον Τζορτζ Κόντο συζήτησαν πολύ για το πρότζεκτ της Ύδρας, «είναι πολύ διαφορετικά τα πράγματα από την περίπτωση του Κουνς, μιλήσαμε για το έργο πολύ διότι υπάρχει αλληλοεκτίμηση, δεν τους λέω βλακείες και εξυπνάδες, ενδιαφέρονται να κάνουμε συζήτηση. Όταν συναντηθήκαμε τον ρώτησα: “Θες να κάνεις μια έκθεση στην Ύδρα;”. Μου λέει “Δάκη, ποιος χρειάζεται άλλη μια έκθεση του Τζορτζ Κόντο;”. “Κανένας”, του απαντώ. “Είναι στο χέρι σου να κάνεις κάτι που δεν θα είναι άλλη μια έκθεση του Κόντο”. Οk, μου λέει “δέχομαι την πρόκληση”. Οπότε αυτή η έκθεση δε θα έχει σχέση με όσα έχουμε δει μέχρι τώρα».
Αν και στην Ύδρα φτάνει όλο το crowd της τέχνης κυρίως από τη Βασιλεία, ο κ. Ιωάννου δεν πηγαίνει πια στα fairs ούτε σε γκαλερί. Υπάρχει ένας πληθωρισμός και μόδες, αλλά πόσο αντέχουν τα έργα που βλέπουμε στον χρόνο και πόσα από αυτά θα ξεχαστούν σε μια αποθήκη;
«Έτσι όπως είναι η κατάσταση σήμερα, πηγαίνω σε γκαλερί μόνο όταν μου συστήσουν κάτι. Υπάρχουν πεντακόσιες γκαλερί και όλες δείχνουν τα ίδια πράγματα, θα μπορούσαν όλοι να δείχνουν τον ίδιο καλλιτέχνη δηλαδή και αυτό είναι πολύ κουραστικό. Δυστυχώς πολλά από τα σημερινά έργα εκεί θα κατευθυνθούν, όπως λέτε, ξεχασμένα σε κάποια αποθήκη. Όπως έγινε με τους Κινέζους πριν δέκα δώδεκα χρόνια, μια έκρηξη, τώρα έχουν μείνει δυο τρεις, τους έχουμε ξεχάσει.
Διότι οι γκαλερί δεν υπάρχουν, ούτε λειτουργούν πια με την παλιά έννοια. Είναι ντίλερς, βλέπουν την τάση, πού πάει το γούστο και διαχειρίζονται την τέχνη σαν να είναι μόδα. Τι αρέσει τώρα; Πουλάμε. Δεν αρέσει; Τους πετάμε και παίρνουμε άλλους, της μόδας, και πουλάμε. Δεν είναι όπως παλιά. Τη δεκαετία του ’80 υπήρχαν δεκαπέντε, είκοσι γκαλερί, η μία καλύτερη απ’ την άλλη. Στήνανε τους καλλιτέχνες, ήξεραν από τέχνη, ασχολούνταν μαζί τους. Τώρα είναι πολυεθνικές».
Αυτή την εβδομάδα ο κ. Ιωάννου έχει την τιμητική του. Όποιος και αν τον έχει αμφισβητήσει στον κόσμο της τέχνης, που πολύ συχνά είναι σκληρός και μοχθηρός, δεν μπορεί παρά να αναγνωρίσει ότι το όνομά του είναι αξιοσέβαστο και το να ζει μέσα στην τέχνη όπως θέλει είναι ο τρόπος του, δεν θα μπορούσε να φανταστεί άλλον. Ένα ακόμα σημαντικό κομμάτι της συλλογής του είναι η σχέση του με το άγνωστο κοινό που μέσα από τις εκθέσεις που διοργανώνει γνωρίζει κάθε φορά με άλλο τρόπο έργα και καλλιτέχνες οι οποίοι προέρχονται από τη φαντασία, την αισθητική του ανθρώπου που τις προκαλεί.
Ο λογαριασμός στο Instagram ενός από τα πιο πολυφωτογραφημένα πρόσωπα της τέχνης σήμερα λέγεται «Donkey», φόρος τιμής στα γαϊδουράκια της Ύδρας· είναι το καμάρι του και προδίδει μια παιχνιδιάρικη σαρκαστική διάθεση ενός προσώπου που αντιπαθεί τη σοβαροφάνεια.
Η εικαστική έκθεση του Τζορτζ Κόντο με τίτλο «The mad and the lonely» παρουσιάζεται στα Σφαγεία της Ύδρας από τις 18 Ιουνίου έως τις 31 Οκτωβρίου 2024.
