Το 2016 και για επτά εβδομάδες εκατοντάδες Αθηναίοι κάθε ηλικίας μετρούσαν φακές στο Μουσείο Μπενάκη, παίρνοντας μέρος σε μια σειρά ασκήσεων και γνωρίζοντας τη μέθοδο της Μαρίνα Αμπράμοβιτς ως μέρος του προγράμματος «As One» στο Μουσείο Μπενάκη.
Ήταν μία από τις μεγαλύτερες περφόρμανς που έχουν συμβεί στην πόλη και οργανώθηκε από τον Οργανισμό Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ που γιορτάζει φέτος τα δέκα χρόνια παρουσίας του.
Το 2017, ο Αργεντίνος καλλιτέχνης Adrián Villar Rojas δημιούργησε την in situ εικαστική εγκατάσταση «The Theater of Disappearance» στον Λόφο των Νυμφών, στο Εθνικό Αστεροσκοπείο, μετατρέποντας τον χώρο σε ζούγκλα πρασίνου και συνδέοντας δημιουργικά τον σύγχρονο πολιτισμό με τους ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας.
Το 2015 μια τεράστια κολοκύθα της Γιαγιόι Κουσάμα προσγειώθηκε στον κήπο της Γαλλικής Σχολής ως μέρος της έκθεσης «Terrapolis» με έργα 37 σύγχρονων καλλιτεχνών από 18 χώρες και αντικείμενο μια «βιοηθική» του 21ου αιώνα που συνδέει το ανθρώπινο με το ζωώδες, θέτοντας ερωτήματα για τη σχέση της τέχνης με διεργασίες της φύσης, την απήχηση μυθικών αφηγήσεων στη σύγχρονη κοινωνία, τη σχέση του ανθρώπου με τα ζώα.
Στόχος του ΝΕΟΝ είναι να απευθυνθεί στο ευρύ κοινό και να διευρύνει την εκτίμηση και την κατανόηση της σύγχρονης τέχνης, δημιουργώντας χώρους συνύπαρξης ανοιχτούς μέσα στο αστικό περιβάλλον, ελεύθερα προσβάσιμους σε όλους.
Το 2014, ο Βερολινέζος καλλιτέχνης Tino Sehgal παρουσίασε σε εξωτερικό χώρο, στη Ρωμαϊκή Αγορά, για πρώτη φορά έργα των οποίων βασικά συστατικά ήταν αποκλειστικά η περιπατητική φιλοσοφική συζήτηση, η χορογραφία και οι ήχοι.
Το 2017 οι Αθηναίοι προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν στην πρώτη έκθεση του Michael Land στην Ελλάδα, στο κέντρο της πόλης, στη Διπλάρειο, παίρνοντας ενεργά μέρος στο έργο του, στέλνοντας εικόνες που αποτύπωναν τη δική τους καθημερινότητα, με τον καλλιτέχνη να στήνει τον χάρτη ενός κοινού και συχνά αθέατου καθημερινού περιβάλλοντος.
Είδαμε τα έργα του Γερμανού καλλιτέχνη Martin Kippenberger στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης σε μια εμβληματική έκθεση με τίτλο «A cry for freedom»· περιηγηθήκαμε σε όλους τους χώρους της Γενναδείου, από τη βιβλιοθήκη μέχρι και τους κήπους της, γνωρίζοντας 30 έργα σύγχρονης τέχνης σημαντικών Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών στην έκθεση «Α thousand doors»· περπατήσαμε στο αρχαίο νεκροταφείο και στο Μουσείο του Κεραμεικού, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της αρχαίας Αθήνας, εκεί όπου η Κύπρια εικαστικός Μαρία Λοϊζίδου παρουσίασε μια σύγχρονη εικαστική εγκατάσταση, μια δημιουργική συνομιλία της μνήμης του τόπου με τα ίχνη της αρχαίας ελληνικής τέχνης της ύφανσης και τη χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας στον χειρισμό του υλικού· μπήκαμε και γνωρίσαμε τους χώρους του Ωδείου Αθηνών με αφορμή την έκθεση «Flying over the Αbyss - Η Υπέρβαση της Άβυσσος» που έφερε το έργο του Νίκου Καζαντζάκη «Ασκητική» σε διάλογο με δημιουργίες 34 Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών της σύγχρονης τέχνης, φωτίζοντας τη διαδρομή της ανθρώπινης ζωής, από το τραύμα της γέννησης, τον αγώνα για τη ζωή και τη δημιουργικότητα έως το θάνατο.
Είδαμε τα έργα των Νίκου Ναυρίδη και Ιωάννας Πανταζοπούλου στην Εθνική Λυρική Σκηνή, την ταινία του Γιώργου Λάνθιμου «Βληχή», το Ωδείο Ηρώδου Αττικού να μεταμορφώνεται στην πρώτη εικαστική έκθεση που παρουσιάστηκε εκεί, το έργο του Διονύση Καβαλλιεράτου «Αποπροσανατολισμένος χορός / Παραπλανημένος πλανήτης», μία in situ εγκατάσταση από γλυπτικές μορφές που συνθέτουν έναν κυκλικό χορό.
Το 2019 ταξιδέψαμε στη Δήλο, εκεί όπου ο Βρετανός καλλιτέχνης Antony Gormley έστησε τις 29 ανθρωπόμορφες γλυπτικές εγκαταστάσεις του που «επαναποίκισαν» το νησί μετά από χιλιάδες χρόνια στο πλαίσιο της έκθεσης SIGHT, δημιουργώντας ένα φυσικό μονοπάτι που οδηγεί στη μυθολογία και στις παλιές ασχολίες των κατοίκων του.
Επισκεφθήκαμε έργα σε απρόσμενα μέρη: το μονοπάτι που δημιούργησε ο Richard Long και οδηγεί στο Ιερό του Διονύσου Ελευθερέως στη Νότια Κλιτύ της Ακρόπολης· μεμονωμένα κομμάτια σχιστόλιθου συναρμολογήθηκαν σχηματίζοντας ένα μονοπάτι που παραπέμπει στη διαλογιστική φύση του βαδίσματος. Επίσης, το έργο του Ζάφου Ξαγοράρη σε έναν χώρο στάθμευσης πίσω από το ερειπωμένο θέατρο Αθήναιον ως υπενθύμιση της παράστασης «Το μεγάλο μας τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη που παίχτηκε εκεί το 1973.
Είδαμε το εμβληματικό κτίριο του πρώην Δημόσιου Καπνεργοστασίου να ανοίγει για πρώτη φορά στο κοινό ως ο νέος σύγχρονος χώρος πολιτισμού της Αθήνας. Μια επιφάνεια 6.500 τ.μ. αναμορφώθηκε με τη χρηματοδότηση του ΝΕΟΝ, αποτελώντας ένα ανοιχτό σε όλους δυναμικό κέντρο συνάντησης και ανταλλαγής ιδεών, και εγκαινιάστηκε με τη διεθνούς εμβέλειας έκθεση σύγχρονης τέχνης «Portals | Πύλη» στην οποία συμμετείχαν 59 καλλιτέχνες από 27 χώρες και 15 νέες αναθέσεις από τον οργανισμό, ειδικά για τον νέο χώρο.
Ανάμεσά τους 18 Έλληνες καλλιτέχνες παρουσίασαν νέα έργα ή έργα των οποίων η παραγωγή και το πλαίσιο παρουσίασής τους ανανεώθηκε ώστε να συνδεθούν με το συγκεκριμένο περιβάλλον. Χιλιάδες άνθρωποι έκαναν ουρές για να επισκεφθούν την έκθεση, μία από τις πιο επιτυχημένες των τελευταίων ετών, ενώ το ίδιο συνέβη και στη δεύτερη έκθεση σύγχρονης τέχνης με τίτλο «Dream On» που υμνεί τον ρόλο της τέχνης στον δημόσιο χώρο με 18 εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας από διεθνείς και Έλληνες δημιουργούς που προέρχονται από τη Συλλογή Δ. Δασκαλόπουλου.
Πλουραλισμός ιδεών, ο δημόσιος χώρος, το κοινό μας παρελθόν, παρόν και μέλλον, συλλογικότητα, πολιτιστική κατανόηση της ιστορίας και της πολιτικής, συμμετοχική εμπειρία: εδώ και δέκα χρόνια, με επίκεντρο την πόλη και σκοπό τη διάδοση της τέχνης σε όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινό, ο οργανισμός ΝΕΟΝ εισήγαγε έναν καινοτόμο τρόπο λειτουργίας και υποστήριξε ένθερμα τη σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Απηχώντας τη φιλοσοφία του ιδρυτή του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, αναπτύσσει ένα μοντέλο εμπλοκής των πολιτών και συμμετοχής των καλλιτεχνών και συνεργάζεται με δημόσιους και άλλους πολιτιστικούς φορείς για να αναδείξει τη σύγχρονη τέχνη στον δημόσιο χώρο ως μέσο αναβάθμισης του αστικού περιβάλλοντος και της καθημερινότητας του πολίτη.
Η ίδρυση του ΝΕΟΝ το 2013 βασίστηκε στην πεποίθηση του Δημήτρη Δασκαλόπουλου ότι η σύγχρονη τέχνη έχει την ικανότητα να εμπνεύσει, να αφυπνίσει, να συγκινήσει τους ανθρώπους και να κεντρίσει τη συλλογική συνείδηση. Ο ίδιος ο Δσκαλόπουλος τόνιζε ότι «μέσα από την εμπειρία μου ως επιχειρηματία μού έγινε αντιληπτό ότι η βασική αιτία για την κρίση που ξέσπασε το 2009 στην Ελλάδα υπήρξε η αδυναμία του κράτους και της κοινωνίας μας να αντιμετωπίσουν δυναμικά τις προκλήσεις του εκσυγχρονισμού και της παραγωγικής ανασυγκρότησης που απαιτούσαν οι εποχές.
Ο σκοπός που ίδρυσα τότε και χρηματοδοτώ σταθερά τον ΝΕΟΝ είναι να δώσει στο ευρύ κοινό στην Ελλάδα την ευκαιρία να εκτεθεί στις προκλήσεις και τις συγκινήσεις της σύγχρονης τέχνης.
Διότι έχω την πίστη ότι η τέχνη είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη και πρέπει να είναι προσιτή σε όλους. Η σύγχρονη τέχνη είναι επίκαιρη, προκαλεί γόνιμο προβληματισμό, ανατρέπει στερεότυπα, δημιουργεί ευρύτητα αντίληψης. Στον απολογισμό των δέκα χρόνων, το αποτύπωμα του ΝΕΟΝ από το πλούσιο πρόγραμμα δράσεων υπάρχει στις ψυχές και τον νου των εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που επέλεξαν να παρακολουθήσουν την πορεία του, είναι συνειδητό ή ασυνείδητο περιουσιακό στοιχείο του καθενός και έτσι –ελπίζω– αθροιστική περιουσία της κοινωνίας μας».
Δέκα χρόνια, μια ανεπανάληπτη εμπειρία συνάντησης με τη σύγχρονη τέχνη
Στα δέκα χρόνια δραστηριότητάς του, ο ΝΕΟΝ έχει πραγματοποιήσει εκθέσεις σε 28 διαφορετικές τοποθεσίες, μουσεία, αρχαιολογικούς, ιστορικούς και αστικούς χώρους. Έχει παρουσιάσει έργα 253 καλλιτεχνών (94 Ελλήνων και 159 από το εξωτερικό) και έχει πραγματοποιήσει 93 αναθέσεις νέων έργων σε 70 καλλιτέχνες. Έχει συνεργαστεί με 22 επιμελητές τέχνης (14 Έλληνες και 8 από το εξωτερικό).
Ουσιώδη θέση στη δράση του ΝΕΟΝ έχουν τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τα προγράμματα υποστήριξης των νέων καλλιτεχνών. Το πρόγραμμα χορηγιών έχει υποστηρίξει 212 ανεξάρτητες πρωτοβουλίες με το ποσό των 3,7 εκατ. ευρώ, ενώ περίπου 1.800 καλλιτέχνες επωφελήθηκαν μέσω αυτών των προγραμμάτων. Το πρόγραμμα υποτροφιών έχει απονείμει 79 υποτροφίες για μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές και συνεχίζει να χτίζει ένα σταθερό δίκτυο επαγγελματιών που θα συμβάλουν με την τεχνογνωσία τους στο πολιτιστικό οικοσύστημα. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Είναι αυτό τέχνη;» είναι το πρώτο πρόγραμμα σε δημόσια σχολεία που εστιάζει στη σύγχρονη τέχνη. Έχουν πραγματοποιηθεί 994 προγράμματα σε 161 σχολεία με τη συμμετοχή 18.850 μαθητών και 90 εκπαιδευτικών.
Το πρόγραμμα ανταλλαγής επιμελητών ΝΕΟΝ σε συνεργασία με τη Whitechapel Gallery έχει δημιουργήσει ένα δίκτυο 210 νέων επιμελητών και επαγγελματιών που ενισχύουν την καλλιτεχνική διασύνδεση Ελλάδας και Βρετανίας.
Παράλληλα, έχουν πραγματοποιηθεί εκατοντάδες εκπαιδευτικά προγράμματα στο πλαίσιο των εκθέσεων με τη συμμετοχή 17.000 μαθητών, καθηγητών, γονέων και φοιτητών, ενώ περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι έχουν εκπαιδευτεί στο πρόγραμμα «Educate the Educator» σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Βόλο.
Από το 2013 έως το 2020 ο ΝΕΟΝ υπήρξε μοναδικός χορηγός της Outset.Greece, του ελληνικού τμήματος της Outset Contemporary Art Fund. Η Outset.Greece υποστήριξε 69 πρωτοβουλίες, περιλαμβανομένων εκθέσεων, νέων καλλιτεχνικών δημιουργιών και εκπαιδευτικών δράσεων, διαθέτοντας 490.000 ευρώ σε 891 ιδιώτες.
Με τομέα δραστηριότητας την πόλη, ο ΝΕΟΝ συνεργάστηκε με κρατικούς πολιτιστικούς φορείς και αξιοποίησε εμβληματικά ιστορικά κτίρια και αρχαιολογικούς χώρους για να τα φέρει στο προσκήνιο της πολιτιστικής δραστηριότητας. Αποκορύφωμα ήταν η ανακαίνιση 6.500 τ.μ. του κτιρίου του πρώην Δημόσιου Καπνεργοστασίου, μια επένδυση 1,4 εκατ. ευρώ, και η δημιουργία του σύγχρονου κέντρου πολιτισμού που παρέδωσε στη Βουλή των Ελλήνων.
Επιπλέον, ανακαίνισε και δημιούργησε έναν χώρο τέχνης στο Ωδείο Αθηνών, ενώ έχει πραγματοποιήσει έργα υποδομής 1,5 εκατ. ευρώ σε 10 ελληνικά ιδρύματα ως συνέχεια συνεργασιών και εκθέσεων που πραγματοποιήθηκαν στους χώρους τους. Μέσα από συμπράξεις με δημόσιους φορείς έχουν πραγματοποιηθεί 10 εκθέσεις σε αρχαιολογικούς χώρους, οι οποίες συνέδεσαν δημιουργικά το κλασικό παρελθόν με τον σύγχρονο πολιτισμό.
«H δράση του ΝΕΟΝ συνοψίζεται στη φράση "ο χώρος μας είναι η πόλη". Σκοπός μας είναι να εμπλακούμε εποικοδομητικά με τις ιστορίες και τις αφηγήσεις των πόλεων, παρέχοντας στους καλλιτέχνες την ευκαιρία να αλληλεπιδράσουν και να επικοινωνήσουν με το κοινό μέσα από ένα ευρύ φάσμα πρωτοβουλιών, χώρων, αστικών και κοινωνικών συμφραζομένων. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την πράξη της ανάκτησης εκ μέρους μας, ως πολιτών, του δημόσιου (ιστορικά κτίρια, αρχαιολογικοί χώροι) και του αστικού χώρου. Μέσω του ΝΕΟΝ θέλουμε να προσφέρουμε μια κοινή εμπειρία πολιτισμού με απεριόριστη, ελεύθερη πρόσβαση σε όλους», λέει η διευθύντρια του ΝΕΟΝ Ελίνα Κουντούρη.
Στόχος του οργανισμού είναι να απευθυνθεί στο ευρύ κοινό και να διευρύνει την εκτίμηση και την κατανόηση της σύγχρονης τέχνης, δημιουργώντας χώρους συνύπαρξης ανοιχτούς μέσα στο αστικό περιβάλλον, ελεύθερα προσβάσιμους σε όλους.
