Εδώ και λίγα χρόνια, στα Εξάρχεια δημιουργείται ένας νέος πυρήνας τον οποίο συγκροτούν γκαλερί και χώροι τέχνης, προσθέτοντας στην πολιτιστική καθημερινότητα της περιοχής. Τα τελευταία δυο με τρία έχουν ανοίξει περισσότεροι από δέκα νέοι χώροι τέχνης που προσελκύουν κυρίως νέο κοινό και αναδεικνύουν τόσο τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της περιοχής, που τα τελευταία χρόνια αλλάζει και αναδιαμορφώνεται διαρκώς, όσο και τη δυναμική της σύγχρονης εικαστικής δημιουργίας.
Ενώνοντας τις δυνάμεις τους σε μια συλλογική πρωτοβουλία, έξι γκαλερί της ευρύτερης περιοχής των Εξαρχείων οργανώνουν την έκθεση με τον τίτλο «Ρευστά Όρια» σε επιμέλεια Κώστα Πράπογλου. Θα διαρκέσει από τις 5 έως τις 28 Μαρτίου 2026 και θα συμμετάσχουν 46 καλλιτέχνες/-ιδες.
Το εννοιολογικό πλαίσιο της έκθεσης έχει ως κεντρικό άξονα το νερό, έναν φορέα μνήμης και μετάβασης που διατρέχει τον πλανήτη και τις ανθρώπινες ιστορίες. Το νερό παρουσιάζεται ως ουσία που μεταβάλλεται αδιάκοπα, ακολουθώντας διαδρομές ανάμεσα σε υπόγεια στρώματα, ατμόσφαιρες, παγετώνες και συστήματα διανομής. Δεν μένει ποτέ σταθερό. Είναι θεμέλιο της ζωής και αποτελεί απώλεια όταν εκλείπει.
Κάθε γκαλερί συμμετέχει με καλλιτέχνες που ανταποκρίνονται σε αυτό το κοινό σκεπτικό, επιτρέποντας στην έκθεση να αναπτυχθεί οργανικά μέσα σε μια γειτονιά της Αθήνας και να διαμορφώσει μια συνολική εμπειρία που αναδεικνύει τα Εξάρχεια ως τόπο παραγωγής, συνομιλίας και πνευματικής κίνησης.
Τα «Ρευστά Όρια» προτείνουν έναν κόσμο που δεν ορίζεται από τις σταθερές του, αλλά από τις μεταμορφώσεις του· έναν κόσμο όπου η τέχνη, όπως το νερό, επιμένει να ταξιδεύει και να παραλλάσσεται.
Πρόκειται για μια έκθεση σπονδυλωτή, που ενεργοποιεί έναν χάρτη διαδρομών και επιδιώκει να διαμορφώσει ένα ζωντανό πεδίο συνάντησης όπου η τέχνη λειτουργεί ως συνδετικός ιστός ανάμεσα σε διαφορετικές γειτονιές, κοινότητες και αφηγήσεις. Η κοινή συμμετοχή των έξι γκαλερί αποτελεί το θεμέλιο της προσπάθειας, επιτρέποντας σε κάθε χώρο να συμβάλει στην εμπειρία με τρόπο που αντανακλά την ταυτότητά του και το καλλιτεχνικό του πρόγραμμα.
Οι επισκέπτες καλούνται να κινηθούν ανάμεσα σε πολλαπλές εστίες δημιουργίας, να συναντήσουν έργα και προσεγγίσεις που αποτυπώνουν τον παλμό των Εξαρχείων και να ανακαλύψουν νέους τρόπους θέασης της πόλης. Το εγχείρημα διευρύνει την ορατότητα των συμμετεχόντων σημείων και ενθαρρύνει το κοινό να διαμορφώσει τη δική του πορεία μέσα από ένα πλέγμα καλλιτεχνικών σχέσεων.
Με έμπνευση από ένα αέναο υλικό
Το νερό, ως αέναο σώμα μετάβασης, αποτελεί τον εννοιολογικό άξονα αυτής της έκθεσης που εξερευνά τα όρια ανάμεσα στην ύλη, τη μνήμη και την αντίληψη. Η ροή του, πάντοτε ασταθής και απρόβλεπτη, μοιάζει με μια χορογραφία που υπενθυμίζει πως τίποτε δεν παραμένει αμετάβλητο. Η έκθεση τοποθετεί το υδάτινο στοιχείο ως φορέα σημασιοδοτήσεων, ως εργαλείο ανατροπής και ως καθρέφτη ενός κόσμου που παλεύει με τις ίδιες του τις αντιφάσεις.
Οι συμμετέχουσες/-οντες καλλιτέχνιδες/-ες αφήνουν το νερό να διαποτίσει το εικαστικό τους λεξιλόγιο, να υπονομεύσει τη σταθερότητα των υλικών τους, να μετατρέψει το κάθε έργο σε ζωντανό πεδίο διαπραγμάτευσης. Εδώ, το υγρό στοιχείο αναδύεται ως ενεργό περιβάλλον και όχι ως απλός συμβολισμός, γίνεται ένα ενσωματωμένο σύστημα μέσα στο οποίο το ορατό και το αόρατο συνδιαμορφώνουν δομές, εικόνες, ήχους, εντάσεις. Η επιστημονική παρατήρηση του Άλμπερτ Αϊνστάιν «Κοίτα βαθιά μέσα στη φύση και τότε θα κατανοήσεις καλύτερα τα πάντα» υπενθυμίζει πως, αν δούμε το νερό με άλλη ματιά, ανοίγονται πεδία κατανόησης πέρα από τη φυσική του υπόσταση.
Παράλληλα, διερευνούν τη σχέση του νερού με το σώμα, τον χώρο, την απουσία, την υπερσυγκέντρωση και την έλλειψη. Προσεγγίζεται ως όριο και πέρασμα, ως αναπνοή και ως πίεση, ως ένα οργανικό αποτύπωμα που αποκαλύπτει την εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στον άνθρωπο και το περιβάλλον του, είτε αυτό είναι το αστικό τοπίο είτε όχι. Η ροή του νερού λειτουργεί ως ένα είδος άτυπης ιστοριογραφίας που επαναπροσδιορίζει το πώς αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Καθώς τα όρια της πραγματικότητας μεταβάλλονται από την κλιματική κρίση και την ανθρώπινη παρέμβαση, η έκθεση προτείνει νέες χαρτογραφήσεις, νέες συντεταγμένες θέασης, με το στοιχείο του νερού να γίνεται καθρέφτης συνείδησης και προειδοποίηση για το μέλλον.
Όπως σημειώνει ο Κώστας Πράπογλου, «ως υλικό, το νερό φέρει δομικές και αφηγηματικές ιδιότητες. Γίνεται οντολογία σε κίνηση. Η παρουσία του προτείνει ένα επιμελητικό πλαίσιο στο οποίο το έργο δεν σταθεροποιείται αλλά παραμένει σε συνεχή συνομιλία με τις ασταθείς μεταπτώσεις των φυσικών φαινομένων. Έτσι, η έκθεση ενεργοποιεί έναν ενδιάμεσο χώρο ανάμεσα στον κόσμο και την αναπαράστασή του, με την εμπειρία του θεατή να μοιάζει με σταδιακή είσοδο σε μια υδάτινη συνείδηση. Η σκέψη του Καρλ Γιουνγκ ότι “μέσα σε κάθε χάος υπάρχει ένα σύμπαν, μέσα σε κάθε αταξία μια κρυφή τάξη” γίνεται εδώ αντιληπτή ως κλειδί ανάγνωσης: η ρευστότητα των έργων φέρει εντός της μια κρυφή τάξη, μια υποκειμενική σταθερά που ξεδιπλώνεται μέσα από την παρατήρηση.
Η υπερκατανάλωση και η εξάντληση του νερού αποτελούν σήμερα όχι μόνο περιβαλλοντικό αλλά και αισθητικό τραύμα. Ποτάμια που στερεύουν, λίμνες και παγετώνες που εξαφανίζονται. Οι σιωπηλές επιφάνειες που απομένουν αφυπνίζουν μια νέα γλώσσα απουσίας. Τα έργα της έκθεσης αγγίζουν αυτήν την απουσία, αναδεικνύοντας τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη και την καταστροφή. Το νερό εδώ είναι ο ίδιος ο μηχανισμός που επιτρέπει στη φαντασία να επαναχαράσσει τα όρια του κόσμου, και όχι μια απλή αλληγορία οικολογικής κρίσης.
Σε επιστημονικό επίπεδο, κάθε μόριο νερού φέρει μια δομική μνήμη που σχετίζεται με τη χημική επανάληψη και την υδρολογική του πορεία. Εικαστικά, αυτή η μνήμη μεταφράζεται σε μια διαδικασία που αντιμετωπίζει το έργο τέχνης ως πεδίο κυκλοφορίας: ενέργειας, πληροφορίας, φωτός, συγκινησιακής φόρτισης. Οι καλλιτέχνες της έκθεσης εξετάζουν αυτές τις υδάτινες διαδρομές, συχνά διευρύνοντας τα περιβαλλοντικά δεδομένα ως υλικό αναφοράς και ανατέμνοντας υλικά σε μετάβαση ή συστήματα ροής και καταγραφής. Το νερό γίνεται έτσι ένας τεχνικός και ποιητικός φορέας που αμφισβητεί την κυριαρχία της σταθερής μορφής».
Η έκθεση διατυπώνει μια εναλλακτική χαρτογράφηση. Τα «Ρευστά Όρια» αποτυπώνουν τον κόσμο καθώς αυτός πάλλεται και μετατοπίζεται. Προτείνουν μια μέθοδο ανάγνωσης που αναζητεί την κίνηση που το ορίζει. Εδώ, το νερό συνιστά πρωταρχική αρχή (δια)σύνδεσης: ενώνει τόπους, φέρει ιστορικές μνήμες, δημιουργεί απρόβλεπτες συναντήσεις και διανοίγει νέες γεωγραφίες.
«Όπως σε πολλές πόλεις του πλανήτη, έτσι και στην Αθήνα συνυπάρχουν επιφανειακά ρέματα που έχουν πλέον καλυφθεί και υπόγεια ρέματα που εξακολουθούν να κινούνται αθόρυβα κάτω από τον αστικό ιστό. Παλαιές κοίτες και υπεδάφια υδάτινα μονοπάτια διασχίζουν τη σύγχρονη πόλη, ενώ οι κάτοικοί της ζουν πάνω από αυτά πολλές φορές δίχως να γνωρίζουν την ύπαρξή τους. Αυτές οι αθέατες κινήσεις διαμορφώνουν το ανάγλυφο, τις εντάσεις και τη μνήμη του τόπου, μεταφέροντας στον αστικό χώρο τη λογική των υδάτινων μεταβολών.
Ακατάκτητο και ασυγκράτητο, το νερό αντιστέκεται στην κατηγοριοποίηση. Παραμένει μια αδιάλειπτη παρουσία που διαφεύγει κάθε απόπειρα ορισμού, αντιμετωπίζεται ως ενεργός συνομιλητής, ως στοιχείο σε διάλογο με τα εκτεθειμένα έργα αλλά και με τον θεατή, εγκαινιάζοντας μια σφαίρα αυτοστοχασμού. Το υγρό αυτό αρχέτυπο δεν ζητά να το περικλείσουμε αλλά να το ακολουθήσουμε· να επιτρέψουμε στη ροή του να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ύλη, τον χρόνο, την ίδια την προοπτική της ανθρώπινης εμπειρίας», λέει ο επιμελητής της έκθεσης.
Μέσα από αυτήν την έκθεση αναβλύζουν νέες αναγνώσεις που διαπερνούν τους περιορισμούς της οπτικής εμπειρίας, κινητοποιούν χώρο, μνήμη και σώμα. Τα «Ρευστά Όρια» προτείνουν έναν κόσμο που δεν ορίζεται από τις σταθερές του, αλλά από τις μεταμορφώσεις του· έναν κόσμο όπου η τέχνη, όπως το νερό, επιμένει να ταξιδεύει και να παραλλάσσεται, αφήνοντας το αποτύπωμα μιας διηνεκούς υπαρξιακής παλίρροιας.
Στην έκθεση συμμετέχουν, ανά γκαλερί, οι καλλιτέχνες:
Alma Mater: Δημήτρης Γαλανάκης, Μαρία Γενιτσαρίου, Ελευθερία Γεραρή, Foti Kllogjeri, Όλγα Μπαρμάζη, Σοφία Σκούρτη
Gallery Genesis: Σπύρος Κόικας, Ιωσηφίνα Κοσμά, Κυριακή Μαυρογεώργη, Πανδώρα Μουρίκη, Νικολέττα Τζάννε, Ηλίας Χριστόπουλος & Eyvind Solli
Gallery Mataroa: Γιάννης Αντωνόπουλος
Gallery ΠΕΡΙΤΕΧΝΩΝ Καρτέρης: Εβιάνα Γερούση, Γεράσιμος Κανάκης, Σπύρος Κουρσάρης, Ευθύμης Μαλαφούρης, Μάριος Πολυχρονιάδης, Κώστας Σαχλός, Μάριος Φούρναρης
Phoenix project space: Jordan Cantwell, Κωνσταντίνος Γιαννούσης, Raphaël Gallego, Jennifer Harding, Sophie Savagnier, Noah Spivak, Dimitri Yin
Sotiropoulos Art Gallery: Γιάννης Ανδρειωμένος, Στέλιος Γαβαλάς, Γιώργος Καζάζης, Κωνσταντίνα Καραχάλιου, Γιώργος Κουτσούρης, Νεκτάριος Μαμάης, Θεόδωρος Μπαργιώτας, Δημήτρης Νικολακάκης, Αριστείδης Πατσόγλου, Βασίλης Παφίλης, Παναγιώτης Σιάγκρης (Siagreece), Κώστας Σιαφάκας, Φίλιππος Τσιτσόπουλος, Δήμητρα Χανιώτη, Ερατώ Χατζησάββα & Ραφαέλλα Σιάγκρη, hantu (Weber+Delsaux)
Alma Μater, Εμμ. Μπενάκη 62, 697 2445353 / Gallery Genesis, Ιπποκράτους 121, 211 7100566/ Gallery Mataroa, Ασκληπιού 76 & Ισαύρων, 6972 438697 / Gallery ΠΕΡΙΤΕΧΝΩΝ Καρτέρης, Σολωμού 7, 6947 277684 / Phoenix project space, Ασκληπιού 89, 213 0457868 / Sotiropoulos Art Gallery, Μαυρομιχάλη 3, 210 3624820
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την εικαστική έκθεση «Ρευστά Όρια» εδώ.
