Το 2007 ο εικαστικός Νίκος Αλεξίου εκπροσώπησε την Ελλάδα στην 52η Μπιενάλε της Βενετίας με το μνημειακό έργο «The End», μια σπονδυλωτή εγκατάσταση βασισμένη στο επιδαπέδιο ψηφιδωτό του καθολικού της Ιεράς Μονής Ιβήρων του Αγίου Όρους, που χρονολογείται στον 10ο-11ο αιώνα. «Κοιτούσα το δάπεδο της μονής. Το παρατήρησα μία, δύο. Μετά δεν πας εσύ, έρχεται αυτό και σε βρίσκει, σαν χαλκομανία μες στα μούτρα σου», έλεγε στη LiFO, μιλώντας για την πνευματικότητα, την έκσταση και το μυστήριο, τον ασκητισμό και τη μεταφυσική, που θα επηρέαζαν βαθιά το έργο του αργότερα.
«Το έργο, που το ονομάζω “The End”, φέρει καθετί με το οποίο έχω καταπιαστεί όλα αυτά τα χρόνια από τη δεκαετία του 1980, και λίγο πριν, μέχρι τώρα. Όλες οι αναφορές της δουλειάς που κάνω, από τα ουράνια τόξα, τα φώτα και τους γαλαξίες μέχρι τα μάρμαρα, τα πρίσματα, τα “ψυχεδελικά”, είναι όλα εδώ. Όλη η δουλειά που έχω κάνει από τις αρχές του 1980 μέχρι σήμερα είναι σαν ένα έργο που συνεχίζεται, παρότι μερικά πράγματα τα τελευταία χρόνια έχουν σβήσει σ’ ένα περιβάλλον πιο σύγχρονο. […] Όταν τέλειωσε, αναρωτήθηκα “τι μου θυμίζει, τώρα, αυτό;” και μου ήρθε στον νου η ταινία “Τα Όνειρα” του Κουροσάβα. Είναι μια σκηνή που βλέπουμε πεζούλες, τρεις πεζούλες καλλιεργημένες με ροδακινιές, ροδακινιές ανθισμένες, και κάποια στιγμή φυσάει ο αέρας και βλέπουμε τα πέταλα να πέφτουν, να πέφτουν, μια βροχή».
Ο Αλεξίου εντάσσει στην καλλιτεχνική του γλώσσα, μέσα από μη παραστατικές δομές, σχέδια, διακοσμητικά στοιχεία και επαναλαμβανόμενα μοτίβα ως ένα είδος υπαρξιακής μεταφοράς, υλικά που συγκροτούν έναν εύθραυστο και εφήμερο κόσμο.
Ο πρόωρα χαμένος καλλιτέχνης, που πέθανε το 2011 σε ηλικία 51 ετών, αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση στην ιστορία της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα και ανήκει στη γενιά των καλλιτεχνών που στη δεκαετία του ’80 δοκίμασαν και επεξέτειναν το αντικείμενο της τέχνης στο πεδίο της εγκατάστασης. Ο Αλεξίου εντάσσει στην καλλιτεχνική του γλώσσα, μέσα από μη παραστατικές δομές, σχέδια, διακοσμητικά στοιχεία και επαναλαμβανόμενα μοτίβα ως ένα είδος υπαρξιακής μεταφοράς, υλικά που συγκροτούν έναν εύθραυστο και εφήμερο κόσμο.
Δεκαπέντε χρόνια από τον θάνατο του Νίκου Αλεξίου, η γκαλερί Ζουμπουλάκη παρουσιάζει την έκθεση «The End. Μια σπουδή στο άπειρο», σε επιμέλεια του Χριστόφορου Μαρίνου, επαναφέροντας μια ενότητα του έργου, αναδεικνύοντας τη διαχρονική του επικαιρότητα, παρά την απόσταση που μας χωρίζει από την εποχή εκείνη. Η κεντρική εγκατάσταση και προβολή πλαισιώνονται από μια επιλεγμένη σειρά έργων του Αλεξίου.
Η έκθεση του «The End», σε νέα εκδοχή, καλείται να υπάρξει χωρίς την παρουσία εκείνου που το ενεργοποιούσε διαρκώς με τη χειρονομία και τη σκέψη του. Όπως επισημαίνει ο επιμελητής της έκθεσης, η απουσία του δημιουργού του έργου δεν το μετατρέπει σε μνημειακό κατάλοιπο· αντίθετα, καθιστά ακόμη πιο ορατή τη βασική του ιδιότητα ως χειρωνακτική πρακτική που λειτουργεί μέσα στον χρόνο, το ίδιο το έργο, δε, οργανώνεται πλέον γύρω από τη μνήμη, την απουσία και το κενό, μετατοπίζοντας το βάρος από τη χειρονομία στο ίχνος.
Το «The End» για τον Αλεξίου σήμαινε μια στιγμή συγκέντρωσης, όταν γίνεται σαφέστερο τι έχει προηγηθεί. Στην εποχή που διανύουμε, το έργο αυτού του σπάνιου δημιουργού προτείνει μια διαφορετική αντίληψη: το τέλος ως τελετουργικό σημείο επαφής με τη ζωντανή μορφή. Η επανεμφάνιση του έργου επαναφέρει με ένταση το ερώτημα της σχέσης ανάμεσα στο τέλος και στο άπειρο, κάτι που μπορούμε να προσεγγίσουμε ως πρόταση μιας άλλης χρονικότητας, ένα έργο ανοιχτό, σε διαρκή διάλογο με τον χρόνο και τον θεατή που έρχεται σε επαφή με ένα καλλιτεχνικό όραμα το οποίο μετασχηματίζεται και επανέρχεται διαρκώς.
