Περπατώντας στην οδό Λέκκα είναι αδύνατο να μην προσέξεις τα φυτά που κρέμονται στην πρόσοψη του Gatsby, ενός ξενοδοχείου που σε σύντομο χρονικό διάστημα έγινε αξιοθέατο για τον στενό δρόμο που συνδέει την Καραγιώργη Σερβίας (που από κει και κάτω γίνεται Περικλέους) με την οδό Πραξιτέλους. Οι κάθετοι κήποι είναι κάτι αξιοπερίεργο για την Αθήνα, παρ’ ότι υπάρχουν κάποια σημεία που μοιάζουν με οάσεις πρασίνου αν σηκώσεις το βλέμμα σου, όπως ο κρεμαστός κήπος στην Ευριπίδου πάνω από τον Μιράν ή τα μπαλκόνια στην πολυκατοικία στην οδό Ερατοσθένους απέναντι από το Μουσείο Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή.
«Το Gatsby Athens Hotel είναι ένα πρότυπο ξενοδοχείο που εστιάζει σε μια νέα μορφή αρχιτεκτονικής επέμβασης με στόχο τη βιοποικιλότητα σε υφιστάμενο κτίριο» λέει ο αρχιτέκτονας μηχανικός Άρης Γιαννόπουλος του αρχιτεκτονικού γραφείου WOA. Και συνεχίζει: «Απαντά συγχρόνως στα κυρίαρχα ερωτήματα της σχέσης μεταξύ των ανθρώπων, της σχέσης των κτιρίων με τους ανθρώπους και της σχέσης των κτιρίων με την πόλη. Το αρχιτεκτονικό όραμα ήταν ένα κτίριο όπου το κέλυφος θα διατηρούνταν αυτούσιο, με ουσιαστική προσθήκη μόνο αυτή της έντονης φύτευσης στα διάφορα επίπεδα της όψης. Και αυτή ακριβώς είναι η γενικότερη πρόταση της WOA για τα υφιστάμενα κτίρια: δεν χρειάζεται να γκρεμίζονται ή να διακοσμούνται για να δείχνουν πιο σύγχρονα ή πιο θελκτικά, αλλά να αντιμετωπίζονται ως υποδοχείς μιας νέας, πιο πράσινης εγκατάστασης, που θα έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει όχι μόνο το ίδιο το κτίριο αλλά και τη γειτονιά που το φιλοξενεί.
»Η φύτευση σταδιακά θα καλύψει μεγάλο τμήμα της όψης του Gatsby και μέσα από την επιλογή αειθαλών και φυλλοβόλων στοιχείων πρασίνου οι όψεις θα είναι μονίμως μεταβαλλόμενες, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα ελκυστικό αστικό σημείο αναφοράς. Η ομάδα υλοποίησης του ξενοδοχείου έχει αντιμετωπίσει την επανάχρηση του εν λόγω κτιρίου με ιδιαίτερο σεβασμό και ευαισθησία απέναντι στη μορφολογία του, στην ιστορία και στη θέση του. Μέσα από την απλότητα της επέμβασης, αλλά του πολύ ισχυρού και ξεκάθαρου concept, έχουν αναδειχθεί και επιλυθεί ζητήματα αναφορικά με τον τρόπο σχεδιασμού μέσα στο συνεχώς εξελισσόμενο και μεταβαλλόμενο αστικό αθηναϊκό τοπίο».
Η κατασκευή ενός κάθετου ζωντανού κήπου, πέρα από την αισθητική αναβάθμιση που παρέχει, βελτιώνει αισθητά την ενεργειακή απόδοση του κτιρίου και το αίσθημα άνεσης του ενοίκου μέσα σε αυτό.
H WOA είναι ένα αρχιτεκτονικό γραφείο με έδρα την Αθήνα που ειδικεύεται σε έργα πολυτελών κατοικιών και συγκροτημάτων ξενοδοχείων. Ιδρύθηκε το 2013 και έχει διακριθεί με διάφορα βραβεία και επαίνους, ενώ τα έργα της παρουσιάζονται σε εξέχουσες εκδόσεις. Διευθύνεται από τον αρχιτέκτονα μηχανικό Άρη Γιαννόπουλο και μια ομάδα δημιουργικών αρχιτεκτόνων με όραμα να παραδίδουν ολιστικές μελέτες που, μέσω της χρήσης φυσικών υλικών, του απλού αρχιτεκτονικού λεξιλογίου και της οικολογικής συνείδησης, παρέχουν υπεραξία στους χώρους διαβίωσης.
— Τι εννοούμε όταν μιλάμε για «κάθετο κήπο»;
Η «κάθετη κηπουρική» περιλαμβάνει την κάθετη καλλιέργεια φυτών, είτε σε τοίχους είτε σε ειδικά σχεδιασμένες κατασκευές που αναρτώνται στα κατακόρυφα στοιχεία των κτιρίων. Αυτή η τεχνική επιτρέπει δημιουργικούς και βιώσιμους τρόπους ενσωμάτωσης του πρασίνου στα αστικά περιβάλλοντα και τη δημιουργία ενός ευχάριστου μικροκλίματος.
— Πόσο συνδέεται με την αρχιτεκτονική;
Η δημιουργία ενός κάθετου κήπου μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο σύνθεσης και ανάδειξης του σχεδιαζόμενου κτιρίου ή εγκατάστασης. Πέρα από τα σημαντικά οφέλη στο ευρύτερο αστικό και μη περιβάλλον, αποτελεί μια τολμηρή χειρονομία για τη συνομιλία του αρχιτεκτονήματος με τον κόσμο που το επισκέπτεται, το χρησιμοποιεί ή απλώς το παρατηρεί.
— Τι προσφέρει ένας κάθετος κήπος σε ένα κτίριο και στον γύρω χώρο;
Μια κάθετη κηπευτική εγκατάσταση καταφέρνει να μειώσει τα επίπεδα CO2, να αυξήσει το παραγόμενο οξυγόνο και να βελτιώσει την ποιότητα του αέρα. Ειδικά στις προσόψεις των κτιρίων δημιουργεί μια ευχάριστη, ζωντανή «κουρτίνα-ασπίδα» μεταξύ του κτιρίου και του περιβάλλοντος, λειτουργώντας ηχοαπορροφητικά και ταυτόχρονα θερμομονωτικά, βελτιώνοντας τη συνολική ενεργειακή απόδοση του κτιριακού όγκου.
— Γιατί είναι σημαντικός ένας πράσινος κήπος σε μια πόλη σαν την Αθήνα;
Η Αθήνα είναι μια πόλη που έχει δημιουργηθεί σε διάφορες φάσεις και, δυστυχώς, με έλλειψη κεντρικού σχεδιασμού αναφορικά με την ποιότητα της διαβίωσης σε αυτήν. Η απουσία χώρων πρασίνου και εκτόνωσης είναι έντονη, επομένως όποιο στοιχείο, ιδιωτικό ή δημόσιο, μπορεί να βοηθήσει προς αυτή την κατεύθυνση είναι σημαντικό. Όταν η φυτεμένη επιφάνεια, κάθετη ή οριζόντια, αυξηθεί εντός της πόλης, τα πλεονεκτήματα θα είναι αθροιστικά, με κυρίαρχο τη μείωση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος και τη βελτίωση του εισπνεόμενου αέρα. Και όλα αυτά σε ένα σίγουρα πιο ενδιαφέρον και καλαίσθητο περιβάλλον.
— Τι προϋποθέσεις πρέπει να έχει ένα κτίριο για να φιλοξενήσει έναν κάθετο κήπο; Μπορεί να δημιουργηθεί κάθετος κήπος σε οποιαδήποτε πολυκατοικία;
Η κατασκευή ενός κάθετου κήπου είναι μια σχετικά εύκολη διαδικασία, που όμως προϋποθέτει σωστό σχεδιασμό, σε επίπεδο αρχιτεκτονικής, φυτοτεχνικής και ενδεχομένως στατικής μελέτης. Το κάθε σημείο της πόλης έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά ηλιασμού και αερισμού, ενώ το κάθε κτίριο έχει τις δικές του ιδιομορφίες. Ως εκ τούτου, ο τρόπος κατασκευής, η επιλογή του φυτικού υλικού και η διαδικασία συντήρησης διαφέρουν ανά περίπτωση.
— Τι απαιτείται για να φτιάξεις έναν κάθετο κήπο; Από πού πρέπει να ξεκινήσει κάποιος;
Η πραγματικά μοναδική απαίτηση είναι η σωστή αποτύπωση του ευρύτερου χώρου και η ορθή μελέτη του κήπου από τους εξειδικευμένους μελετητές. Από τη στιγμή που αναλυθούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κτιρίου και του περιβάλλοντος αυτού και γίνει η σωστή επιλογή του συστήματος και του φυτικού υλικού, ο κήπος θα λειτουργήσει, θα αναπτυχθεί γρήγορα, θα βελτιώσει το μικροκλίμα και θα ομορφύνει τη γειτονιά.
— Ποιοι είναι οι διαφορετικοί τύποι κάθετων κήπων;
Οι τρεις βασικές κατηγορίες κάθετων κήπων είναι οι πράσινοι τοίχοι (green walls), οι κρεμαστοί κήποι (hanging gardens) και οι κάθετοι υδροπονικοί πύργοι (tower gardens). Οι διαφορές μεταξύ τους αφορούν τον τρόπο κατασκευής και τα επιλεγόμενα φυτά.
— Τι είδους φυτά είναι τα καταλληλότερα για τους κάθετους κήπους; Θα μπορούσε να γίνει κάθετος κήπος και με μεσογειακά φυτά;
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν πάρα πολλά είδη φυτών, ανάλογα με τον σχεδιασμό του κήπου. Τα μεσογειακά φυτά λειτουργούν καλά στην κάθετη ανάπτυξη.
— Ποια είναι τα πλεονεκτήματα ενός κάθετου κήπου;
Η κατασκευή ενός κάθετου ζωντανού κήπου, πέρα από την αισθητική αναβάθμιση που παρέχει, βελτιώνει αισθητά την ενεργειακή απόδοση του κτιρίου και το αίσθημα άνεσης του ενοίκου μέσα σε αυτό. Δημιουργείται ένα ζωντανό στοιχείο που διαρκώς μεταλλάσσει την όψη του κτιρίου ανάλογα με την εποχή του χρόνου, κρατά δροσερό τον εσωτερικό χώρο, δεν αντανακλά θερμότητα προς το περιβάλλον και φιλτράρει συνεχώς τον εισπνεόμενο αέρα.
— Είναι αλήθεια ότι προστατεύει τα φυτά από ζιζάνια και αρρώστιες περισσότερο από έναν οριζόντιο κήπο;
Μια κάθετη εγκατάσταση έχει το πλεονέκτημα του καλύτερου αερισμού και ηλιασμού σε σχέση με μια οριζόντια. Η έλλειψη των παραπάνω δύο στοιχείων βοηθά την ανάπτυξη ζιζανίων και «ασθενειών», οπότε ναι.
— Υπάρχουν μειονεκτήματα;
Μειονέκτημα θα μπορούσε να θεωρηθεί το αρχικό κόστος επένδυσης και το κόστος της συντήρησης. Αλλά τα πλεονεκτήματα είναι τόσο πολλά, που θεωρώ ότι η δημιουργία μιας κάθετης κηπευτικής εγκατάστασης αξίζει!
— Πόσο διαδεδομένοι είναι οι κάθετοι κήποι σε άλλες πόλεις του κόσμου;
Οι κάθετοι κήποι δεν είναι ακόμη διαδεδομένοι στις πόλεις. Η τεχνολογία σε αυτόν τον τομέα τα τελευταία χρόνια έχει κάνει άλματα, οπότε περιμένουμε όλο και περισσότεροι κάθετοι κήποι να «ξεφυτρώνουν» στις πόλεις. Ας μην ξεχνάμε ότι, ειδικά στις αναπτυγμένες χώρες, η πλειονότητα των πόλεων είναι γερασμένη, οπότε δεν θα μπορούσαμε να περιμένουμε κάτι διαφορετικό. Από την άλλη, κτίρια όπως το Bosco Verticale στο Μιλάνο αποτελούν πλέον αξιοθέατα της πόλης, με αποτέλεσμα οι αρχιτέκτονες και οι κοινωνίες να κατευθύνονται προς αυτή την κατεύθυνση.
— Τι διάρκεια ζωής έχει ένας κάθετος κήπος και τι περιποίηση/συντήρηση χρειάζεται; Πώς μπορεί να γίνει συντήρηση; Πρέπει να γίνει από ειδικό συνεργείο;
Οι κάθετοι κήποι μπορούν να διαρκέσουν πολλά χρόνια, με την προϋπόθεση της ύπαρξης σωστής συντήρησης και της επιτυχημένης επιλογής φυτικού υλικού. Ορισμένα φυτά πρέπει να αντικαθίστανται ετησίως, ωστόσο άλλα μπορούν να διαρκέσουν 10+ χρόνια. Η συντήρηση γίνεται από εξειδικευμένο συνεργείο και ο τρόπος και η περιοδικότητα αυτής έχουν άμεση σχέση με τις ιδιαιτερότητες της εγκατάστασης.
— Μπορεί να είναι και εσωτερικός ένας κάθετος κήπος;
Φυσικά. Απλώς η διαδικασία αξιολόγησης και επιλογής του φυτικού υλικού είναι τελείως διαφορετική από αυτή μιας εξωτερικής εγκατάστασης.
— Πόσους κάθετους κήπους έχετε δημιουργήσει στην Αθήνα; Έχετε φτιάξει και άλλου τύπου κήπους;
Αυτή τη στιγμή υλοποιημένος υπάρχει μόνο στο Gatsby Athens Hotel.
— Μπορεί να υπάρξει μια πραγματικά αειφόρος μητρόπολη;
Η έννοια της βιώσιμης πόλης είναι πολύπλοκη και πολυεπίπεδη. Μια βιώσιμη πόλη οφείλει να αντιμετωπίζει τις κοινωνικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις μέσω του πολεοδομικού σχεδιασμού και της συνολικής διαχείρισης της λειτουργίας της πόλης.
Τα βασικά χαρακτηριστικά του σχεδιασμού μιας βιώσιμης πόλης περιλαμβάνουν την υλοποίηση πράσινων υποδομών, το ευρύ δίκτυο των δημόσιων συγκοινωνιών, την ύπαρξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τη διαχείριση των παραγόμενων απορριμμάτων και τη συλλογή και επανάχρηση του νερού. Όλα τα παραπάνω απαιτούν ένα πολύ συγκεκριμένο όραμα, που, μέσω του ολιστικού σχεδιασμού, θα βελτιώσει την εικόνα της πόλης και την καθημερινότητα των πολιτών της. Η αειφόρος πόλη οφείλει να είναι ζητούμενο.
To άρθρο δημοσιεύθηκε στη συλλεκτική έκδοση ADM 2024: The New Vision
