Θυμήθηκα λοιπόν ένα από τα προεφηβικά τραύματα που εκ των υστέρων απεδείχθη κρίσιμο και καθοριστικό για τη σύσταση ενός σημαντικού μέρους της όποιας ιδεολογικής προδιάθεσης με ακολουθεί μέχρι σήμερα. Ήμουνα στην πέμπτη δημοτικού και ήδη είχα δεχτεί μπόλικη εθνικιστική προπαγάνδα στο δεξιό - και με κάποια χουντικά εξωμήτρια να επιπλέουν ακόμα – πρωτοβάθμιο σχολείο όταν σε μια πρωτόγνωρη κίνηση εθνικής συναίνεσης, σύσσωμο το εκπαιδευτικό προσωπικό και ανεξαρτήτως ιδεολογίας μας έστειλε πακέτο να δούμε στον κινηματογράφο το 1922. Και μάλιστα χωρίς την υποχρέωση γονικής συναίνεσης και συνοδείας, λες και επρόκειτο για εκπαιδευτική τηλεόραση και όχι για έργο αυστηρά ακατάλληλο δι' ανηλίκους, αν και δεν είχε τέτοια προειδοποίηση νομίζω, παρόλο που θα έπρεπε με τόση σαδιστικού τύπου βία, βιασμούς και έναν Τούρκο αξιωματικό που ήταν σα να είχε βγει από το πιο στερεοτυπικό καλούπι ασύλληπτα μοχθηρού κακού στα σπαγγέτι γουέστερν.
Έμοιαζε, και μοιάζει, ακραίο, ακόμα κι αν ήσουν σκληρό εθνίκι (το έχω ξαναπετύχει δυο – τρεις φορές στην τηλεόραση και δεν άλλαξε καθόλου η αρχική εντύπωση) αλλά δεν θυμάμαι έντονες αντιδράσεις ούτε τότε ούτε και εκ των υστέρων. Μάλλον επειδή επρόκειτο για το επικό δημιούργημα σκηνοθέτη κατοχυρωμένου κύρους (και αριστερών ευσήμων) και γνωστού τοις πάσι παρότι η συντριπτική πλειοψηφία του κοινού μόνο τον Δράκο είχε δει – κι αυτόν με το ζόρι – που τον είχε παίξει κάποιες φορές η τηλεόραση ως φωτεινό και μοναχικό δείγμα ελληνικού νεορεαλισμού (κάποιες από τις «εμπορικές» ηθογραφίες εκείνης της εποχής μου φαίνονται πολύ πιο ενδιαφέρουσες ακόμα και αμιγώς κινηματογραφικά, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία). Μόνο το ΚΚΕ νομίζω είχε αντιδράσει - μονίμως τσιτωμένο και alert ακόμα τότε και έτοιμο να διαδηλώσει εναντίον αντιδραστικών και ύποπτων κινηματογραφικών προϊόντων είτε επρόκειτο για τον Ελαφοκυνηγό, το 1922, την Eleni ή το Ράμπο 2.
Οι απώλειες τόσο εμβληματικών προσώπων μπορούν να είναι αφορμή εκτός από αγιογραφήματα και για κάποιες σκέψεις περί γενικότερων ζητημάτων που τους υπερβαίνουν. Δε νομίζω ότι κάτι τέτοιο προσβάλλει τη μνήμη τους, ίσα – ίσα...
Δε ξέρω πώς την εξέλαβαν οι ενήλικες την ταινία τότε, αλλά για μας τα πιτσιρίκια ο συνδυασμός σαδιστικής βίας και οξύτατης μισαλλοδοξίας έκατσε πολύ άσχημα και τραυματικά. Την καρτούν βία την είχαμε ήδη, λίγους μήνες μετά είδαμε έκθαμβοι θυμάμαι τη δυστοπική αγριότητα του πρώτου Mad Max, το οποίο επίσημα ήταν αυστηρώς ακατάλληλο αλλά φυσικά βρήκαμε τρόπο να μπουκάρουμε. Δεν ξέρω, ίσως ήμουν ήδη χαλασμένο αμερικανάκι μπολιασμένο με συντηρητικά / αντιδραστικά ένστικτα και μπορεί γι' αυτό να ντρεπόμουν να παρακολουθήσω τις Μικρές Αφροδίτες, παρότι πλέον αναγνωρίζω ότι η όλη σύλληψη και εκτέλεση ήταν κάτι παραπάνω από γενναία τότε και στη νέο - πουριτανική εποχή μας ακόμα πιο πολύ.
Ο Νίκος Κούνδουρος ήταν ο ορισμός αυτού που λένε – καταχρηστικά συχνά - «μεγαλύτερος από τη ζωή». Και σίγουρα μεγαλύτερος από το (καταγεγραμμένο) έργο του. Δεν ήταν καν αμφιλεγόμενη προσωπικότητα παρά τη διαρκή και έντονη παρουσία του σε διάφορες κρίσιμες καταστάσεις φορτισμένες με έντονη ιδεολογική ατζέντα. Στην πραγματικότητα όλοι εκτιμούν αυτόν που κάνει το δικό του και παραμένει αειθαλής (και φοράει πάντα μαύρα διότι black is the new black σε όλες τις μόδες και σε όλες τις εποχές). Έμοιαζε επίσης προορισμένος να υποδυθεί τον ρομαντικό ήρωα από τη συμμετοχή του ακόμα ως έφηβος στον Λόχο Λόρδου Βύρωνα στα Δεκεμβριανά παρέα μ' ένα υπέρλαμπρο (όπως φάνηκε αργότερα) καστ. Ελάχιστοι άνθρωποι μπορούν να φέρουν τόσο αγέρωχα τον τίτλο του αιωνίως νεανία, ασχέτως αν η επιθυμία να επενδυθεί κάποιος εφ΄ όρου ζωής το ρομαντικό ιδεώδες είτε ως ηγέτης είτε ως οπαδός έχει προκαλέσει κατά καιρούς εκατόμβες αθώων θυμάτων.
Ήταν επίσης πολύ ωραίος και ως νέος (ο ωραιότερος κατά τον Χατζιδάκι) και ως μεσήλικας και ως ηλικιωμένος. Κι αυτό δεν είναι ούτε επιφανειακό ούτε λίγο. Ούτε και φαινόταν παράταιρος όσο άλλοι που επιμένουν στην συντροφιά των νέων, ανάμεσα στους οποίους βρισκόταν συνεχώς, τον πετύχαινα κι εγώ με πιτσιρικάδες τακτικά μέχρι και πολύ πρόσφατα στο Chelsea λίγο πιο πέρα από το υπέροχο σπίτι του και ορόσημο του Μετς. Διατηρώ βέβαια κάποιες επιφυλάξεις για τέτοιους συγχρωτισμούς αλλά αυτά είπαμε, είναι τα δικά μου καχύποπτα και συντηρητικά ένστικτα και δεν μπορώ να το ψέξω ούτε με στοιχειώδη επιχειρήματα. Γενικά χειροκροτώ χωρίς επιφυλάξεις τα άτομα που επιδεικνύουν μια τόσο ανεξάρτητη φύση, η σούμα που μου βγαίνει όμως απέναντι στο πρόσωπο του εκλιπόντος είναι εντελώς αμφίθυμη. Θα μπορούσε να είναι ακόμα και role model αλλά δεν αντέχω οριστικά πια τις εθνικοφροσύνες και τους εθνικάρες ακόμα και του άδολου, ρομαντικού είδους και γι' αυτό ευθύνεται ψυχαναλυτικά σε μεγάλο βαθμό εκείνη η ταινία του.
Υ.Γ. Εύχομαι να μην αντιμετωπιστεί αυτό το κείμενο ως ασεβές, ανάρμοστο ή/και σκατόψυχο. Οι απώλειες τόσο εμβληματικών προσώπων μπορούν να είναι αφορμή εκτός από αγιογραφήματα και για κάποιες σκέψεις περί γενικότερων ζητημάτων που τους υπερβαίνουν. Δε νομίζω ότι κάτι τέτοιο προσβάλλει τη μνήμη τους, ίσα – ίσα...
