Τι κάνεις όταν το φως που σε έφτιαξε είναι το ίδιο που σε καίει; Ίσως μαθαίνεις ξανά πώς να κοιτάς.
Σε κάθε ιστορία αυτής της ΟΑΣΗΣ, στις φωτογραφίες του Ocean Vuong, στη σιωπηλή γενναιότητα του Ponyboi, στις τρανς γυναίκες της Torvajanica που στέκονται εκεί όπου ο κόσμος τις διώχνει, στη ραγισμένη φωνή της Lola Young, στο χλωμό φως της Άνδρου του Nikos Karpouzis και στον μεσημεριανό θρίαμβο του Bad Bunny υπάρχει η ίδια λεπτή, σχεδόν αόρατη κίνηση: ο άνθρωπος ανασυνθέτει τον εαυτό του μέσα στο ίδιο το φως που τον τραυμάτισε.
The Ballad Of What Remains
Με αφορμή την πρώτη φωτογραφική έκθεση του Ocean Vuong, «Sống»
Το 2026, ο Ocean Vuong κάνει κάτι απλό και αδιανόητο: πρώτη φορά στη ζωή του δεν κρύβεται πίσω από λέξεις. Ανοίγει μια έκθεση. Εκθέτει φωτογραφίες. Αλλά στην πραγματικότητα εκθέτει τον εαυτό του.
Δεν υπάρχει η προστασία της πρόζας, ούτε η μουσική των ποιημάτων. Η κάμερα δεν χαρίζει ποιητικές μεταφορές. Η κάμερα δεν συγχωρεί. Η κάμερα λέει μόνο: εδώ στάθηκες, εδώ ήσουν, αυτό είδες, αυτό δεν μπορείς να ξεγράψεις.
Το «Sống» σημαίνει «να ζεις». Αλλά στις εικόνες του Vuong, το «να ζεις» μοιάζει περισσότερο με το «να μένεις όρθιος ενώ όλα πέφτουν». Μοιάζει με δύο αδέρφια που μαζεύουν τα κομμάτια μιας οικογένειας. Μοιάζει με το σώμα που προσπαθεί να μάθει καινούργιο τρόπο να αναπνέει.
Και ξαφνικά, όπως στην Goldin πριν από σαράντα χρόνια, βλέπεις κάτι που δεν αντέχει να σε συγκινήσει ευγενικά. Σε χτυπάει κατευθείαν στη καρδιά: Αυτοί οι άνθρωποι φωτογραφίζουν για να μην πεθάνει η μνήμη τους.
Τα δωμάτια όπου η αγάπη δεν ξέρει από μουσεία
Ο Vuong μπαίνει στη φωτογραφία σαν κάποιος που έχει ήδη χάσει πολλά. Το λέει κι ο ίδιος: η κάμερα ήταν ο πρώτος τρόπος να μιλήσει στη μητέρα του, μια γυναίκα που δεν μπορούσε να διαβάσει τα ποιήματά του. Κι εκεί, σε αυτό το μικρό, φτωχό nail salon, γεννήθηκε ολόκληρο το βλέμμα του: η ανάγκη να δείξεις κάτι σε κάποιον που δεν έχει καμία άλλη πρόσβαση σε σένα.
Όλα αρχίζουν από το «να σε βλέπω». Όχι από το «να σε καταλάβω» Όχι από το «να σε αναλύσω». Από το πρωτόγονο, σκληρό, τρυφερό «κοίτα, έτσι είναι η ζωή μας». Και τώρα, μετά τον θάνατο της μητέρας του, για τον Vuong η κάμερα επιστρέφει σαν εργαλείο επιβίωσης. Όχι για να «κάνει τέχνη». Για να μην καταρρεύσει.
Ο μικρός του αδερφός, ο Nicky, μπαίνει στο κάδρο όχι ως πρόσωπο αλλά ως σωσίβιο. Το δωμάτιο του Nicky, παιδικό, ασύμμετρο, με anime posters και λούτρινα, γίνεται το αντι-μουσείο μιας οικογένειας που δεν πρόλαβε να γίνει ενήλικη. Κάθε φωτογραφία που τους δείχνει μαζί μοιάζει με απόπειρα να κρατήσουν ό,τι απέμεινε.
Και είναι συγκλονιστικό πόσο ήσυχα το κάνει. Δεν υπάρχουν κραυγές. Δεν υπάρχει δραματοποίηση. Υπάρχουν μικρές σκηνές καθημερινότητας που κουβαλούν τη βαρύτητα της απώλειας χωρίς να την κατονομάζουν: η κουβέρτα στο κρεβάτι, η ασυμμετρία ενός δωματίου, το κορμί του αδερφού του που ακόμη δεν ξέρει πως θρηνεί.
Αν η Goldin είχε το Ballad, ο Vuong έχει κάτι ακόμη πιο εύθραυστο: ένα οικογενειακό άλμπουμ που τραβήχτηκε αφού η οικογένεια έσπασε.
Η φωτογραφία ως γλώσσα για όσα δεν αντέχει να πει η γλώσσα
Ο Vuong γράφει από πάντα για τη θλίψη. Γράφει για το τραύμα με τον τρόπο που άλλοι βουτούν σε νερό: μια φορά, απότομα, χωρίς επιστροφή.
Αλλά η φωτογραφία, το Sống, δεν γράφει. Δεν επινοεί. Δεν μεταμορφώνει. Η φωτογραφία αποκαλύπτει. Κι αυτό είναι που του είναι αβάσταχτο. Γιατί μια φωτογραφία της μητέρας του σημαίνει: αυτή ήταν. Όχι η μυθοποιημένη εκδοχή της στο συγγραφικό του σύμπαν. Όχι ο μύθος της επιβίωσης του Βιετνάμ. Όχι η μητέρα ως σύμβολο ή αφήγηση. Αλλά το πιο αγαπημένο του πρόσωπο, το πρόσωπο που τον έφερε στη ζωή και που δεν θα ξαναμιλήσει.
Κι εκεί ο Vuong παραδέχεται κάτι που οι περισσότεροι καλλιτέχνες δεν τολμούν να πουν: ότι η φωτογραφία τον φοβίζει περισσότερο από τη γραφή. Η γραφή «επιτρέπει να μπερδέψεις το πραγματικό». Η γραφή επιτρέπει να λειάνεις, να φιλτράρεις, να μετακινήσεις την αλήθεια. Η γραφή, όπως λέει στον κατάλογο της έκθεσης, «μπορεί να σηκώσει μια πόλη ή να τη ρίξει» με μια επιλογή λέξης.
Αλλά η φωτογραφία τον τοποθετεί εκεί. Ακριβώς εκεί. Στη μέρα, στη στιγμή, στη σκιά που σχηματίζει το φως στο μάγουλο της μητέρας του. Δεν υπάρχει διαφυγή. Κι αυτή η ακινησία, αυτή η τεκμηρίωση τον κάνει να νιώθει γυμνός. Απόλυτα. Τόσο γυμνός που καταφεύγει στη φιλοσοφία για να εξηγήσει τι νιώθει: τον Kuki Shūzō, τον Heidegger, την έννοια του yūgen, το σκοτεινό, το μερικώς κρυμμένο, εκεί όπου χρειάζεται να φανταστείς.
Όμως στη φωτογραφία του δεν υπάρχει χώρος για yūgen. Δεν υπάρχει ομίχλη. Δεν υπάρχει απόκρυψη. Υπάρχει μόνο το δωμάτιο, το σώμα, το χέρι, η σκιά. Κι έτσι η φωτογραφία γίνεται για τον Vuong η πιο σκληρή μορφή αλήθειας με την οποία έχει δουλέψει ποτέ. Όχι γιατί είναι ωμή, αλλά γιατί είναι τελεσίδικη.
Αυτό που φεύγει δεν επιστρέφει. Αυτό που χάθηκε δεν μπορεί να ξαναγραφτεί. Αυτό που πονά δεν μπορεί να γλυκάνει.
Ο αδερφός, το σπίτι, το κενό: δύο αγόρια
που προσπαθούν να μεγαλώσουν μετά τον θάνατο
Το «Sống» είναι μια έκθεση για δύο σώματα που έμειναν πίσω. Ο Nicky, ο αδερφός του, το αγόρι που ακόμη μυρίζει εφηβεία, anime, ενεργειακά ποτά, άγνοια. Και ο Ocean, ένας 36χρονος άντρας που γνώρισε τη φήμη, τα βραβεία, τις σκηνές και τα panel discussions, αλλά δεν έμαθε ποτέ πώς να είναι γιος χωρίς μητέρα. Μαζί φτιάχνουν ένα είδος αντι-ημερολογίου ενηλικίωσης: δύο ηλικίες που δεν συναντιούνται, δύο συναισθηματικά τοπία που δεν έχουν ακόμη λόγια για να περιγράψουν τι τους συνέβη.
Ο Vuong λέει ότι όταν ο αδερφός του μετακόμισε στο σπίτι, ένιωσε σαν να «κληρονόμησε ένα παιδί». Αυτό το παιδί δεν ξέρει τι να κάνει με την απώλεια. Και ο ενήλικας δεν ξέρει πώς να απαλύνει τον πόνο όταν δεν υπάρχει πια κανείς μεγαλύτερος από αυτόν. Έτσι, καταφεύγουν στη φωτογραφία. Ο ένας πίσω από την κάμερα, ο άλλος μπροστά. Και παίζουν όπως όταν ήταν μικροί. Με ρόλους που αλλάζουν, γιατί ο μικρός κάποιες φορές στήνει το κάδρο. Αυτή η μέθοδος, αυτή η μικρή ανταλλαγή, μοιάζει με τελετουργία επανεκκίνησης: να μάθουμε να βλέπουμε ο ένας τον άλλο ξανά, τώρα που κανείς δεν μας δείχνει πώς.
Οι φωτογραφίες στο σπίτι, στο κρεβάτι, στο δωμάτιο του Nicky έχουν κάτι που μοιάζει με παιδικότητα, αλλά όχι από αφέλεια. Από ανάγκη. Από αυτό που συμβαίνει όταν η ενηλικίωση σε βρίσκει απροετοίμαστο και ο θάνατος σε βρίσκει ακόμη χειρότερα. Αυτές οι εικόνες είναι, στην ουσία, η προσπάθεια δύο σωμάτων να πουν: «Εδώ είμαι. Μη φύγεις κι εσύ».
Ο πόλεμος, οι ορίζοντες, οι μνήμες:
το βλέμμα που δεν ξεχνά τι σημαίνει Αμερική
Ο Vuong δεν μπορεί να φωτογραφίσει χωρίς να κουβαλά την Ιστορία πίσω του. Το Βιετνάμ είναι παντού. Το προσφυγικό σώμα, παντού. Η πολεμική μηχανή της Αμερικής, παντού. Στις φωτογραφίες του βλέπεις κράνη, μπάντες, στρατιωτικές υφές, αντικείμενα που μοιάζουν μικρά αλλά κουβαλούν ολόκληρο το βάρος της αυτοκρατορίας. Βλέπεις έναν κόσμο όπου το αθώο παιχνίδι, ένα παιδί με στολή, ένα αγόρι με πλαστικό όπλο, είναι η προθέρμανση της βίας.
Είναι η ίδια συνέχεια που εντόπισε κι η An-My Lê: από τον καουμπόη της αυλής, στον πεζοναύτη στο Ιράκ η απόσταση είναι μικρότερη απ’ ό,τι νομίζουμε. Ο Vuong δεν το κηρύττει αυτό. Δεν κάνει θεωρία. Δεν φωνάζει. Το δείχνει.
Η φωτογραφία επιτρέπει στη βία να αιωρείται μέσα στο κάδρο σαν μνήμη που δεν ξέρει ότι είναι μνήμη. Και έτσι ο πόλεμος επιστρέφει όχι ως γεγονός, αλλά ως ατμόσφαιρα. Ως υπόστρωμα. Ως κληρονομιά.
Τι σημαίνει να ζεις μετά: ο ορισμός του «Sống»
Sống σημαίνει «να ζεις». Στην έκθεση του Vuong, το ρήμα αυτό δεν είναι απάντηση. Είναι ερώτημα.
Τι σημαίνει «να ζεις» όταν ο κόσμος που σε έπλασε έχει διαλυθεί; Τι σημαίνει «να ζεις» όταν πρέπει να μεγαλώσεις κάποιον ενώ κανείς δεν σε μεγάλωσε; Τι σημαίνει «να ζεις» όταν το σώμα σου θυμάται την απώλεια πιο καθαρά απ’ ό,τι θυμάται την αγάπη;
Οι φωτογραφίες δεν δίνουν λύση. Ανοίγουν χώρο. Για να κλάψεις. Για να αντέξεις. Για να θυμηθείς. Αυτό είναι το δώρο του Vuong: δεν φτιάχνει μνημεία. Φτιάχνει δωμάτια όπου μπορείς να αναπνεύσεις.
Έστω για λίγο. Έστω σήμερα.
Το σώμα που τραβάει φωτογραφία αντί να καταρρεύσει
Αν στην Goldin η φωτογραφία ήταν επιβίωση μιας κοινότητας προτού το AIDS της την πάρει, στον Vuong η φωτογραφία είναι η επιβίωση μιας οικογένειας μετά το τέλος της κοινότητας. Μετά τον θάνατο. Μετά την απώλεια.
Ό,τι βλέπεις στο «Sống» δεν είναι τεκμήριο. Είναι προσευχή. Δύο αδέρφια που επιχειρούν να πουν: «Αυτό συνέβη. Και είμαστε ακόμη εδώ».
Ζωντανοί.
Εκτεθειμένοι.Τρυφεροί.
Ανόητοι.
Αληθινοί.
Όπως όλες οι φωτογραφίες που αγαπήθηκαν όχι επειδή ήταν όμορφες, αλλά επειδή δεν φοβήθηκαν να πουν την αλήθεια.
Ponyboi: Η Ταινία που σε Φιλάει Πριν σε Διαλύσει
Ένα intersex σώμα σε ρωτάει το μόνο πράγμα που φοβόσουν: αν σε δω όπως είσαι, θα σε αντέξεις;
Στο Ponyboi τo River Gallo δεν αφηγείται∙ εκθέτει. Το New Jersey γίνεται ψυχογεωγραφία, η Indya Moore καθρέφτης, ο Dylan O’Brien τραύμα με παλμό.
Φίλησες ποτέ δυο μάτια γαλάζια λίγο πριν από ένα τυχαίο γαμήσι; Όχι από πόθο, από αναγνώριση. Εγώ τα φίλησα μέσα στην ταινία του Robert Gallo Ponyboi. Και αντί να θυμηθώ μια παλιά ζωή, ένιωσα ότι η ταινία με τραβούσε πίσω σε μια στιγμή που δεν είχα καταφέρει να ζήσω ποτέ. Υπάρχουν έργα που δεν ζητούν να τα καταλάβεις. Ζητούν να τα αντέξεις.
Το Ponyboi δεν έχει αφήγηση. Έχει σφυγμό. Και αυτός ο σφυγμός είναι το σώμα που μαθαίνει να ζει χωρίς να απολογείται. Βλέποντάς το, ένιωσα κάτι που δεν θυμόμουν ότι μπορούσε να επιστρέψει: εκείνη τη μικρή εσωτερική συστολή που προκύπτει όταν μια εικόνα σε ξεκουρδίζει από την άμυνα που φοράς σαν δέρμα εδώ και χρόνια.
To River Gallo, χωρίς να το δηλώνει, χωρίς να το υπογραμμίζει, αφήνει το τραύμα του να λειτουργεί σαν υποβρύχια μηχανή αφήγησης. Δεν λέει «είμαι intersex». Δείχνει πώς είναι να κουβαλάς έναν κόσμο που δεν υπάρχει γλώσσα να τον πεις. Και εγώ ένιωσα να ανοίγει μια πόρτα μέσα μου που είχα σφραγίσει από καιρό: το δωμάτιο όπου έμαθα πως το σώμα μου είναι κάτι που πρέπει να εξηγήσω πριν το ζήσω.
Υπάρχει μια σκηνή (δεν έχει σημασία ποια) όπου ο Ponyboi κοιτάει κάποιον όχι με έρωτα, αλλά με εκείνη την παλιά, σχεδόν ακατανόητη ερώτηση: «Αν με δεις όπως είμαι, θα με αντέξεις;» Και είναι τρομακτικό πόσο συχνά αυτή η ερώτηση είναι η πραγματική ιστορία ενηλικίωσης των queer σωμάτων. Το New Jersey του Ponyboi δεν είναι χώρος. Είναι συνθήκη. Mob-wife αισθητική, neon στα άκρα, glitter που συγκαλύπτει πληγές, εκείνη η early-’00s υπερβολή που μοιάζει με προστατευτικό μηχανισμό. Δεν κοιτάς απλώς μια εποχή. Κοιτάς το περιβάλλον που φτιάχνει τα σώματα: τα μεγαλώνει με υπερβολή, τα τιμωρεί με σιωπή.
Η παρουσία της Indya Moore λειτουργεί ως καθρέφτης μέσα σε καθρέφτη. Η σκηνή τους δεν είναι διάλογος. Είναι αμοιβαία αναγνώριση δύο σωμάτων που ξέρουν ότι η ύπαρξή τους κρέμεται πάντα από μια λεπτή κλωστή: το βλέμμα των άλλων. Εκεί η ταινία γίνεται επικίνδυνη και ακριβής. Δεν μιλάει για ταυτότητα. Μιλάει για τη στιγμή όπου το φύλο, το σώμα και η επιθυμία διασταυρώνονται τόσο στενά που μοιάζουν με εξομολόγηση που δεν ειπώθηκε ποτέ δυνατά.
Και μέσα σε όλο αυτό, ο Dylan O’Brien ως Vinny: η τέλεια ενσάρκωση της τοξικής τρυφερότητας, αυτού του άντρα που σε θέλει ζωντανό μόνο αν σε έχει πρώτα σπάσει. Εκεί κατάλαβα γιατί το Ponyboi με χτύπησε τόσο παράλογα βαθιά. Γιατί η ταινία δεν σου επιτρέπει να παραμείνεις θεατής. Σε τοποθετεί μέσα σε μια διαδρομή φυγής που μοιάζει με εκείνες τις νύχτες όπου νομίζεις πως η σωτηρία θα είναι ένα τυχαίο γαμήσι, ένα αυτοκίνητο που περνάει, ένα βλέμμα που σε κρατάει σταθερό για ένα δευτερόλεπτο.
Μα στο τέλος δεν σώζεσαι από τίποτα. Απλώς βρίσκεις έναν τρόπο να συνεχίσεις. Εγώ αυτό ένιωσα. Όχι θλίψη, επιστροφή. Επιστροφή σε εκείνον τον παλιό μηχανισμό μέσα μου που ήξερε να ζει μέσα από τη φαντασίωση, την επιβίωση, τη μεταμφίεση, το νέον φως που κρύβει και αποκαλύπτει ταυτόχρονα. Αλλά κυρίως: ένιωσα ότι η ιστορία του Ponyboi δεν είναι «ιδιαίτερη». Είναι κοινή. Ανεπίσημη. Αόρατη. Μια ιστορία που τη ζήσαμε πολλοί, αλλά τη φέραμε στη γλώσσα λίγοι.
Όταν τελείωσε η ταινία, έμεινα για λίγο ακίνητος. Σαν να κοιτούσα το δέρμα μου από έξω και να έβλεπα ένα παλιό φως να επιστρέφει. Το Ponyboi δεν προσφέρει κάθαρση. Προσφέρει κάτι πιο σπάνιο: έναν τρόπο να πεις στον εαυτό σου ότι το σώμα που κουβαλούσες κάποτε, φοβισμένο, μπερδεμένο, απροστάτευτο, γεμάτο άσχημες λέξεις, δεν χρειάζεται πια να απολογηθεί.
Και τότε θυμήθηκα: το πρώτο φιλί που δεν έδωσα ποτέ ήταν με δυο μάτια γαλάζια. Όχι επειδή φοβόμουν τον άλλον. Επειδή φοβόμουν ότι, αν με έβλεπαν, θα έβλεπαν όλο το αίμα κάτω από το glitter. Το Ponyboi μού έμαθε κάτι απλό: το αίμα δεν κρύβεται. Αλλά μπορεί να λάμψει.
Μια ακτή που κράτησε ό,τι ο κόσμος έχασε
Στην ησυχία της Torvajanica, οι ζωές των τρανς γυναικών δεν ζητούν φως. Ζητούν μόνο να σταθούν και αυτό αρκεί για να αλλάξει ο τόπος.
Η Torvajanica μοιάζει με πόλη που κοιμάται, αλλά δεν κοιμάται ποτέ. Έχει εκείνη τη σιωπή που δεν είναι ηρεμία, είναι κάλυμμα, από αυτά που απλώνει ο τόπος για να προστατεύσει όσους δεν έχει πού αλλού να βάλει. Κι αν σταθείς λίγο, αν αφήσεις το βλέμμα να χαμηλώσει μέχρι το ύψος του πεζοδρομίου, νιώθεις πως κάτι κινείται μόνιμα κάτω από το δέρμα της: μια ιστορία που δεν ειπώθηκε, μια τρανς γυναίκα που έφτασε από πολύ μακριά, ένα σώμα που κατάφερε να επιβιώσει άλλης μιας νύχτας. Η Torvajanica δεν είναι παραθαλάσσιο θέρετρο. Είναι ένα παλιό, κουρασμένο δωμάτιο που κρατάει ζωντανή μια δύναμη που δεν ξέρει να αυτοδιαφημίζεται.
Κάπου μέσα σε αυτό το σταθερό μούχρωμα της ακτής, μέσα στα κλειστά καφέ, τις υδρατμίδες που κολλάνε σε φτηνές κουρτίνες και τα μυρωδικά που περνάνε από μπαλκόνι σε μπαλκόνι, υπάρχει μια κοινότητα τρανς γυναικών που δεν ζήτησαν ποτέ να γράψουν ιστορία. Ήθελαν μόνο να επιβιώσουν. Να βρουν ένα μέρος που κοστίζει λίγο, που δεν κοιτάζει επίμονα, που τους επιτρέπει να γλιστρήσουν ανάμεσα στους δρόμους χωρίς πολλές ερωτήσεις. Κι έτσι εγκαταστάθηκαν εδώ οι γυναίκες από το Περού, την Ουρουγουάη, την Αργεντινή, την Κολομβία, γυναίκες που πέρασαν από χώρες, σύνορα, γλώσσες, χέρια και νύχτες για να βρουν μια ακτή που δεν τις διώχνει.
Στον δρόμο, στο πεύκο, στην άκρη της πόλης, δούλεψαν. Όχι από επιλογή, αλλά από την παλιά ιστορία της ανάγκης. Κι εκεί που η ζωή τις έκανε αόρατες, ένας μικρός καθολικός ναός, σχεδόν εγκλωβισμένος μέσα στη ρουτίνα της επαρχίας, άνοιξε, όχι επειδή ήξερε τι κάνει, αλλά επειδή κάποιος αποφάσισε να δει. Ο πατήρ Andrea Conocchia, με τον δικό του μονότονο, απαλό τρόπο, έκανε κάτι σχεδόν απαγορευμένο: άφησε τις 150 γυναίκες να μπουν από την κεντρική πόρτα, όχι ως φιλάνθρωπα αντικείμενα αλλά ως ανθρώπους που χρειάζονταν τροφή, χώρο, βλέμμα.
Δεν ξέρω αν το κατάλαβε ποτέ ο ίδιος, αλλά αυτό που συνέβη δεν ήταν φιλανθρωπία. Ήταν μια μικρή ρήξη στο τοπίο. Ένα σημείο όπου η πνευματικότητα, αυτή η βαθιά, σχεδόν παιδική ανάγκη των τρανς γυναικών να κρατήσουν κάπου την πίστη τους, βρήκε ξανά ένα σώμα. Κάποιες από εκείνες είχαν μεγαλώσει με εικόνες του Χριστού στα κομοδίνα τους, με σταυρούς που κρέμονταν πάνω από πόρτες που δεν ανήκαν πια σε κανέναν τους. Και τώρα, στην άκρη μιας ιταλικής ακτής που είχε ξεχάσει τον εαυτό της, βρήκαν έναν άνθρωπο που τις άκουσε χωρίς να προσπαθήσει να τις διορθώσει.
Αντί να τις σπρώξει πιο βαθιά στην αφάνεια, τις πήρε μαζί του στο Βατικανό. Μια υπέροχη, σχεδόν απίθανη εικόνα: γυναίκες που είχαν εξοριστεί από τις πόλεις, από τις οικογένειες, από τα έγγραφα και τις ευκαιρίες, να περπατούν κάτω από τα μάρμαρα της καθολικής εξουσίας κρατώντας την πιο μυστική τους αφοσίωση. Κι ας μην ήταν αυτό απελευθέρωση. Ήταν όμως μια πόρτα που άνοιξε προς τα μέσα, εκεί όπου η ψυχή κουβαλάει τη δική της μορφή πίστης, άσχετη από δόγματα.
Οι γυναίκες της Torvajanica δεν χρειάζονται εξιδανίκευση. Χρειάζονται αναγνώριση. Είναι εβδομήντα χρονών με patterned φορέματα και μαύρα αμάνικα μπουφάν· σαράντα τεσσάρων με ροζ σκιές και γκρι φόρμες· πενήντα οκτώ με τιρκουάζ μαντίλια· εξήντα πέντε που τηγανίζουν arepas σε κουζίνες που στάζουν· πενήντα τριών που κάποτε έκαναν τους άντρες της μισής Λατινικής Αμερικής να τους ορκίζονται αιώνια λατρεία. Είναι γυναίκες που αγαπήθηκαν και εγκαταλείφθηκαν, που έκλεψαν και συγχώρεσαν, που έστησαν σπίτια και ξεσπίτωσαν τους φόβους τους ξανά και ξανά. Και σήμερα ζουν εδώ, σε ένα μέρος που δεν υπόσχεται τίποτα κι όμως προσφέρει κάτι που τα μεγάλα κέντρα δεν μπορούν πια να δώσουν: μια αδιάφορη, επιτρεπτική ανωνυμία.
Η Torvajanica δεν αλλάζει. Αλλάζει όμως ο τρόπος που τη βλέπεις όταν συναντήσεις αυτές τις γυναίκες. Καταλαβαίνεις ότι το «βλέμμα από μακριά» δεν υπάρχει. Αυτές οι ζωές δεν χωράνε μέσα σε πανοράματα. Θέλουν εγγύτητα, όχι εντυπωσιασμό. Θέλουν χώρο να καθίσουν, να μιλήσουν, να δώσουν στην κουρασμένη τους πίστη ένα καινούργιο σημείο στήριξης, μια εκκλησία, μια παραλία, ένα παλιό μοτέλ, μια κουζίνα με υγρασία.
Κι έτσι, η Torvajanica ξυπνά αλλιώς. Όχι πιο φωτεινή. Αλλά πιο αληθινή. Γιατί κάτω από τη σιωπή της, μια κοινότητα τρανς γυναικών επιμένει. Καθαρίζει αίθουσες, μαγειρεύει για φίλες, περπατάει δίπλα στα πεύκα, ανάβει κεριά, πλένει πρόσωπα μετά από δύσκολες νύχτες, ζητάει βοήθεια όταν δεν έχει άλλη επιλογή, κρατάει χέρια, χαμογελάει με την κουρασμένη αξιοπρέπεια όσων έχουν δει τον κόσμο να αλλάζει χωρίς να τους συμπεριλαμβάνει.
Η Torvajanica δεν έγινε καλύτερη από την παρουσία τους. Έγινε πιο αληθινή. Και αυτές οι γυναίκες, οι Coqui, οι Camilla, οι Claudia, οι Cleopatra, οι Consuelo, δεν έγιναν άγιες. Έγιναν κάτι σπανιότερο: σώματα που συνεχίζουν να πιστεύουν. Κι αυτό, σε μια εποχή που όλοι κοιτάζουν αλλού, είναι περισσότερο από θαύμα.
Lola Young: Το Κορίτσι που Επέστρεψε από το Φως Μισοκαμένο
Υπάρχει ένα κορίτσι που νόμιζε πως το φως είναι σπίτι. Και μετά έμαθε πως το φως καίει, αργά, ύπουλα, σχεδόν τρυφερά. Και γύρισε πίσω μισοκαμένο. Όχι για να μας πείσει. Για να ανασάνει. Η Lola Young δεν μπήκε στη ζωή μας σαν ποπ φωνή. Μπήκε σαν κάτι που δεν το εξηγείς εύκολα, σαν σύμπτωμα, σαν κουβέρτα στην καταιγίδα, σαν εκείνο το «όχι πάλι» που νιώθεις στο στήθος πριν καν καταλάβεις από πού έρχεται. Το «Messy» δεν ήταν τραγούδι. Ήταν μια διαρροή. Ένας ρυθμός που κρατούσε ένα κορίτσι όρθιο ενώ όλα μέσα της κάπνιζαν, ένα ημερολόγιο που γελούσε και πονούσε με την ίδια ανάσα.
Κι έπειτα συνέβη το αληθινά τρομακτικό: το παραμιλητό έγινε viral. Οι άνθρωποι χόρεψαν πάνω στην κρίση της. Η απροστάτευτη περιοχή του μυαλού της έγινε trending sound. Και κάπου εκεί η Young έκανε αυτό που κάνουν οι άνθρωποι που δεν είναι έτοιμοι για μεγάλη ζωή· κατέρρευσε ήσυχα, ακούμπησε στο σκοτάδι, έμαθε από την αρχή τι σημαίνει «δεν αντέχω». Το industry την περίμενε. Το σώμα της όχι. Κι έτσι, η φήμη ανέβαινε τις σκάλες ενώ εκείνη κατέβαινε στην υγρασία ενός δωματίου όπου η φωνή δεν είναι επιτυχία αλλά βάρος.
Και όμως, το κορίτσι που δεν άντεχε το φως γύρισε ξανά στο φως. Με τρεμάμενα χέρια, με νεύρα που δεν υπακούουν, με μια bisexual εξομολόγηση πεταμένη σε TikTok comment σαν να σου λέει «δεν ντρέπομαι άλλο για ό,τι είμαι». Γύρισε όχι «σωστή». Γύρισε αληθινή. Αυτό κάνει η Young: φέρνει πίσω κάτι που όλοι νομίζαμε ότι χάθηκε, το δικαίωμα να είσαι ατελής δημόσια, το δικαίωμα να λες «θέλω να ζήσω» χωρίς να ξέρεις ακόμη πώς. Και, χωρίς να το φωνάζει, μας δείχνει έναν δρόμο: ότι οι άνθρωποι που επιστρέφουν μισοκαμένοι είναι πιο φωτεινοί από αυτούς που δεν έφυγαν ποτέ.
Υπάρχει μια στιγμή, λίγο πριν βγεις στη σκηνή, που δεν είσαι ούτε καλλιτέχνις ούτε άνθρωπος. Είσαι παλμός, αίμα που θυμάται όλα όσα δεν άντεξε και ετοιμάζεται να τα ξανακουβαλήσει μπροστά σε ξένους. Η Lola Young μπαίνει πάντα από εκεί, από αυτήν τη λεπτή, σχεδόν τρεμάμενη περιοχή του κόσμου όπου το σώμα παραμιλάει πριν προλάβει η φωνή να το μαζέψει. Κανείς δεν σε προειδοποιεί τι σημαίνει να σε ανακαλύπτουν την ίδια στιγμή που εσύ χάνεσαι. Ο κόσμος τη χειροκροτούσε για την ωμότητα, εκείνη όμως απλώς προσπαθούσε να κρατήσει την αναπνοή της να μη σπάσει.
Το Messy έγινε ύμνος· για εκείνη ήταν κάτι πιο απλό και πιο σκληρό, ένας τρόπος να μη διαλυθεί μπροστά σε όσους δεν ξέρουν τι σημαίνει να είσαι υπερβολικά ευαίσθητη για έναν κόσμο που ζητάει συνέχεια το επόμενο: το επόμενο hit, το επόμενο story, το επόμενο εσύ. Και κάπου ανάμεσα στα φώτα και στα blackout, η Young έκανε το πιο τίμιο πράγμα: δεν προσποιήθηκε ότι αντέχει. Δεν το έντυσε ωραία, δεν το έκρυψε πίσω από pop armor. Άφησε την ευθραυστότητα να περάσει από πάνω της σαν ρεύμα και να ξαναγίνει τραγούδι.
Γιατί, αλήθεια, τι άλλο να κάνεις όταν το σώμα σου σε προδίδει, αλλά η φωνή σου σε σηκώνει; Όταν η αντοχή σου είναι μισή, αλλά ο κόσμος θέλει ολόκληρη; Όταν επιστρέφεις από ένα σκοτάδι που δεν είχες καν χρόνο να ονομάσεις και πρέπει να πεις «είμαι καλύτερα» για να σωθούν εκείνοι, όχι εσύ; Η Young έμαθε κάτι που δεν μαθαίνεται εύκολα: η σκηνή δεν είναι χώρος επίδειξης. Είναι χώρος επιβίωσης. Και όταν βγαίνει εκεί, δεν ανεβαίνει μια σταρ· ανεβαίνει ένα σώμα που γύρισε από κάπου δύσκολα και ζητά μία μόνο χάρη: να το ακούσεις όπως είναι, όχι όπως το θες.
Υπάρχει ένα σημείο στη ζωή που δεν ξέρεις αν αυτό που νιώθεις είναι κρίση ή χαρακτήρας. Και η Young στάθηκε ακριβώς εκεί, στη λεπτή γραμμή ανάμεσα στο «είμαι έτσι» και «έγινα έτσι για να επιβιώσω». Όλοι άκουσαν το Messy σαν ένα κομμάτι για σχέσεις, για έρωτες που τρέχουν γρηγορότερα απ’ ό,τι αντέχεις. Αλλά αν ακούσεις λίγο πιο χαμηλά, πίσω από τη μελωδία και τη βραχνάδα, θα βρεις κάτι άλλο: μια προσπάθεια να εξηγήσει στον εαυτό της γιατί το μέσα της αλλάζει και το έξω της δεν προλαβαίνει.
Αυτό κάνει το χάος όταν δεν το χωράς, ζητάει όνομα, ζητάει σχήμα, ζητάει να το τραγουδήσεις για να σταματήσει να σε καταπίνει. Και η Young το έκανε χωρίς ντροπή, χωρίς να το στρογγυλέψει, χωρίς το ψέμα του «είμαι εντάξει τώρα». Έβγαλε προς τα έξω αυτό που οι περισσότεροι κρύβουν μέχρι να σαπίσει: την αμφιθυμία, το αυτοσαμποτάζ, την αδυναμία να αγαπήσεις χωρίς να φοβηθείς ότι θα αγαπήσουν κάτι πάνω σου που εσύ δεν αντέχεις πια.
Και μετά ήρθε και το άλλο κομμάτι, το queer κορίτσι που δεν το λέει με ανακοινώσεις αλλά με αλήθεια. «I like pussy as well u kno». Όχι statement. Αναπνοή. Μια στιγμή όπου η επιθυμία βγήκε από το σώμα της χωρίς να φορέσει πινακίδα. Αυτό τρομάζει τον κόσμο: η γυναίκα που δεν περιμένει έγκριση, που δεν τακτοποιεί τη σεξουαλικότητά της σε συρτάρι για να νιώσουν οι άλλοι ασφαλείς, που δεν ζητάει άδεια για να αλλάξει, να καταρρεύσει, να ξαναφτιαχτεί.
Κάπως έτσι η Young έγινε κάτι σπάνιο στη σημερινή ποπ: όχι role model, όχι icon, όχι narrative arc: μαρτυρία. Μαρτυρία ότι ένα κορίτσι μπορεί να καίγεται μπροστά σε όλους και να μη ντρέπεται. Ότι μπορείς να θες άντρες και γυναίκες και να μη χρωστάς σε κανέναν εξήγηση. Ότι μπορείς να είσαι χαοτική και τρυφερή, κατεστραμμένη και αστεία, εύθραυστη και δυνατή στην ίδια ανάσα. Ένα σώμα που δεν έμαθε να κρύβεται, ένα σώμα που ζητά να το δεις όπως είναι, όχι όπως βολεύει την ιστορία.
Κάποια στιγμή, και ποτέ δεν είναι θεαματική αυτή η στιγμή, η Young σταμάτησε να ζητά συγγνώμη για τον τρόπο που υπάρχει. Δεν το ανακοίνωσε, δεν το έκανε manifesto· απλώς άφησε το σώμα της να προηγηθεί της αφήγησης. Και έτσι άρχισε να τραγουδά ως κάποια που επιτέλους δεν ενδιαφέρεται να της δώσεις άδεια. Υπάρχει μια περίεργη ομορφιά σ’ αυτό: όταν το κορίτσι που μέχρι χθες φοβόταν τη σκηνή βγαίνει μπροστά μετά από κατάρρευση τεσσάρων μηνών και λέει με φωνή λίγο σπασμένη «εδώ ανήκω», όχι με αλαζονεία, αλλά με την ήσυχη σιγουριά του ανθρώπου που γύρισε από πολύ βαθύ σκοτάδι και δεν έχει χρόνο να εξηγεί πια.
Δεν υπάρχει τίποτα πιο queer από αυτήν τη στιγμή: το σημείο όπου η επιβίωση παύει να είναι ντροπή και γίνεται γνώση. Όπου το σώμα, κουρασμένο και πεισματάρικο, λέει: αν πέσω, θα ξαναβρώ το φως, ακόμα κι αν με κάψει πάλι. Η Young δεν επιστρέφει για τα charts. Επιστρέφει για να μη χαθεί. Η φωνή της είναι οργανική, σαν άκρο· αν δεν τη χρησιμοποιήσει, μουδιάζει. Και αυτό την κάνει επικίνδυνη για μια βιομηχανία που λατρεύει τις βελτιωμένες εκδοχές ανθρώπων. Η Young δεν είναι βελτιωμένη εκδοχή. Είναι ακατέργαστη, νευρική, ξέφτια-και-φως. Και το «όπως είμαι» της έχει ήδη σώσει ανθρώπους που δεν ξέρουν πού να τοποθετήσουν τον δικό τους χαμό.
Το πιο ωραίο πράγμα στη Young δεν είναι ότι τραγουδά για λάθος ανθρώπους. Είναι ότι τραγουδά από τη θέση κάποιου που ξέρει πως είναι λάθος και συνεχίζει. Αυτό είναι queer ευαγγέλιο: «Αυτό θέλω, κι ας πονέσω, κι ας μην κρατήσει, κι ας μην το καταλάβει κανείς». Η επιθυμία της δεν ψάχνει νομιμοποίηση· ψάχνει χώρο, και τον φτιάχνει μόνη της στους στίχους, στις γέφυρες που τρέμουν, στις συνεντεύξεις όπου παραδέχεται τις τοξικότητές της χωρίς να ζητήσει συμπόνια. Το queer στοιχείο της δεν είναι η ετικέτα· είναι η σωματική της αλήθεια, το κορίτσι που γουστάρει αγόρια και κορίτσια με τον ίδιο βαθμό αυτοκαταστροφής, που παλεύει με τον εγκέφαλό της κάθε μέρα, που δεν ξέρει πάντα τι χρειάζεται, ένα χάπι ή ένα νανούρισμα; Ζει στο μεταξύ, και το μεταξύ είναι πάντα το πιο αληθινό σημείο της επιθυμίας.
Κάθε εποχή έχει τις φωνές που την εκπροσωπούν και τις φωνές που την ξεσκεπάζουν. Η Young κάνει το δεύτερο. Δεν μας δείχνει πώς να είμαστε δυνατοί· μας δείχνει πώς μοιάζει η δύναμη όταν δεν είναι καθόλου λαμπερή, όταν είναι τσακισμένη, όταν τρέμει, όταν στέκεται στη σκηνή με βρεγμένα μάτια και λέει δύο φορές «I feel like I belong» σαν να τη μαθαίνει από την αρχή. Γι’ αυτό γράφω για εκείνη.
Όχι γιατί είναι pop sensation, αλλά γιατί είναι το πιο τίμιο παράδειγμα του πώς αντέχεται μια ζωή που σε δοκιμάζει διαρκώς. Η Young δεν είναι το κορίτσι που καίγεται στο φως. Είναι αυτό που επιστρέφει απ’ το φως μισοκαμένο και λέει χωρίς σκιά ντροπής: «Ζω. Και αυτό είναι αρκετό για σήμερα».
Nikos Karpouzis: Το Φως που Σε Αναγνωρίζει Πρώτο
Στην Άνδρο της μνήμης, ο φωτογράφος που βλέπει τον κόσμο αλλιώς βρίσκει τον τόπο όπου το χρώμα γίνεται αίσθηση και η ευαισθησία τρόπος ύπαρξης.
Υπάρχουν καλλιτέχνες που κουβαλούν τον τόπο τους σαν σκιά∙ κι άλλοι που τον κουβαλούν σαν φως. Ο Nikos Karpouzis ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Κι αυτό δεν το λέω μεταφορικά, το γράφει ο ίδιος, σχεδόν χωρίς να το δηλώνει: «As a Greek photographer who cherishes the sun and the sea…». Το φως δεν είναι décor στη δουλειά του. Είναι η γλώσσα της.
Ύστερα από χρόνια διεθνών διαδρομών, κοσμοπολίτικων συνεργασιών και μιας ζωής που θα μπορούσε να τον είχε σπρώξει μόνιμα στην αίσθηση του «elsewhere», ο Karpouzis κάνει μια απλή, καθαρή παραδοχή: ο τόπος που σε διαμόρφωσε είναι ο τόπος που σε διαβάζει ξανά όταν επιστρέφεις.
Κι έτσι η Άνδρος, όχι ως νησί, αλλά ως μνήμη, γίνεται ο μοναδικός χώρος όπου το βλέμμα του βρίσκει οξυγόνο. Όχι επειδή είναι «όμορφη», αλλά επειδή το φως της συγχωρεί. Στις φωτογραφίες του αυτό είναι που βλέπεις: ένα σώμα που ακουμπάει σε μια πέτρα, ένα πρόσωπο στον ήλιο, ένα κύμα που ανοίγει σαν λέξη που δεν χρειάζεται εξήγηση.
Το Container Love τον παρουσιάζει μέσα στο Spring Is My Love, μια σειρά για νέες εποχές, νέους καλλιτέχνες, νέα ευαισθησία. Είναι εύκολο να δεις γιατί. Ο Karpouzis δεν ψάχνει το εντυπωσιακό. Ψάχνει το ευάλωτο που δεν ντρέπεται. Τη λεπτή κίνηση που προδίδει περισσότερο από την πόζα. Την ανεξήγητη γαλήνη που εμφανίζεται όταν ένας άνθρωπος νιώθει ότι δεν παρατηρείται, αλλά συναντιέται.
Κι ύστερα έρχεται η αποκάλυψη: είναι color blind. Μια λεπτομέρεια που αντί να περιορίζει, αλλάζει την ανάγνωση του έργου του. Αν δεις τον κόσμο διαφορετικά, τότε τον φωτογραφίζεις και διαφορετικά. Το χρώμα δεν γίνεται περιγραφή· γίνεται αίσθηση. Το βλέμμα δεν επιδιώκει ακρίβεια· επιδιώκει αλήθεια. Κι αυτό παράγει ένα queer intimacy που δεν δηλώνεται με λέξεις, αλλά με τον τρόπο που οι μορφές του μοιάζουν πάντα λίγο πιο κοντά στο φως απ’ όσο περιμένεις.
Κάπου ανάμεσα στις εικόνες του υπάρχει μια φράση που δεν είπε ποτέ, αλλά γράφεται από μόνη της: το σπίτι δεν είναι προορισμός, είναι ο τρόπος που σε κοιτάζει το πρωινό όταν σε αναγνωρίζει.
Κι αυτό το βλέμμα, ο Karpouzis το μετατρέπει σε φωτογραφία. Όχι για να φτιάξει μύθο. Αλλά για να δείξει ότι η ευαισθησία δεν είναι ποτέ αδυναμία∙ είναι τρόπος ύπαρξης.
Και κάπως έτσι, χωρίς θόρυβο, χωρίς υπερβολή, χωρίς τη φιλοδοξία του «εντυπωσιασμού», το έργο του γίνεται μια μικρή υπόσχεση: ότι ακόμη κι όταν λείπεις, το φως του τόπου σου δεν ξεχνά πώς να σε βρίσκει.
Ένα τραγούδι μέσα στο χάος: τι σημαίνει ο Bad Bunny σε μια εποχή φόβου
Υπάρχουν στιγμές που η χαρά μοιάζει με απειλή. Γι’ αυτό και το halftime show του Bad Bunny το νιώσαμε σαν κάτι πιο βαθύ από διασκέδαση: σαν μια αναλαμπή ότι ο κόσμος δεν έχει παραδοθεί ακόμη στην απανθρωπιά.
Στην Ελλάδα μάθαμε να φοβόμαστε τη χαρά. Την pop culture τη μάθαμε ως κάτι κατώτερο, σαν μια απόχρωση που πρέπει να απολογείται απέναντι στη μεγαλοπρέπεια της καταγωγής μας. Για χρόνια αφήσαμε την υψηλή κουλτούρα να μας προστατεύει ή να μας φυλακίζει. Αφήσαμε τη σοβαροφάνεια να γίνει μια μορφή εθνικής αυτοάμυνας.
Αλλά οι νεότερες γενιές μεγάλωσαν αλλιώς. Μεγάλωσαν μέσα σε ένα θραυσματικό, σχεδόν υγρό ψηφιακό τοπίο, όπου η κουλτούρα δεν έρχεται σε ιεραρχίες αλλά σε κύματα. Κανένα σύστημα δεν τις προετοίμασε, κι όμως έμαθαν να επιβιώνουν μέσα στη συνεχή μεταβολή του κόσμου. Κι έτσι, σχεδόν αθόρυβα, η Ελλάδα σταμάτησε να είναι το κέντρο του εαυτού της. Οι μύθοι της γλίστρησαν λίγο στο πλάι. Άφησαν χώρο.
Σε αυτόν τον χώρο, η αφήγηση έγινε δύναμη. Όχι η ρητορική· η αφήγηση. Το πώς λες την ιστορία σου, το πώς δίνεις μορφή στο σκοτάδι που σε περιβάλλει. Από το 2007 κι έπειτα, ο κόσμος άρχισε να οργανώνεται γύρω από μηνύματα, όχι γύρω από σύνορα. Και το 2016, αυτή η νέα αρχιτεκτονική της πληροφορίας εκτράπηκε. Η τεχνολογική εποχή που υποσχέθηκε εγγύτητα, μετατράπηκε σε ένα όπλο φόβου. Η εποχή του Ομπάμα άνοιξε πόρτες∙ ο τραμπισμός τις έκλεισε με θόρυβο.
Κι έτσι, δεν είναι περίεργο που το προχθεσινό NFL halftime show του Bad Bunny είχε μια βαρύτητα που ξεπερνούσε το θέαμα. Το είδα χθες το βράδυ και το πρωί όταν άνοιξα τα social, την πραγματική, ανεπίσημη εφημερίδα του πλανήτη. Το Super Bowl παρουσιάστηκε ως γιορτή. Μα στη σημερινή εποχή, ακόμα και η γιορτή είναι πολιτική. Κι ο Bad Bunny το ξέρει.
Δεν τραγούδησε απλώς. Έστησε μια αντι-τελετουργία. Μια σώμα-με-σώμα επίκληση σε όσα η Αμερική έχει ξεχάσει: τη μεταναστευτική της μνήμη, τη δυνατότητα συνύπαρξης, την ενότητα που κάποτε τη διαμόρφωσε.
Ενώ ο Τραμπ χτίζει διαχρονικά τη στρατηγική του πάνω στο shock and chaos doctrine, μια φασιστική μηχανή που λειτουργεί με θόρυβο, φόβο, εκτροπή, επινόηση εχθρών, ο Bad Bunny πρόσφερε κάτι σχεδόν αιρετικό: χαρά. Τρυφερότητα. Πολιτισμική υπερηφάνεια δίχως επιθετικότητα. Ένα ρήγμα μέσα στο γρανιτένιο αφήγημα του τρόμου. Για λίγα λεπτά, το αλγοριθμικό τοπίο του κόσμου φωτίστηκε αλλιώς. Δεν άλλαξε. Αλλά φωτίστηκε.
Δεν πιστεύω ότι ένα show ανατρέπει δόγματα. Δεν πιστεύω ότι μια performance σταματά εισβολές, εξουδετερώνει μίσος ή τσακίζει αυτοκρατορίες αφήγησης. Αλλά πιστεύω σε κάτι μικρότερο και ίσως πιο επικίνδυνο για εκείνους που επενδύουν στον φόβο:
Πιστεύω στη μετατοπισμένη διάθεση ενός κόσμου που ξυπνά, έστω για λίγο, έξω από τη θανατερή κανονικότητα. Πιστεύω στον παλμό της ενότητας όταν εμφανίζεται σε απροσδόκητα μέρη. Πιστεύω στη δύναμη ενός ρήγματος.
Η pop culture δεν είναι υποκατάστατο πολιτικής. Είναι όμως το σημείο όπου οι άνθρωποι, συχνά χωρίς να το καταλαβαίνουν, συγχρονίζουν την καρδιά τους με μια νέα ιστορία.
Κι αυτή η νέα ιστορία, έστω για μια στιγμή, προχθές το βράδυ τραγουδήθηκε στα ισπανικά. Μέσα σε έναν από τους μεγαλύτερους καθρέφτες του αμερικανικού φαντασιακού. Μέσα σε έναν κόσμο που λειτουργεί πια με εικόνες, ρυθμούς, παλμούς και που ίσως χρειάζεται πιο πολύ από ποτέ κάτι απλό: τη δυνατότητα να ξαναθυμηθεί τη δική του, χαμένη ανθρωπιά.
🜹
