Stop Laughing, This Is England

Σκηνοθεσία: Douglas Hickox, Henri Cartier-Bresson
Μεγάλη Βρετανία / 1963 / 20:29
Ψηφιακή αποκατάσταση της ταινίας από τη Γαλλική Ταινιοθήκη (Cinémathèque française) το 2022, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Henri Cartier-Bresson

Με το ταινιάκι αυτό ξαναγάπησα τον Καρτιέ-Μπρεσόν. Πολύ όμως. Δεν αμφισβήτησα ποτέ τη θέση του στο γαλλικό Πάνθεον των "ουμανιστών" φωτογράφων, αλλά ούτε κι αισθανόμουν την υποχρέωση να ανατρέχω κάθε τόσο στο έργο του. Του καταλόγιζα ένα είδος ελιτισμού, η "αποφασιστική στιγμή" του μου έδινε στα νεύρα, και γενικότερα μου φαινόταν ότι κάτι από τη ψυχρή γεωμετρία των φωτογραφιών του (βλέπε τα κάπως "στεγνά" πορτρέτα του) έσταζε πάνω στην όλη στάση του, ή και το αντίστροφο. 'Ηταν γνωστή εξάλλου και η αποστροφή του προς κάθε απόπειρα αποτύπωσης της μορφής του. Να οφειλόταν σε μία ντροπαλότητα, σε ένα συναίσθημα αμηχανίας, ή σε μία οχύρωση στον 'Ολυπο μιας κάστας "ανέγγιχτων" φωτογράφων; Πάντως γινόταν έξαλλος. Ο φωτογράφος David Douglas Duncan έχει διηγηθεί σχετικά ότι παρ' ολίγο να τον καρφώσει ο Καρτιέ-Μπρεσόν με την ομπρέλα-μπαστούνι του μια μέρα που δοκίμαζε να φωτογραφίσει έναν θαυμαστή που απλώς βρισκόταν δίπλα του. Και τώρα εδώ το σοκ που διαψεύδει πολλές προκαταλήψεις. Θα τον φιλούσα (με το ζόρι) για τα σχόλια που κάνει στο τέλος της ταινίας. "Καταραμένος να είναι ο αισθητισμός"... "Στο διάολο η ομορφιά"... "Η αλήθεια πριν απ' όλα". Henri, μαζί σου!

Υγ. 'Ενα ερώτημα προς τον εαυτό μου με αφορμή το ρεπορτάζ του. Υπάρχει περίπτωση, στις δεδομένες εκείνες συνθήκες, ένας άλλος φωτογράφος -εντάξει, με ευαισθησίες και με στοιχειώδη εμπειρία του μέσου - να "έβλεπε" τα ίδια κάδρα; Στις φωτογραφίες με τους εργάτες πιστεύω πως ναι, κι ας ταραχτούν μερικοί. Αλλά και στις άλλες, ο Μάρτιν Παρ υπήρχε ήδη στο Μπλάκπουλ (ο κοιμισμένος στην παραλία του μοιάζει κιόλας).

Douglas Hickox, Henri Cartier-Bresson, Stop Laughing, This Is England (Μεγάλη Βρετανία, 1963) / Cinémathèque française

Το 1962, ο φωτογράφος Ανρί Καρτιέ-Μπρεσόν (1908-2004) δέχεται μια ανάθεση από το ιδιωτικό βρετανικό τηλεοπτικό δίκτυο ITV/ABC για να φωτογραφίσει πόλεις της Βόρειας Αγγλίας. Κατά τη διάρκεια δύο επισκέψεων, φωτογραφίζει τους Άγγλους τόσο στην εργασία τους όσο και στις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου τους.

Τον Ιούλιο, ο Καρτιέ-Μπρεσόν επισκέπτεται το παραθαλάσσιο θέρετρο του Μπλάκπουλ και υπογραμμίζει την ευκολία με την οποία απαθανατίζει πράγματα "αστεία και ζωντανά". Ωστόσο, κατά τη διάρκεια αυτού του πρώτου ταξιδιού, ο φωτογράφος γράφει σε γράμμα προς τη σύζυγό του, Ratna Mohini, για τη σημασία που θα πρέπει να ενέχει η δουλειά του σκηνοθέτη, διευκρινίζοντας ότι δεν θα μπορεί να "περιοριστεί σε μερικές καλές μεμονωμένες φωτογραφίες, αλλά θα πρέπει να σκέφτεται σε σύνολα". Τον Οκτώβριο, στρέφει το βλέμμα του σε τρεις βιομηχανικές πόλεις της περιοχής του Λανκασάιρ (Λίβερπουλ, Μάντσεστερ και Σέφιλντ). Η ταινία Σταματήστε να γελάτε, ιδού η Αγγλία (Cessez de rire, voici l'Angleterre) είναι ο καρπός αυτής της ανάθεσης. Θα προβληθεί μόνο μία φορά, στην πολιτιστική εκπομπή Tempo, το 1963, στο κανάλι ITV/ABC. Οι φωτογραφίες, που έχουν αποτυπωθεί σε φιλμ μέσω τράπεζας αναπαραγωγής, έχουν αναπλαισιωθεί και εμπλουτιστεί με τρυφερά ειρωνικά σχόλια για τους Άγγλους, εμπνευσμένα από τις σημειώσεις που παρέδωσε ο Καρτιέ-Μπρεσόν για το συγκεκριμένο έργο. Η αλληλογραφία του φωτογράφου με τη Cinémathèque française κατά τη δεκαετία του 1990, προκειμένου να αποκτήσει ένα αντίγραφο της ταινίας, μαρτυρά το έντονο ενδιαφέρον του γι' αυτή τη δουλειά. Ωστόσο, μόλις το 2022 αυτή η εικοσάλεπτη ταινία "ανασύρθηκε" και αποκαταστάθηκε από τη Γαλλική Ταινιοθήκη, αφού ο πρώην διευθυντής της, Dominique Païni, επισήμανε την ύπαρξή της στο Fondation Henri Cartier-Bresson.

Pierre Leyrat (Ίδρυμα Henri Cartier-Bresson)

Δείτε την ταινία στο τμήμα Henri της πλατφόρμας της Γαλλικής Ταινιοθήκης