"Το WWF γεννήθηκε από τον ρατσισμό, την αποικιοκρατία και τον καπιταλισμό"
Το WWF, του οποίου η πρόεδρος εξαναγκάστηκε σε παραίτηση λόγω της παρουσίας της σε μια αντιρατσιστική πορεία, έχει αποικιοκρατικές καταβολές που υφίστανται ακόμα και σήμερα, υπενθυμίζει ο ιστορικός Guillaume Blanc. Δεσμοί με πολυεθνικές, "πράσινη αποικιοκρατία"... "Είναι αδύνατο για το WWF να εμπλακεί στον αντιρατσιστικό αγώνα".
Reporterre
"Οι οικοφύλακες έφτασαν στον καταυλισμό και πυροβόλησαν στον αέρα. Μας είπαν να φύγουμε. Πήραν τα 12 καλάθια με τα ψάρια μας και τέσσερα κανό, και έβαλαν φωτιά στον καταυλισμό. Έκαψαν μέχρι και τα ρούχα μας".
-
Emmanuel Clévenot
Reporterre - 1η Ιουνίου 2026
Μια ηχηρή αποχώρηση με βαριές επιπτώσεις. Στις 28 Μαΐου, οδηγούμενη στην έξοδο από το διοικητικό της συμβούλιο, η Alexandra Palt ανακοίνωσε την παραίτησή της από την προεδρία του WWF Γαλλίας, του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση. Η αιτία; Η συμμετοχή της, στις 4 Απριλίου στο Σεν Ντενί, σε μια αντιρατσιστική διαδήλωση. Έναν αγώνα που αρνείται να στηρίξει η οργάνωση με το μικρό πάντα.
Γάλλος ιστορικός και καθηγητής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Μπορντό, ο Guillaume Blanc αναλύει για το Reporterre αυτή την απροσδόκητη εξέλιξη. Δημιουργός του κόμικ Les Sacrifiés du paradis (Οι θυσιασμένοι του παραδείσου) (εκδ. Delcourt, Μάρτιος 2026), ερευνά εδώ και δέκα χρόνια τις πολιτικές που εφαρμόζουν στην Αφρική διάφοροι διεθνείς οργανισμοί, μεταξύ των οποίων και το WWF. Ένας θεσμός " που γεννήθηκε από τον ρατσισμό, την αποικιοκρατία και τον καπιταλισμό", υποστηρίζει σε αυτή τη συνέντευξη.
Reporterre — Είναι έκπληξη η παραίτηση της Alexandra Palt;
Guillaume Blanc — Με εξέπληξε πολύ επειδή η Alexandra Palt, όπως θυμόμαστε, προέρχεται από τη L’Oréal. Ήταν στη διοίκηση αυτού του γίγαντα των καλλυντικών προϊόντων. Με άλλα λόγια, είναι μια τυπική φιγούρα του κυρίαρχου περιβαλλοντισμού. Αυτού των μεγάλων θεσμών που εργάζονται χέρι-χέρι με τις πολυεθνικές εταιρείες αντί να τις πολεμούν. Ένας περιβαλλοντισμός όπου αυτοί που καταστρέφουν είναι επίσης αυτοί που προστατεύουν, όπως η Διεθνής Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN) και φυσικά το WWF. Οπότε ναι, εξεπλάγην που άκουσα αυτή τη διευθύντρια να παραιτείται στο όνομα των ανθρωπιστικών αξιών.
Την επομένη της συμμετοχής της σε αυτή την αντιρατσιστική συγκέντρωση στο Σεν Ντενί, η Alexandra Palt έλαβε ένα email υπογεγραμμένο μεταξύ άλλων από την ιστιοπλόο Isabelle Autissier, επίτιμη πρόεδρο του WWF Γαλλίας: "Η οργάνωσή μας μάχεται από την ίδρυσή της ώστε να μην υπάρχει καμία αμφιβολία για τον απολίτικο χαρακτήρα της", έγραφαν οι συντάκτες του, διευκρινίζοντας ότι ο καταστατικός σκοπός της οργάνωσης "δεν περιλαμβάνει τον αγώνα κατά του ρατσισμού". Πως αντιλαμβάνεστε αυτή την αντίθεση μεταξύ "απολίτικης στάσης" και "αντιρατσισμού";
Για μένα, πρόκειται για καθαρή υποκρισία. Αυτό που πραγματικά ενοχλεί το WWF, ακόμη και αν δεν λέγεται ρητά, είναι οι πολιτικές αξίες που υπερασπίζεται η Ανυπότακτη Γαλλία (LFI), και πιο συγκεκριμένα εδώ εκείνες του εκλεγμένου [δημάρχου -σ.σ.] Bally Bagayoko, ο οποίος είχε την πρωτοβουλία για την αντιρατσιστική συγκέντρωση [λόγω των ρατσιστικών επιθέσεων εις βάρος του μετά την εκλογή του -σ.σ.]. Το WWF γεννήθηκε από τον καπιταλισμό και τον ρατσισμό. Επομένως, οι εκπρόσωποί του δεν πρόκειται να πολεμήσουν ούτε τον καπιταλισμό ούτε τον ρατσισμό.
Γιατί λέω "γεννημένο από τον καπιταλισμό"; Ας δούμε ποιοι υπήρξαν πρόεδροι του WWF International. Από το 1976 έως το 1981, ήταν ο John H. Loudon, πρώην γενικός διευθυντής της πετρελαϊκής εταιρείας Shell. Από το 2002 έως το 2009, ο Emeka Anyaoku, ένας Νιγηριανός διπλωμάτης που εργάστηκε για δεκαετίες στη Βρετανική Κοινοπολιτεία, κυρίως στον τομέα του πετρελαίου. Και από το 2022 έως το 2023, ο Edward Neville Isdell, πρώην διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Coca-Cola. Μάλιστα, είχε ξεκινήσει την καριέρα του διευθύνοντας το νοτιοαφρικανικό παράρτημα της πολυεθνικής… και αυτό, εν μέσω απαρτχάιντ, τη δεκαετία του 1970.
Επομένως, πώς μπορεί το WWF να ισχυρίζεται ότι είναι απολίτικο; Αντίθετα, όλο αυτό είναι άκρως πολιτικό. Είναι καπιταλιστές. Συνεργάζονται με την Coca-Cola, τη Shell, αλλά και με την Ikea ή τη Monsanto. Επομένως, ασκούν πολιτική. Αυτό που τους ενοχλεί πραγματικά είναι οι αξίες της Ανυπότακτης Γαλλίας (LFI), οι οποίες είναι περισσότερο προσανατολισμένες στον αντικαπιταλιστικό αγώνα.
Γιατί λέτε ότι το WWF είναι επίσης "γεννημένο από τον ρατσισμό";
Από τη δεκαετία του 2000 μέχρι σήμερα, το WWF έχει χρηματοδοτήσει "οικοφύλακες" στο Νεπάλ, στο Κονγκό, στην Ινδία ή ακόμα και στο Γκαμπόν. Αυτοί οι οικοφύλακες διώχνουν από τα αφρικανικά και ασιατικά εθνικά πάρκα τους πληθυσμούς που ζουν εκεί. Ξυλοκοπούν ανθρώπους και μερικές φορές τους σκοτώνουν. Όλα αυτά είναι τεκμηριωμένα.
Το 2019, μια έρευνα του διεθνούς μέσου BuzzFeed αποκάλυψε βιαιοπραγίες που διαπράχθηκαν εις βάρος αυτόχθονων πληθυσμών από παραστρατιωτικές δυνάμεις χρηματοδοτούμενες από το WWF στο Νεπάλ. Εσωτερικά έγγραφα απέδειξαν ότι η ΜΚΟ ήταν ενήμερη εδώ και χρόνια. Το ίδιο συνέβη και σε ένα εθνικό πάρκο της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, όπου ομαδικοί βιασμοί και βασανιστήρια που διαπράχθηκαν από δασοφύλακες υποστηριζόμενους από το WWF συγκαλύφθηκαν από το ίδιο.
Τρία χρόνια νωρίτερα, η Survival International, μια ΜΚΟ που αγωνίζεται για την επιβίωση των αυτόχθονων λαών, είχε ήδη προβεί σε καταγγελία ενώπιον του ΟΟΣΑ [Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης] σχετικά με πράξεις βίας που διαπράχθηκαν στο Καμερούν, στο περιθώριο δραστηριοτήτων που υποστηρίζονταν από το WWF. Γιατί στον ΟΟΣΑ; Επειδή το WWF, έχοντας προϋπολογισμό που ξεπερνά τα 350 εκατομμύρια ευρώ, θεωρείται διεθνική εταιρεία που μπορεί να δικαστεί από το δικαστήριο αυτού του οργανισμού.
Δεν υπήρξε συνέχεια στην καταγγελία αυτή, με το WWF να μην διερευνά τις βιαιοπραγίες, περιοριζόμενο σε εκφράσεις λύπης για τις πράξεις των συνεργατών του. Η στάση αυτή, σε συνδυασμό με την αντίδραση της Isabelle Autissier, χαρακτηρίζεται ως υποκριτική ή εθελοτυφλία απέναντι σε σοβαρές καταγγελίες.
Το 2024, στο βιβλίο σας La Nature des hommes (Η φύση των ανθρώπων) (εκδ. La Découverte), περιγράφατε πώς οι Ευρωπαίοι άποικοι δημιούργησαν τα πρώτα φυσικά πάρκα της Αφρικής, ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Πώς συνδέεται αυτή η ιστορία με όσα διακυβεύονται σήμερα στο WWF;
Από το 1897, δημιουργούνται οι πρώτες προστατευόμενες περιοχές κυνηγιού στην Αφρική. Αυτό που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι οι Ευρωπαίοι άποικοι, φτάνοντας σε αυτή την ήπειρο, άφησαν πίσω τους μια Ευρώπη ριζικά μεταμορφωμένη από την αστικοποίηση και την εκβιομηχάνιση. Μια Ευρώπη που είχε χάσει τη φύση της. Όμως, οι ίδιοι ήταν πεπεισμένοι ότι θα ξαναέβρισκαν στην Αφρική αυτή τη χαμένη φύση.
Το πρόβλημα είναι ότι ο αποικιακός καπιταλισμός καταστρέφει επίσης τη φύση. Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, οι Ευρωπαίοι κυνηγοί σκοτώνουν περίπου 65.000 ελέφαντες τον χρόνο. Μεταξύ 1850 και 1920, καταστρέφουν όχι λιγότερα από 940 εκατομμύρια στρέμματα δάσους. Το λαθρεμπόριο ελεφαντόδοντου χρησιμεύει στο να κατασκευάζονται μπάλες μπιλιάρδου και πλήκτρα πιάνου. Με λίγα λόγια, η άγρια πανίδα καταρρέει και οι άποικοι είναι ανίκανοι να αποδεχτούν ότι οι καταστροφές που βλέπουν είναι δικό τους έργο.
Και τότε τι κάνουν; Ρίχνουν το φταίξιμο στους αφρικανικούς πληθυσμούς και δημιουργούν αυτές τις περιοχές κυνηγιού. Ο στόχος είναι απλός: να οικειοποιηθούν το δικαίωμα του κυνηγιού, εις βάρος των λαών που ζουν εκεί εδώ και χιλιάδες χρόνια. Λίγο αργότερα, σε αυτούς τους ίδιους αποικιοκράτες οικολόγους θα δοθεί ένα παράξενο παρατσούκλι: οι μετανιωμένοι χασάπηδες. Γιατί; Επειδή δεν υπάρχουν πλέον ούτε καν αρκετά ζώα για κυνήγι… έτσι, θα αγωνιστούν για να μετατρέψουν αυτές τις περιοχές σε εθνικά πάρκα αφιερωμένα στην ενατένιση της φύσης. Και είναι σε αυτό το σημείο που οι εκτοπίσεις πληθαίνουν, προκειμένου να δημιουργηθεί μια Αφρική φυσική, παρθένα και άγρια.
Όμως το WWF δεν υπάρχει ακόμη εκείνη τη στιγμή.
Όχι. Όταν η αποικιοκρατία λαμβάνει τέλος στις δεκαετίες του 1950 και 1960, ξεκινά αυτή η παγκόσμια προσπάθεια που συνίσταται στη συνέχιση αυτής της απανθρωποποίησης της Αφρικής μέσω των εθνικών πάρκων. Αυτό είναι που ονόμασα "πράσινη αποικιοκρατία". Μεταξύ 1 και 14 εκατομμυρίων γεωργών και βοσκών εκτοπίζονται με αυτόν τον τρόπο από τα 350 αφρικανικά εθνικά πάρκα κατά τον 20ό αιώνα. Χιλιάδες αγρότες ποινικοποιούνται, τιμωρούνται με πρόστιμο επειδή καλλιέργησαν τα εδάφη τους, τιμωρούνται με ποινές φυλάκισης επειδή κυνήγησαν θηράματα της άγριας πανίδας.
Δύο θεσμοί έχουν τα ηνία τότε, η Unesco και η IUCN [International Union for Conservation of Nature -σ.σ.]. Το 1961, εν μέσω διακηρύξεων ανεξαρτησίας των αποικιοκρατούμενων χωρών της Αφρικής, αποκτούν ένα είδος τράπεζας: το WWF. Με ποιον σκοπό; Να στείλουν ειδικούς "για να βοηθήσουν την Αφρική να βοηθήσει τον εαυτό της". Το παραθέτω από αρχείο της εποχής. Αυτοί οι ειδικοί δεν είναι τίποτα άλλο από αποικιοκράτες που μετατράπηκαν σε διεθνείς εμπειρογνώμονες.
Έχει κόψει οριστικά το WWF τους δεσμούς του με τις αποικιοκρατικές του καταβολές;
Όχι. Αυτό το παράξενο δίδυμο αρπακτικότητας και προστασίας, που γεννήθηκε από τους αποικιοκράτες στα τέλη του 19ου αιώνα και πάνω στο οποίο χτίστηκε το WWF, παραμένει επίκαιρο 120 χρόνια αργότερα. Θα μπορούσαμε να αρκεστούμε στη σκέψη ότι οι συνεργασίες μεταξύ του WWF και πολυεθνικών όπως η Shell, η Ikea ή η Coca-Cola αποτελούν απλώς ξέπλυμα εικόνας (greenwashing). Στην πραγματικότητα, είναι πιο περίπλοκο από αυτό. Ας πάρουμε ένα παράδειγμα: στην Αιθιοπία, η εταιρεία που είχε αναλάβει να καθοδηγήσει το 2016 τον εκτοπισμό των πληθυσμών από το εθνικό πάρκο του Σίμιεν ονομάζεται Intersocial Consulting. Όμως, αυτή η ίδια εταιρεία εργάζεται για μεταλλευτικούς και πετρελαϊκούς ομίλους, όπως η Rio Tinto, η TotalEnergies και η ExxonMobil, για να σχεδιάσει τα έργα τους για τη "βιώσιμη ανάπτυξη".
Με άλλα λόγια, αυτό το σύστημα προστασίας πηγαίνει χέρι-χέρι με την αρπαγή. Η TotalEnergies μπορεί να συνεχίσει να εκμεταλλεύεται και να καταστρέφει τα αφρικανικά οικοσυστήματα επειδή χρηματοδοτεί την προστασία των πάρκων. Η Coca-Cola μπορεί να συνεχίσει να ρυπαίνει, αφού παράλληλα βοηθά το WWF να μαζεύει τα μπουκάλια που μολύνουν τους ωκεανούς. Όλα αυτά πάνε μαζί. Αυτός ο δήθεν απολίτικος περιβαλλοντισμός έχει ως στόχο να διαιωνίσει την εκμετάλλευση του περιβάλλοντος. Και είναι επιλογή του WWF να συνεργάζεται με καταστροφικές πολυεθνικές αντί να τις πολεμά.
Αυτή η ρητορική που επιδιώκει να μην συμπεριλάβει τον αγώνα κατά του ρατσισμού στις μάχες του WWF, το βοηθά να συνεχίζει πιο εύκολα τις δραστηριότητές του στην Αφρική;
Στην πραγματικότητα, είναι αδύνατο για το WWF να εμπλακεί στον αντιρατσιστικό αγώνα. Θα ήταν —και κυριολεκτώ όταν το λέω αυτό — σαν ο Εθνικός Συναγερμός (RN) να έκανε τον αντιρατσιστικό αγώνα σύνθημά του. Φυσικά και οι δωρητές του WWF δεν είναι ρατσιστές, νοσταλγοί της αποικιοκρατίας. Από την άλλη πλευρά, το ίδιο το WWF γεννήθηκε από τον ρατσισμό, την αποικιοκρατία και τον καπιταλισμό. Το ίδιο το σύστημα της μετατροπής της φύσης σε πάρκα στις αφρικανικές και ασιατικές χώρες βασίζεται στην ιδέα ότι οι Αφρικανοί και οι Ασιάτες είναι ανίκανοι να προστατεύσουν τη φύση τους. Πρόκειται για μια αποικιοκρατική ιδέα. Επομένως, αν το WWF αρχίσει αύριο να μάχεται ενάντια στον ρατσισμό, θα πρέπει να πολεμήσει ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό.
Δείτε ακόμα στο Αλμανάκ:
Το WWF δεν είναι μόνο αρκουδάκια
