Στις αρχές του 2022 ένας νέος όρος άρχισε να χρησιμοποιείται και να τρεντάρει στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, με πρώτο και κυριότερο το TikTok. Συγκεκριμένα, ο ΤikΤoker Zaidleppplin, που τότε εργαζόταν ως μηχανικός στη Νέα Υόρκη, ανέβασε ένα ολιγόλεπτο βίντεο στο οποίο εξηγούσε τον όρο «quiet quitting», συνοψίζοντας τη βασική φιλοσοφία του: «Η δουλειά δεν είναι η ζωή σας».
Από εκείνη τη στιγμή εκατομμύρια σχόλια, likes και βίντεο συνοδεύτηκαν με το hashtag #quietquitting και άρχισαν να εμφανίζονται στο TikTok, τη μεγαλύτερη πλατφόρμα έκφρασης της Gen Z, ξεσηκώνοντας έτσι ένα από τα μεγαλύτερα debate παγκοσμίως: τι είναι, τελικά, αυτή η «ήσυχη παραίτηση»; Γιατί η νέα γενιά εργαζομένων υιοθετεί αυτήν τη στάση; Και τι μπορούν να κάνουν οι σύγχρονες επιχειρήσεις για να αποφύγουν το φαινόμενο;
Το «quiet quitting» δεν σημαίνει πραγματική παραίτηση, πέρασμα από το λογιστήριο και εκκωφαντικό κλείσιμο της πόρτας. Σημαίνει να δουλεύεις κάνοντας μόνο όσα ορίζει το job description της θέσης σου, τα απολύτως απαραίτητα, αυτά για τα οποία πληρώνεσαι, καταβάλλοντας ελάχιστη προσπάθεια, να μην αναλαμβάνεις νέα καθήκοντα και να φεύγεις αμέσως μόλις ολοκληρωθεί το οκτάωρο, να μην κάθεσαι ούτε λεπτό παραπάνω. Επίσης, να μην απαντάς σε επαγγελματικές κλήσεις και μηνύματα μετά το σχόλασμα.
Παρόλο που οι απαιτήσεις στον σύγχρονο χώρο εργασίας αυξάνονται συνεχώς, όλα δείχνουν πως πολλοί νέοι έχουν αφήσει πίσω τους το όνειρο της καριέρας και της επαγγελματικής επιτυχίας εντός μίας εταιρείας.
«Απλώς εργάζεσαι, δεν παραιτείσαι», θα μπορούσε μπορεί να πει κανείς. Η φιλοσοφία του να κάνει ο εργαζόμενος μονάχα τα απαραίτητα, του «δεν ζω για να δουλεύω αλλά δουλεύω για να ζω» υπήρχε από πάντα. Ωστόσο, μετά την πανδημία, τα lockdowns και την τηλεργασία το ζήτημα ξεκίνησε να παίρνει τεράστιες διαστάσεις, με πρώτους και καλύτερους εκπροσώπους της καινούργιας τάσης τους νέους εργαζόμενους.
Παρόλο που οι απαιτήσεις στον σύγχρονο χώρο εργασίας αυξάνονται συνεχώς, όλα δείχνουν πως πολλοί νέοι έχουν αφήσει πίσω τους το όνειρο της καριέρας και της επαγγελματικής επιτυχίας εντός μίας εταιρείας. Πολλοί αλλάξαν τους στόχους και τις προτεραιότητές τους, εφόσον δεν ευθυγραμμίζονται με την προσωπική ζωή και τις αξίες τους. Η ψυχική υγεία και ο ποιοτικός χρόνος είναι αυτά που αποζητούν πλέον, καθώς είναι ευάλωτοι στην κατάθλιψη και το άγχος, αρκετά καταπονημένοι και επαγγελματικά εξουθενωμένοι.
Μια έρευνα της Microsoft σε 30.000 εργαζομένους έδειξε ότι το 54%, που ανήκει στο ηλικιακό γκρουπ της Gen Z, σκέφτεται να εγκαταλείψει την εργασία του. Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, σε πρόσφατη έρευνά του, κατατάσσει την απογοήτευση των νέων από την εργασία στην όγδοη θέση της λίστας με τους δέκα άμεσους κινδύνους για την ψυχική υγεία. Περίπου το 80% των νέων παγκοσμίως δηλώνει «ευάλωτο» απέναντι στο στρες και την εργασιακή απογοήτευση. Τα προβλήματα στο εργασιακό περιβάλλον όλο και πληθαίνουν.
Η ψυχική υγεία των εργαζομένων επιβαρύνθηκε τόσο διεθνώς όσο και στην Ελλάδα τους τελευταίους δώδεκα μήνες. Σύμφωνα με την έρευνα του ομίλου Adecco Global Workforce of the Future 2022, το 37% των Ελλήνων δηλώνει πως η ψυχική του υγεία έχει χειροτερέψει μετά την πανδημία. Οι εργαζόμενοι την περίοδο του εγκλεισμού βίωσαν, πέρα από υψηλά επίπεδα στρες, θυμού και μοναξιάς, και το ανεξέλεγκτο ωράριο της εργασίας από το σπίτι. Συγκεκριμένα, νεαρότερες ηλιακές ομάδες όπως οι millenials (42%) και η Gen Ζ (40%) επηρεάστηκαν σημαντικά και ένιωσαν σύγχυση μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Με πολλά μέτωπα ανοιχτά και ψυχοπιεστικά, και ανασφάλειες που φούντωσαν, έσκασε ένα μαζικό burn out το οποίο επηρέασε την παραγωγικότητα πολλών ανθρώπων, μειώνοντας παράλληλα τους ρυθμούς και την ενεργητικότητά τους.
Πέρα από τις ψυχολογικές επιπτώσεις των κρίσεων και της πανδημίας, η ήσυχη παραίτηση αποτελεί φυσικό επακόλουθο της ελαστικότητας στην αγορά εργασίας με τα ανεξέλεγκτα ωράρια, τις απλήρωτες υπερωρίες, τη χαμηλή προοπτική ανέλιξης. Το κίνητρο των νέων για επαγγελματική ανέλιξη έχει αποδυναμωθεί, δεν είναι διατεθειμένοι να προσφέρουν παραπάνω για να πετύχουν κάτι παραπάνω. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι στην Ελλάδα αναθεωρούν και αλλάζουν εργασία λόγω υπερβολικού στρες και καταπόνησης.
Η ήσυχη παραίτηση είναι ένας τρόπος να φύγουν από το εργασιακό περιβάλλον όπου ήδη βρίσκονται, καθώς η ψυχολογική και πνευματική επιβάρυνση που νιώθουν δεν ακολουθείται από κάποια μισθολογική και βαθμολογική επιβράβευση. Η αποστασιοποίηση των εργαζομένων από το ωραιοποιημένο αφήγημα της επαγγελματικής επιτυχίας με την καριέρα και την απόκτηση μιας υψηλής θέσης που απαιτεί θυσίες και σχεδόν 24ωρη δέσμευση είναι η απάντηση στις επιχειρήσεις που δεν αφουγκράζονται τις ανάγκες τους. Σε πολλές περιπτώσεις είναι μια σιωπηλή αντίδραση στο τοξικό εργασιακό περιβάλλον ή τις ενίοτε παραβατικές συμπεριφορές των εργοδοτών που θέλουν η εργασία να εξουσιάζει κάθε πτυχή της ζωής του ανθρώπου.
Πολύ εύκολα θα μπορούσαν οι μεγαλύτερες γενιές και οι εργοδότες να χαρακτηρίσουν το quiet quitting ως μια ωδή στην τεμπελιά και στη μετριότητα. Ωστόσο οι νέοι εργαζόμενοι που ανήκουν στους millennials και στην Gen Z, ύστερα από πολλές κρίσεις, άρχισαν να ιεραρχούν διαφορετικά την καριέρα. Σε προηγούμενες δεκαετίες η δουλειά σου ήταν η ταυτότητά σου, σήμερα η επαγγελματική θέση και τα εργασιακά επιτεύγματα μοιάζουν να μην έχουν την ίδια σημασία στον αυτοπροσδιορισμό και στην αξιολόγηση ενός ανθρώπου. Δεν είναι ότι δεν έχουν όρεξη για δουλειά, απλώς η δουλειά που κάνουν δεν τους ικανοποιεί.
Ο 25χρονος Χρήστος συγκεκριμένα αναφέρει: «Έκανα quiet quitting λόγω burn out και μιας μικρής υπαρξιακής κρίσης, διότι δεν απολάμβανα καθόλου τη δουλειά μου. Έτσι αποφάσισα τις παραπάνω ώρες που αφιέρωνα στη δουλειά να τις διαθέσω κάπου αλλού. Μετά το οκτάωρο έφευγα και ασχολιόμουν με άλλα πράγματα. Δίνοντας χρόνο σε πράγματα που όντως μου άρεσαν άρχισαν να αλλάζουν και άλλα κομμάτια της καθημερινότητας προς το καλύτερο». «Θεωρώ πως αυτό, η ήσυχη παραίτηση, με έκανε να αποφύγω το ολοκληρωτικό burn out και το να χάσω εντελώς τον έλεγχο».
Ο Χρήστος είναι ένα ζωντανό παράδειγμα του πώς οι αλλεπάλληλες κρίσεις που έχουν βιώσει οι νέοι έχουν επιφέρει δομικές αλλαγές στον τρόπο που βλέπουν την επαγγελματική τους κατάσταση. Ουσιαστικά, δεν υπάρχει μια ξεκάθαρη φιλοσοφία πίσω από το quiet quitting, αλλά σίγουρα μπορούμε να πούμε πως δεν είναι μια απλή μόδα. Οι νέοι εργαζόμενοι αλλάζουν τρόπο και προτεραιότητες, θέτοντας αυστηρά όρια στην επαγγελματική τους ζωή και δηλώνοντας πως έχουν ανάγκες.
Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει πως οι επιχειρήσεις δεν έχουν στη διάθεσή τους όπλα και πολιτικές διαχείρισης ανθρωπίνου δυναμικού για να συγκρατήσουν τους νέους υπαλλήλους τους και να χτίσουν ένα περιβάλλον που θα τους κάνει πιο ευτυχισμένους και παραγωγικούς. Μία από τις πιο επιτυχημένες πρόσφατες συνταγές αφορά την καθιέρωση της τετραήμερης εργασίας, η οποία δοκιμάστηκε πειραματικά και παρουσίασε θεαματικά αποτελέσματα, τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους εργαζομένους τους.
Τρανό παράδειγμα η έρευνα της 4 Day Week Global που έγινε σε συνεργασία με ερευνητές του Boston College, του University College Dublin και του Cambridge. Μέσα σε έξι μήνες οι περισσότερες από τις 33 εταιρείες και οι περίπου 1.000 εργαζόμενοι που δοκίμασαν την τετραήμερη εργασία χωρίς μείωση αποδοχών δηλώνουν πως είναι πλέον απίθανο να επιστρέψουν στο πενθήμερο. Συγκεκριμένα, ούτε μία από τις εταιρείες που συμμετείχαν δεν δήλωσε ότι τείνει ή σχεδιάζει να επιστρέψει στην προηγούμενη πενθήμερη ρουτίνα της, ενώ το 97% των εργαζομένων δήλωσε ότι επιθυμεί να συνεχίσει την τετραήμερη εργασία, αναφέροντας χαμηλότερα επίπεδα άγχους, κόπωσης, αϋπνίας και επαγγελματικής εξουθένωσης, καθώς και βελτιώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία. Η δοκιμή ήταν εξαιρετικά θετική και για τις ίδιες τις επιχειρήσεις που καθιέρωσαν την τετραήμερη εργασία, καθώς τα μέσα έσοδά τους αυξήθηκαν κατά 38% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο πέρσι.
Η προσωπική ευεξία, ο σεβασμός και η ισορροπία μεταξύ προσωπικού και επαγγελματικού χρόνου γίνονται σταδιακά αδιαπραγμάτευτες αξίες για το εργασιακό περιβάλλον του μέλλοντος. Το quiet quitting σηματοδοτεί την τεράστια αλλαγή που συντελείται στον τομέα αυτό παγκοσμίως, με τους μελλοντικούς επαγγελματίες να δημιουργούν νέες αξίες. Ίσως, λοιπόν, δεν είναι παραίτηση αλλά η λύση για μια καλύτερη ποιότητα ζωής, εξίσου παραγωγική, μακριά από την ιδέα πως «η δουλειά είναι όλη μου η ζωή».
