Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Βάνα και Μίχαελ Μπουσέ: Ανέκδοτες επιστολές της Βασίλισσας Αμαλίας στον πατέρα της, 1836-1853

Η Σταυρούλα Παπασπύρου ξαναδιαβάζει σημαντικά βιβλία που έχουν εκδοθεί στην Ελλάδα.
Τα πρώτα χρόνια, η Αμαλία κρατούσε αποστάσεις από τα κόμματα –το αγγλικό, το γαλλικό, το ρωσικό– και προσπαθούσε να μάθει όσο πιο γρήγορα τα ελληνικά για να προσαρμοστεί στο καινούριο της περιβάλλον.

Ήταν όμορφη, έξυπνη, παρορμητική, βαθιά θρησκευόμενη, καλλιεργημένη. Ήταν μια πριγκιποπούλα ορφανή από μητέρα από νωρίς, αλλά χορτασμένη από τη στοργή των διαδοχικών της μητριών και την ανεξάντλητη αγάπη του μπαμπά της. Και στα 18 της, έχοντας μόλις παντρευτεί εκείνον με το οποίο ήταν ερωτευμένη από παιδί, η Αμαλία άφηνε πίσω το παλάτι του Ολδεμβούργου και την ανέμελη καθημερινότητά της, για να προσγειωθεί στη μικροσκοπική και σκονισμένη Αθήνα του 19ου αιώνα, στο πλευρό του Όθωνα, ως η πρώτη βασίλισσα του –αλυσοδεμένου από τις Μεγάλες Δυνάμεις– ελληνικού κράτους.


«Αχ τι καλά που αισθάνομαι εδώ» θα γράψει η Αμαλία στον «αγαπημένο, αγγελικό πατέρα» της, στις 16 Φεβρουαρίου του 1837, φτάνοντας «επιτέλους» στον τόπο του προορισμού της. «Τι ωραία που είναι να εισπνέω τον υπέροχο, διάφανο, καλό, φωτεινό αέρα μπροστά στο ανοιχτό παράθυρό μου, να πηγαίνω περίπατο με την άμαξα φορώντας μόνο το σάλι μου... Η πόλη βέβαια, δεν είναι ακόμη σαν άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, αλλά εξαιρετικά ιδιόμορφη. Αχ, έχω τόσα πολλά να περιγράψω...»

 

Οι επιστολές της βασίλισσας Αμαλίας προς τον Παύλο Φρειδερίκο Αύγουστο του Ολδεμβούργου, όπως κι ολόκληρο το προσωπικό αρχείο της, φυλάσσονται στα κρατικά αρχεία αυτής της γερμανικής κωμόπολης στην Κάτω Σαξονία. Παρότι η ύπαρξή τους δεν ήταν άγνωστη στους μελετητές, το περιεχόμενό τους στην παλαιά γερμανική γραφή παρέμενε μέχρι πριν λίγα χρόνια δυσπρόσιτο.

 

Το 2011, ωστόσο, οι επιστολές που καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής εμπειρίας της Αμαλίας απλώθηκαν σε δύο ογκώδεις τόμους της «Εστίας», μεταγραμμένες και μεταφρασμένες από το πρωτότυπο από τον Μίχαελ και τη Βάνα Μπούσε. Πριν λίγες μόλις μέρες η συγκεκριμένη έκδοση ανατυπώθηκε.

 

Όσο ζούσε, η Αμαλία δεν έμαθε ποτέ ότι, εκτός από το 1861, και εκείνη τη χρονιά κάποιοι είχαν προσπαθήσει -με αρσενικό- να την δολοφονήσουν. Κι αυτό, όπως εικάζει στην εισαγωγή της η Βάνα Μπουσέ, επειδή πίστευαν ότι μόνο ο θάνατος της θα ωθούσε τον Όθωνα να εγκαταλείψει οικειοθελώς την Ελλάδα.

 

Ηλεκτρολόγος μηχανικός το επάγγελμα, ο Μίχαελ Μπουσέ απασχολήθηκε πολλά χρόνια στην ειδικότητά του. Το ενδιαφέρον του, όμως, για την Επανάσταση του '21 και τον γερμανικό φιλελληνισμό, τον οδήγησε στη μελέτη των πηγών και στην εξοικείωση με τα γερμανικά χειρόγραφα της εποχής, καθιστώντας τον πολύτιμο συνεργάτη στις φιλολογικές εργασίες της Ελληνίδας συντρόφου του. Γιατί, στη Βάνα Μπουσέ χρωστάμε τον σχολιασμό των παραπάνω επιστολών και την εμπεριστατωμένη εισαγωγή που σκιαγραφεί τη ζωή του βασιλικού ζεύγους μέσα στο πλαίσιο της τρικυμιώδους εποχής τους.

 

Πραγματικό περιβόλι για τους ιστορικούς, καθώς στη μεγαλύτερή τους έκταση περιγράφουν λεπτομερώς πολιτικές, διπλωματικές και οικονομικές κρίσεις –από την εξέγερση της 3ης Σεπτεμβρίου και τη διαδικασία ψήφισης του Συντάγματος του 1844, ως τον αντίκτυπο που είχαν εδώ οι ευρωπαϊκές επαναστάσεις του 1848– τα γράμματα της Αμαλίας αποτελούν ταυτόχρονα κι ένα γοητευτικό ανάγνωσμα, σφραγισμένο από την ειλικρίνεια και τον αυθορμητισμό της: κάτι ανάμεσα σε ημερολόγιο και χρονικό, με διεξοδικές περιγραφές του Παλατιού και του Εθνικού Κήπου όσο διαμορφώνονταν, μ' ενθουσιώδεις εντυπώσεις από τις ομορφιές της ελληνικής φύσης, με διακριτικές αναφορές στον πόθο της ίδιας ν' αποκτήσει παιδί, και με σπαρταριστά σχόλια για τον τόπο, τους ανθρώπους του και τον νεαρό Οθωνα, φυσικά, αυτόν τον άπειρο, αναποφάσιστο και φιλάσθενο Βαυαρό που μόνο ως... κελεπούρι δεν λογαριαζόταν από τους δικούς της:

 

«Αγαπημένε μου πατέρα, δεν τον εξετίμησες νομίζω αρκετά, κι αυτό είναι αλήθεια ότι με λυπεί, γιατί θα το άξιζε» διαβάζουμε. «Μέχρι τώρα όλος ο κόσμος παραγνωρίζει την αξία του και περισσότερο απ' όλους ο ίδιος ο πατέρας του. Είναι πραγματικά τελείως διαφορετικός απ' ό,τι νομίζεις. Μόνο να του δίνει ο Θεός συνεργάτες στους οποίους να έχει εμπιστοσύνη (...) Πολλές κυβερνήσεις και διοικήσεις διαλύθηκαν. Ο στρατός ελαττώνεται, πολλοί αξιωματικοί τίθενται σε διαθεσιμότητα. Λυπάμαι πάρα πολύ όταν βλέπω ότι ο καημένος ο άνδρας μου είναι αναγκασμένος να δουλεύει τόσο πολύ, και μάλιστα να ασχολείται με τόσο δυσάρεστα πράγματα. Οι κύριοι που προηγήθηκαν, οι οποίοι έπρεπε να είχαν εργαστεί για να τακτοποιήσουν τα οικονομικά τον καιρό που δε συμμετείχε στη διοίκηση, πέταγαν τα λεφτά από το παράθυρο...»

 

Ιππικός περίπατος του 'Οθωνα και της βασίλισσας Αμαλίας μπροστά στους Στύλους του Ολυμπίου Διός.
Ιππικός περίπατος του 'Οθωνα και της βασίλισσας Αμαλίας μπροστά στους Στύλους του Ολυμπίου Διός.

 

Τα πρώτα χρόνια, η Αμαλία δεν αναμείχθηκε στην πολιτική. Κρατούσε αποστάσεις από τα κόμματα –το αγγλικό, το γαλλικό, το ρωσικό– και προσπαθούσε να μάθει όσο πιο γρήγορα τα ελληνικά για να προσαρμοστεί στο καινούριο της περιβάλλον. Οι αυλικοί την εκνεύριζαν: «Αυτό που συμβαίνει εδώ είναι απίστευτο. Κάθε δεύτερη κουβέντα αυτών των κυρίων είναι "στη Βαυαρία αυτό γίνεται έτσι κι έτσι". Αλλά δεν γνωρίζουν τίποτε, και ασφαλώς ούτε στη Βαυαρία είχαν κάποια σημαντική θέση, γιατί ήταν ανθυπολοχαγοί και λοχαγοί όταν ήρθαν. Αυτό, όμως, εδώ το ξεχνούν τελείως και αναμειγνύονται σε όλα, πιστεύοντας πως θα μπορούσαν να είναι ακόμη και υπουργοί. Πραγματικά δεν υπερβάλλω, το θέαμα είναι γελοίο...».

 

Βασίλισσα χωρίς παλάτι ακόμη, νοικάρισσα σ' ένα μέγαρο της σημερινής πλατείας Κλαυθμώνος που στα μάτια της φάνταζε υποδεέστερο κι από εκείνα που είχαν στην πατρίδα της οι αστοί, αποζημιωνόταν από τις φεγγαρόλουστες αθηναϊκές νύχτες («όταν είναι πανσέληνος, βλέπεις άνετα να διαβάσεις») κι από τις ταξιδιωτικές εξορμήσεις («είδα πανέμορφες ενδυμασίες και τις ωραιότερες γυναίκες που μπορεί να φανταστεί κανείς» γράφει από τη Μονεμβασιά), εντυπωσιασμένη από την «απερίγραπτη φιλομάθεια» και την «καλοσύνη του λαού», μακριά από τους «φωνακλάδες» της πρωτεύουσας.

 

Ωστόσο, σε γράμμα της από την Υπάτη, τον Μάιο του 1839, υπάρχει η εξής υποσημείωση: «Έχουμε εδώ μια φρικτή σπιτονοικοκυρά. Μου διηγήθηκε –και ήταν παρόντες όλοι οι κύριοι– ότι η νύφη της απέκτησε στο δωμάτιο όπου κοιμόμουν παιδί, το σπίτι της είναι τυχερό και είθε να μου συμβεί και εμένα το ίδιο κ.λπ., κ.λπ. Δεν είναι να τρελαίνεσαι;»

 

Τα παλικάρια του Αγώνα η Αμαλία τα εμπιστευόταν πιο πολύ από τους «μισοσπουδασμένους φραγκοφορεμένους, που και το λίγο που έχουν μάθει δεν το έχουν αφομοιώσει... Οι φραγκοντυμένοι, αυτοί είναι ο καρκίνος μας, ιδίως αυτοί που σπούδασαν τη δεκαετία του '30 στη Γαλλία και τη Γερμανία, αυτοί είναι οι καβγατζήδες που γράφουν στις εφημερίδες, αυτοί είναι που ξεσηκώνουν τον στρατό».

 

Ενώ την επόμενη χρονιά, με αφορμή το γάμο του γιου του γέροντα Κολοκοτρώνη με την εγγονή του γέροντα πρίγκιπα Καρατζά –έναν γάμο στον οποίο ενώνονταν δυο αντίθετες παρατάξεις, των «αυτόχθονων» και των Φαναριωτών– σχολιάζει: «Συνήθως στους χορούς του παλατιού, και σε κάθε άλλη περίπτωση, πιάνουν οι γυναίκες των Φαναριωτών μια γωνιά και οι Ελληνίδες "του κορμού" την άλλη. Οι Φαναριώτες που είναι πιο μορφωμένοι, αλλά όχι πάντα πιο ηθικοί, φέρονται στους Έλληνες που φορούν εθνική ενδυμασία ή δεν είναι τόσο καλά ντυμένοι και που δεν ξέρουν να μιλούν παρά για τα παιδιά τους και τον καιρό, με μεγάλη υπεροψία»...

 

Ο βασιλιάς Όθωνας και η βασίλισσα Αμαλία το 1867.
Ο βασιλιάς Όθωνας και η βασίλισσα Αμαλία το 1867.

 

«Πότε θα έρθει ο καιρός που θα είμαστε ανεξάρτητοι;» αναρωτιέται το 1843, όταν η καταχρεωμένη Ελλάδα, όσο και αν σφίγγει το λουρί, αδυνατεί να ξεπληρώσει τις Μεγάλες Δυνάμεις. «Το να είναι κανείς βασιλιάς σε μια χώρα υπό ξένη κατοχή, και ντροπή είναι και σε υποβιβάζει... Χιλιάδες πράγματα είναι στα χαρτιά, γιατί ήταν ανεφάρμοστα. Γι' αυτό και είναι διπλά θλιβερές αυτές οι υπερβολικές οικονομίες, με τις οποίες η κρατική μηχανή θα δουλεύει ακόμη λιγότερο, και ό,τι είχε αρχίσει επιτέλους να προχωρεί, θα σταματήσει...».

 

Από τα συγκλονιστικά γεγονότα της 3ης Σεπτεμβρίου και μετά, που την ανέδειξαν σε αστάθμητο παράγοντα των εξελίξεων («έχω την εντύπωση πως είμαι η φρουρός του θρόνου»), η συμμετοχή της Αμαλίας στα πολιτικά θα είναι αδιάλειπτη.

 

«Κάποτε ο Όθων πρέπει ν' αρχίσει να τιμωρεί... Δεν έχει ιδέα πόσο αφάνταστα ισχυρός έχει ξαναγίνει. Αυτό το κήρυγμα του κάνω κάθε μέρα». Οι στρατιές των «ημιμαθών νέων, δημοσίων υπαλλήλων» που «αρμέγουν την καημένη αγελάδα, το κράτος», την απελπίζουν. Ενώ κι ο Κωλέττης, ο πρώτος Έλληνας συνταγματικός πρωθυπουργός, αρχικά, δεν την εντυπωσιάζει: «Διατυπώνει τις κολακείες του χωρίς το κρύο, ήσυχο πρόσωπό του να αλλάζει έκφραση» γράφει. «Μετράει και υπολογίζει τα πάντα και δεν έχει αυτό που μου αρέσει σε κάθε Έλληνα, όποιος κι αν είναι: ένα είδος ζωντάνιας, μια λάμψη στο βλέμμα».

 

Στη συνέχεια όμως, αυτή που θεωρούσε «εξάμβλωμα» και μισούσε τον πολιτισμό «που εισάγεται όπως το φυτό του θερμοκηπίου», θα εκτιμήσει την «ελληνική κατεύθυνση» της πολιτικής του. Κι όταν εκείνος διαλέγει τον «πολύ κουτό» Κανάρη για υπουργό των Ναυτικών, θα βρει δικαιολογίες για την επιλογή του.

 

«Λένε συχνά "μα τι ανθρώπους έβαλε ο Κωλέττης στη Βουλή, αν είχε βάλει άλλους τα πράγματα θα προχωρούσαν καλύτερα"» ενημερώνει τον πατέρα της στις 14/2/1845: «Αυτό ακριβώς είναι το δυστύχημα, στη Βουλή δεν είναι καλοί, αλλά αν βρίσκονταν έξω από τη Βουλή τότε θα γινόταν το μεγάλο κακό (...) Τώρα θέλει και ο πραγματικά γηγενής, με τις αντιλήψεις και τα έθιμά του, να λάβει και αυτός μέρος στις αποφάσεις. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό που εμείς λέμε πολιτισμό το εισήγαγαν μπολιάζοντας τα πάντα πάρα πολύ γρήγορα και ότι έφερε και μεγάλη διαφθορά (...) Συγχρόνως οι άνθρωποι δεν ξεχνούν το προσωπικό τους συμφέρον και το αποτέλεσμα είναι ότι μέσα στη Βουλή βρίσκονται άνθρωποι μόνο από τις επαρχίες, που δεν έχουν σπουδάσει, που χρησιμοποιούν αυτήν την ευκαιρία για να προωθήσουν τα προσωπικά και τα τοπικά τους συμφέροντα και οι οποίοι ταλαιπωρούν φοβερά τους δυστυχισμένους τους υπουργούς (...). Υπομονή και σταθερή στάση είναι οι κύριες αρετές που πρέπει να αναπτύξει κανείς εδώ».

 

Οι έρευνες, πάντως, που ανέλαβε να κάνει με μεγάλη μυστικότητα ο Κωλέττης το 1846, απολύοντας και τον υπεύθυνο του Παλατιού για τα κρασιά, δεν υπέπεσαν στην αντίληψή της. Όσο ζούσε, η Αμαλία δεν έμαθε ποτέ ότι, εκτός από το 1861, και εκείνη τη χρονιά κάποιοι είχαν προσπαθήσει –με αρσενικό– να την δολοφονήσουν. Κι αυτό, όπως εικάζει στην εισαγωγή της η Βάνα Μπουσέ, επειδή πίστευαν ότι μόνο ο θάνατος της θα ωθούσε τον Όθωνα να εγκαταλείψει οικειοθελώς την Ελλάδα.

Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και μέσα επικοινωνίας στο Παρίσι. Εχει δουλέψει στην"Αυγή" και την "Ελευθεροτυπία", σε περιοδικά και σε τηλεοπτικές εκπομπές καλύπτοντας κυρίως θέματα βιβλίου.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Αθήνα, 185 χρόνια πρωτεύουσα: 1η Δεκεμβρίου 1834 - 1η Δεκεμβρίου 2019
«... Και έστω εις ενθύμησιν των μεταγενεστέρων...»
καημένη Αμαλίτσα ! * Από την Γλυκερία Μπασδέκη
{η Αμαλία σαν Αλίκη και η Αλίκη σαν Αμαλία}
Πέντε νεογοτθικοί πύργοι της Αθήνας που θυμίζουν Κεντρική Ευρώπη
Η ιστορία πίσω από πέντε εμβληματικά κτίρια της πόλης που ίσως να μη γνωρίζετε
1861 : Ο φοιτητής Αριστείδης Δόσιος αποπειράται να δολοφονήσει τη βασίλισσα Αμαλία.
Από τον Σπύρο Στάβερη

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Τζ. Ντ. Σάλιντζερ: O ατίθασος φύλακας της λογοτεχνίας
Η εκπληκτικά σαγηνευτική και αντιφατική προσωπικότητα του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ εξακολουθεί να γοητεύει μέσα από τους ήρωες και τα βιβλία του «Ο φύλακας στη σίκαλη» και «Η Φράννυ και ο Ζούι» που κυκλοφορούν σε νέες μεταφράσεις από την Αθηνά Δημητριάδου και τις εκδόσεις Πατάκη.
Γιάννης Ξανθούλης: «Για να περιγράψεις τη διαταραγμένη ψυχοσύνθεση του Έλληνα χρειάζεσαι τόμους»
Συγγραφέας. Γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη, ζει στο Κολωνάκι. Ο μεγαλύτερός του φόβος είναι η σκοτεινή πλευρά του εαυτού του.
Η αγριοκαστανιά και η ενόραση του Σαρτρ για τον υπαρξισμό
"Η ρίζα της καστανιάς βυθιζόταν στη γη ακριβώς κάτω από το παγκάκι μου. Δεν θυμόμουν πια ότι ήταν ρίζα. Οι λέξεις είχαν εξαφανιστεί και, μαζί τους, η έννοια των πραγμάτων, οι οδηγίες χρήσης τους, τα αμυδρά σημεία αναφοράς που οι άνθρωποι είχαν χαράξει στην επιφάνειά τους."
Λέων Τολστόι: «Άννα Καρένινα»
Η Σταυρούλα Παπασπύρου ξαναδιαβάζει σημαντικά βιβλία που έχουν εκδοθεί στην Ελλάδα.
Η αισθηματική αγωγή του νεαρού Ομπάμα
Εξίσου ενδιαφέροντα με τα σημεία που έχουν να κάνουν με την εντυπωσιακή πολιτική του σταδιοδρομία, είναι και τα αποσπάσματα της αυτοβιογραφίας του Μπαράκ Ομπάμα που αναφέρονται στα πρώτα φοιτητικά του χρόνια που τα πέρασε ως «ακόρεστος, αφοσιωμένος παρτάκιας»
«Ιστορίες για τη Σεξουαλικότητα» από τον 16ο αι. μέχρι σήμερα: Ένα καινοτόμο ελληνικό βιβλίο
Αυνανισμός, σεξουαλική βία, αφροδίσια, ομοερωτισμός και άλλες «Ιστορίες για τη Σεξουαλικότητα», σε ένα νέο εκδοτικό εγχείρημα που φωτίζει με νέο τρόπο, παλιά ταμπού.
«Νεκρός Νικ - Απέθαντοι Μπελάδες»: ένα εντελώς αλλιώτικο παιδικό βιβλίο
Δυο συγγραφείς από δυο κοντινά αιγαιοπελαγίτικα νησιά, ο Γιώργος Τυρίκος-Εργάς και ο Κώστας Ζαφειρίου, γνωστοί και άξιοι παραμυθάδες, μιλούν για τη νέα τους δουλειά που είναι «θρίλερ», αλληγορία και σάτιρα μαζί.
 Όταν ο «σκοτεινός συνωμότης» Μιχάλης Κατσαρός είχε συνομιλήσει με τον Στάθη Τσαγκαρουσιάνο
Σαν σήμερα το 1998 πεθαίνει ο σπουδαίος Έλληνας ποιητής
Ο Ντον Ντελίλο κλείνει τα 84: Όταν τον είχαμε συναντήσει στην Αθήνα
Ο σπουδαιότερος εν ζωή Αμερικανός συγγραφέας έχει φανατικό κοινό στην Ελλάδα. Πριν από λίγα χρόνια είχε βρεθεί στην Αθήνα και είχε μιλήσει στη LiFO για τους ήρωες των μυθιστορημάτων του, το μέλλον της λογοτεχνίας, το Μπρονξ των εφηβικών του χρόνων και τα σύνορα, που σήμερα μοιάζουν πιο ορθωμένα από ποτέ.
H ιστορία της Νίνας Άντζελ που επέζησε από τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης
Ένας κύκλος με προφορικές μαρτυρίες Εβραίων της Θεσσαλονίκης για το Ολοκαύτωμα. Διαβάζει η Αγλαΐα Παππά.
Μόνο «δυστοπικός» δεν ήταν ο καημένος ο Όργουελ
Σπαράγματα από δημοσιογραφικά άρθρα και δοκίμια του Τζορτζ Όργουελ που αντανακλούν πιο καίρια από την δυστοπική μυθοπλασία του «1984» τις κρίσεις και τις διαταραχές που βιώνουμε συλλογικά φέτος.
Jen Gunter: Η σούπερ σταρ γυναικολόγος που ξεμπρόστιασε την Gwyneth Paltrow μιλά στη LiFO
Με αφορμή το παγκόσμιο best seller της «H Βίβλος του Κόλπου» (εκδόσεις Μεταίχμιο) η μαχητική γυναικολόγος μιλά για μια σειρά από παρανοήσεις και μύθους γύρω από το γυναικείο σώμα, μύθους που βολεύουν την πατριαρχία και τους επιτήδειους.
Τα Ταξιδιωτικά Ημερολόγια του Κωνσταντίνου Δοξιάδη από τις χώρες της Ασίας
Δεν ήταν στις αρχικές προθέσεις του σπουδαίου Έλληνα πολεοδόμου να διατηρήσει ημερολόγιο, αλλά εμπνεύστηκε από τον Λόρενς της Αραβίας σε ένα ταξίδι του στο Πακιστάν το φθινόπωρο του 1954. Το αποτέλεσμα είναι ένα εντυπωσιακό ντοκουμέντο μιας περασμένης εποχής.
21 νέα βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν
Ένα καλειδοσκόπιο νέων εκδόσεων που αξίζει να διαβάσετε.
Bιβλία που σε κάνουν καλύτερο
11 βιβλία για να μάθεις να ζεις καλύτερα.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή