ΖΟΥΜΕ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ που σχεδόν «πρέπει» να είμαστε χαρούμενοι/αισιόδοξοι/δημιουργικoί. Μια εποχή που δεν συγχωρεί όσους δεν επιθυμούν να γίνονται κάθε μέρα και καλύτεροι ή να γίνουν η καλύτερη εκδοχή του εαυτού τους. Εντάξει, ας παραδεχτούμε πως όλες οι μέρες δεν είναι ίδιες. Είναι και αυτές που θες απλώς να αράξεις στον καναπέ με ένα μπολ παγωτό και να μη σηκωθείς μέχρι να δύσει ο ήλιος – κι αυτό για να πας στο κρεβάτι σου.
Τι γίνεται, όμως, με την παραγωγικότητα; Πρόκειται για μια έμφυτη ανάγκη που, πλέον, τείνει να γίνεται απαίτηση ολοένα και πιο συχνά. Κάπου εδώ, μας συστήνεται ο όρος «τοξική παραγωγικότητα».
Όρος της ποπ ψυχολογίας (και θέμα συζήτησης στο TikTok) που αναδύθηκε τα τελευταία χρόνια, η τοξική παραγωγικότητα ορίζεται ως μια επιζήμια εμμονή με τα επιτεύγματα και τη δραστηριότητα, που οδηγεί σε λιγότερη ικανοποίηση από τη ζωή. Μπορεί να αφορά την καριέρα αλλά και την οικογενειακή ζωή.
Ο όρος αυτός αναφέρεται σε μια ανθυγιεινή εμμονή με την παραγωγικότητα, που μπορεί να οδηγήσει σε εξουθένωση, άγχος και μειωμένη αίσθηση ευεξίας.
Τι είναι η τοξική παραγωγικότητα;
Ουσιαστικά, ο όρος αυτός αναφέρεται σε μια ανθυγιεινή εμμονή με την παραγωγικότητα, που μπορεί να οδηγήσει σε εξουθένωση, άγχος και μειωμένη αίσθηση ευεξίας. Περιλαμβάνει την ιεράρχηση της συνεχούς εργασίας ή της επίτευξης καθηκόντων ως πρώτης προτεραιότητας, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία. Η τοξική παραγωγικότητα είναι αντίστοιχα διαδεδομένη ως κοινωνική τάση με την τοξική θετικότητα, η οποία εμφανίζεται όταν υπάρχει άρνηση της συνολικής εμπειρίας ενός ατόμου και γίνονται αποδεκτά μόνο τα «θετικά» συναισθήματα, ενώ η έκφραση αρνητικών ή δυσάρεστων συναισθημάτων αποκλείεται.
Τόσο η τοξική θετικότητα όσο και η τοξική παραγωγικότητα είναι στάσεις που χαρακτηρίζονται από μη ρεαλιστική έμφαση στη διατήρηση θετικής οπτικής απέναντι στα πράγματα, συχνά εις βάρος της αναγνώρισης και της επεξεργασίας γνήσιων συναισθηματικών εμπειριών. Η τοξική παραγωγικότητα, συγκεκριμένα, έχει τις ρίζες της στην υπερβολική επιθυμία για εργασία και επιτεύγματα.
Μήπως έχεις κι εσύ τοξική παραγωγικότητα;
Μπορείς να κάνεις στον εαυτό σου τις παρακάτω ερωτήσεις ώστε να εκτιμήσεις κατά πόσο η προσέγγισή σου στην παραγωγικότητα είναι υγιής ή κινείται σε ένα πιο τοξικό έδαφος.
Δίνεις προτεραιότητα στην αυτοφροντίδα: Αξιολόγησε αν διαθέτεις τακτικό χρόνο για self-care ή χαλάρωση. Παραμελείς τη σωματική και ψυχική σου ευεξία για την εργασία ή την παραγωγικότητα; Επίσης, για να τα λέμε και όλα, το να σβήνεις απλώς tasks που έχεις σημειώσει ότι πρέπει να κάνεις δεν είναι ακριβώς ο ορισμός του self-care.
Η αναλογία εργασίας και χαλάρωσης: Έχεις καλή αναλογία εργασίας και χαλάρωσης ή αισθάνεσαι ενοχές που ξεκουράζεσαι; Αναλογίσου πόσο καλά εξισορροπείς τις επαγγελματικές υποχρεώσεις με την προσωπική σου ζωή. Θυσιάζεις συστηματικά τον προσωπικό σου χρόνο για τη δουλειά, πράγμα που σε οδηγεί σε επαγγελματική εξουθένωση και κόπωση; Αξιολόγησε τη νοοτροπία σου απέναντι στην ανάπαυση και τα διαλείμματα. Νιώθεις ενοχές ή άγχος όταν κάνεις διαλείμματα και αισθάνεσαι ότι πρέπει να εργάζεσαι συνεχώς;
Ορίζεις την αξία σου με βάση την παραγωγικότητά σου; Σκέψου αν η αυτοεκτίμησή σου είναι στενά συνδεδεμένη με τα επίπεδα παραγωγικότητάς σου. Έχεις αίσθημα ανεπάρκειας όταν δεν σβήνεις διαρκώς καταχωρίσεις από τη λίστα με τις δουλειές που έχεις να κάνεις;
Είναι η τοξική παραγωγικότητα πιο διαδεδομένη στις γυναίκες;
Το ζήτημα της τοξικής παραγωγικότητας εξαρτάται από το άτομο και όχι από το φύλο, καθώς καλλιεργείται από τις εμπειρίες, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές που αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Όμως, είναι σημαντικό να αναφερθεί και ο ρόλος που παίζουν οι κοινωνικές προσδοκίες και οι έμφυλοι ρόλοι σε αυτό. Συνήθως, οι γυναίκες αναλαμβάνουν περισσότερες ευθύνες και οι προσδοκίες είναι διαφορετικές, έτσι συχνά βιώνουν τις αρνητικές επιπτώσεις της τοξικής παραγωγικότητας, καθώς πολλές φορές η ανάγκη για self-care θεωρείται «δευτερεύουσα».
Εντάξει, έχω τοξική παραγωγικότητα – τι πρέπει να κάνω γι' αυτό;
Και όμως, η απάντηση σε αυτό είναι απλώς να προσπαθείς να βρίσκεις χρόνο για αυτοφροντίδα μέσα στην εβδομάδα. Όσοι εργάζονται υπερβολικά και είναι υπερφορτωμένοι μπορεί να έχουν μη ισορροπημένο τρόπο ζωής και η αυτοφροντίδα πρέπει να ενταχθεί στην καθημερινή ρουτίνα τους – τη δική σου δηλαδή.
Οι διακοπές, ένα ζεστό μπάνιο, οι πεζοπορίες, ο διαλογισμός, το να περνάς χρόνο με αγαπημένους φίλους ή μέλη της οικογένειας, οι βόλτες, η άσκηση, η κατανάλωση θρεπτικών τροφών, το διάβασμα ή το μαγείρεμα είναι μερικές συμπεριφορές που είναι εκπληκτικά χρήσιμες όταν μεταφέρονται στην κορυφή της λίστας με τις «δουλειές» που πρέπει να κάνεις.
Και ναι, αυτές οι ενέργειες θα σου φανούν αφύσικες, ακόμη και σπατάλη χρόνου, στην αρχή. Αν η προσθήκη της αυτοφροντίδας στη ζωή σου μοιάζει να είναι γιγαντιαία αλλαγή, τότε προσπάθησε να ενσωματώσεις σταδιακά μίνι πράξεις αυτοφροντίδας. Αυτή η βήμα-βήμα προσέγγιση θα σου επιτρέψει να δημιουργήσεις μια βιώσιμη και διαχειρίσιμη ρουτίνα.
