Πετούσα πρόσφατα, με την πρώτη πρωινή πτήση, τη «γαλατάδικη» για όσους ταξιδεύουν συχνά, για Ζάκυνθο. Τόπος καταγωγής, όμορφες παιδικές μνήμες, ξέφρενα εφηβικά καλοκαίρια, αναίτια αποστροφή τα τελευταία χρόνια. Καθώς προσεγγίζαμε το νησί, θαύμαζα την πανέμορφη ακτογραμμή και τον εύφορο κάμπο.
Η αυλαία πέφτει για την τουριστική περίοδο του 2017. Σκέφτομαι ότι εάν ρωτήσεις έναν επισκέπτη τι του έμεινε από τη διαμονή του στο νησί, θα λάβεις προβλέψιμες απαντήσεις που θα αφορούν το φυσικό κάλλος του τόπου. Σπάνια θ' ακούσεις κολακευτικά σχόλια για τη γαστρονομία ή τη βαριά πολιτιστική κληρονομιά που κουβαλάει το «λουλούδι της Ανατολής». Και εάν ο σεισμός του 1953 τα γκρέμισε όλα, έτσι εύκολα διαγράφουμε από τη μνήμη Φόσκολο, Κάλβο, Σολωμό, Ξενόπουλο και τόσους άλλους λόγιους; Όχι, δεν πρόκειται για «μνημόσυνο», απλώς πρέπει η εξέλιξη να είναι ομαλή, να μη γίνεται με «διαγραφή αρχείων».
Για να υπάρξει μέλλον, πρέπει οι επιχειρηματίες της εστίασης να πιστέψουν στον τόπο τους και να βάλουν στις λίστες ζακυνθινά κρασιά σε προσιτές τιμές. Να γίνει το κρασί και άλλα γαστρονομικά προϊόντα αυτό το «κάτι» που θα θυμάται ο επισκέπτης.
Και αυτός ο εύφορος κάμπος, που τέμνει Ανατολή και Δύση, έχει ακόμα καλλιέργειες; Σαφώς μειωμένες, αλλά, ναι, από λίγους και τολμηρούς που αντιστέκονται στην άναρχη τουριστική δόμηση και παλεύουν να κρατήσουν ζωντανή την τοπική αγροτική παραγωγή.
Ιστορικά, ανάμεσα στις φημισμένες καλλιέργειες της Ζακύνθου ξεχώριζε η αμπελοκαλλιέργεια. Καταγράφονται δεκάδες τοπικές ποικιλίες, με τις Γουστολίδι, Παύλο, Σκιαδόπουλο, Ρομπόλα, Αυγουστιάτη και δύο-τρεις ακόμα να παραμένουν ζωντανές. Και ενώ μέχρι πριν από πέντε χρόνια δύσκολα έβρισκες αξιοπρεπές εμφιαλωμένο κρασί από ντόπια οινοποιεία, πλέον υπάρχουν αξιόλογες επιλογές.
Αν θέλετε να γνωρίσετε το παρελθόν και το παρόν του νησιού μέσα από ένα ποτήρι κρασί, σας προτείνουμε να ξεκινήσετε με τις παρακάτω ετικέτες:
ΣΤΗ ΡΙΖΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ
Κτήμα Γράμψα / Αυγουστιάτης
Στις παρουσιάσεις και στις δοκιμές συνηθίζεται να ξεκινάμε με τα λευκά, όμως ο Αυγουστιάτης (ερυθρό κρασί) του Γράμψα έχει φινέτσα, νεύρο και πίνεται ευχάριστα όλο τον χρόνο. Φρουτώδη αρώματα, με κυρίαρχα το κεράσι και τη φράουλα. Απολαυστικό στο στόμα, με ισορροπημένη οξύτητα, φρουτώδη επίγευση και νύξεις σοκολάτας.
ΒΕΡΝΤΕΑ ΟΙΝΟΛΠΗ
Οινοποιείο Οινόλπη / Σκιαδόπουλο - Παύλος - Ρομπόλα - Γουστολίδι
Η βερντέα μαζί με τη ρετσίνα φέρουν την ένδειξη «Ονομασία κατά παράδοση». Πρόκειται για προστατευόμενους τύπους κρασιού, όχι για ποικιλίες. Η μεταξύ τους διαφορά είναι ότι ρετσίνα παράγει σχεδόν όλη η Ελλάδα, βερντέα μόνο η Ζάκυνθος. Κι αυτό διότι για να γίνει πρέπει να συμμετέχει με ποσοστό τουλάχιστον 50% η τοπική ποικιλία Σκιαδόπουλο. Κοινό βερντέας και ρετσίνας, το οξειδωμένο παρελθόν τους, συχνά σε απωθητικές κλίμακες. Σήμερα, συναντάμε εξαιρετικές προτάσεις σε ρετσίνα από διαφορετικές περιοχές της χώρας και τη «σύγχρονη» βερντέα της Οινόλπης, γεμάτη φρεσκάδα.
ΡΟΜΠΟΛΑ ΖΑΚΥΝΘΟΣ
Αθηνά Τσώλη / Ρομπόλα
Μοιάζει να έχει σχέση με τη φημισμένη κεφαλονίτικη ποικιλία, όμως έχουμε να κάνουμε με διαφορετικό αποτέλεσμα κι αυτό τραβάει το ενδιαφέρον μας. Αντίθετα με τα περισσότερα ντόπια κρασιά, τα σταφύλια προέρχονται από ορεινά, ξερικά αμπελοτεμάχια της βορειοδυτικής Ζακύνθου. Κλειστή μύτη, ορυκτός χαρακτήρας, μέτρια οξύτητα και νότες αλατότητας στην επίγευση. Προτείνουμε να τη συνοδεύσετε με φαγητό.
PAOLO
Κτήμα Μερκάτη / Παύλος - Ρομπόλα
Υπάρχουν κρασιά −και το γράφουμε χωρίς έπαρση− που με περηφάνια νιώθουμε ότι μπήκαν στο τραπέζι των οινόφιλων χάρη στις εμμονές μας. Χρόνια πριν, η αρχή έγινε με Οικονόμου και Σκλάβο. Με συνεχή αναζήτηση, αρχίσαμε σιγά-σιγά ν' ανακαλύπτουμε «διαμάντια» απ' όλη την Ελλάδα. Έτσι, φτάσαμε στο εσωστρεφές Κτήμα Μερκάτη, με τον ιδιόκτητο αμπελώνα της οικογένειας από τα μέσα του 18ου αιώνα. Ελάχιστες παρεμβάσεις στην καλλιέργεια, απόλυτα ήπια οινοποίηση και δύο ετικέτες από λευκά κρασιά βαθιάς παλαίωσης. Παραμονή για δύο χρόνια σε δρύινα βαρέλια με προσανατολισμό σε εκούσιο οξειδωτικό χαρακτήρα, στο πρότυπο των «κίτρινων κρασιών» (vins jaunes) της ανατολικής Γαλλίας. Το Paolo, χαρμάνι Παύλου και Ρομπόλας, αναζητά απεγνωσμένα φαγητό. Κάποιοι το προτιμούν με κρέας και άλλοι με έντονες γεύσεις ιωδίου, όπως οι πετροσωλήνες. Όπως καταλαβαίνετε, μπορούμε να μιλάμε ώρες γι' αυτό το κρασί. Καλύτερα όμως να το πίνουμε συζητώντας.
Αυτή είναι μια συνοπτική αποτύπωση της Ζακύνθου στον οινικό χάρτη. Το παρόν είναι καλύτερο από τα τελευταία σαράντα χρόνια. Για να υπάρξει μέλλον όμως, πρέπει οι επιχειρηματίες της εστίασης να πιστέψουν στον τόπο τους και να βάλουν στις λίστες ζακυνθινά κρασιά σε προσιτές τιμές. Να γίνει το κρασί και άλλα γαστρονομικά προϊόντα αυτό το «κάτι» που θα θυμάται ο επισκέπτης. Όχι μόνο φωτογραφίες από το Ναυάγιο.
Σπαταλώντας λίγο χρόνο μέχρι το πρώτο ραντεβού, διέσχισα την έρημη πλατεία Σολωμού − επτά και τέταρτο το πρωί ήταν άλλωστε. Μέχρι τον σεισμό του 1953, στην πλατεία υπήρχε το Δημοτικό Θέατρο, έργο του Ερνέστου Τσίλερ, και το Λομπαρδιανό Καζίνο. Από τη δεκαετία του '60 μέχρι σήμερα, σε ένα καλαίσθητο κτίριο στα πρότυπα της «άλλης Ζακύνθου», στεγάζονται η βιβλιοθήκη, ένα καφεστιατόριο και ο μοναδικός χειμερινός κινηματογράφος. Πριν από χρόνια, ο κινηματογράφος σταμάτησε να λειτουργεί, παράπλευρη απώλεια των καιρών. Τελευταία, μια παρέα με όραμα αναβάθμισε και επαναλειτουργεί τον κινηματογράφο με ταινίες πρώτης προβολής.
Ίσως, τελικά, αυτό να είναι το πεπρωμένο του τόπου: βαριά κληρονομιά, απαξίωση και στη συνέχεια αναγέννηση.
