ΤO ZHTHMA THΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ της Ρωσίας στον Ουκρανία είναι κατεξοχήν αξιακό. Σχετίζεται με το αν δέχεσαι έναν άδικο πόλεμο, με το αν θεωρείς την άσκηση βίας θεμιτό τρόπο επίλυσης διαφορών, με το αν μπορείς να σφυρίζεις αδιάφορα, βλέποντας τον ανθρώπινο πόνο.
Ακόμα και αν δεν υπήρχε καμία άλλη παράμετρος, η θέση της Ελλάδας ως δημοκρατικής χώρας δικαίου και ελευθερίας αλλά και κάθε ακέραιου ανθρώπου θα έπρεπε να είναι ξεκάθαρα υπέρ εκείνου που αμύνεται για την ελευθερία και την κυριαρχία του και εναντίον εκείνου που ξεκίνησε έναν άδικο πόλεμο, σκορπώντας θάνατο, ξεριζωμό και δυστυχία.
Πόσο μάλλον τώρα, που αυτό επιβάλλουν τα συμφέροντά μας. Γιατί η εθνική ανάγνωση όσων συμβαίνουν δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο πλαίσιο αυτού του θλιβερού πολέμου αλλά να επεκτείνεται και πέραν αυτού, εστιάζοντας στα όσα θα απασχολήσουν τη Δύση και ειδικά την Ε.Ε. την επόμενη μέρα.
Διάφορες θεωρίες στο όνομα της «ρεάλ πολιτίκ» (που κατ’ ουσίαν συνιστούν μια κουτοπόνηρη… μικροπολιτίκ) δεν θα πρέπει να θολώνουν τις βασικές διακρίσεις και ιεραρχήσεις. Αυτές θα επιχειρήσω να περιγράψω και υπό αυτό το πρίσμα να δούμε και τη θέση της χώρας μας.
Η άρνηση της Δύσης να εμπλακεί σε έναν γενικευμένο πόλεμο είναι αυτονόητη και λογική. Η έμπρακτη στήριξη, ωστόσο, αυτού που αμύνεται είναι απολύτως θεμιτή. Γι’ αυτό και ήταν σωστή η απόφαση του συνόλου σχεδόν των δυτικών χωρών να στείλουν οπλισμό στην Ουκρανία και επίσης σωστή η συμπαράταξη και της Ελλάδας με τις χώρες αυτές.
— Η επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και η απαίτησή της είτε να την ακρωτηριάσει είτε να τη μετατρέψει σε χώρα μειωμένης κυριαρχίας είναι η πιο επικίνδυνη πράξη αναθεωρητισμού που έχει γίνει στην ήπειρό μας από τα τέλη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Και ο βασικός λόγος –πέραν των ηθικών και αξιακών ζητημάτων– που εμείς οι Έλληνες πρέπει να ευχόμαστε να καταδικαστεί και να αποτύχει είναι ακριβώς αυτός: να αποθαρρυνθούν ανάλογες αναθεωρητικές πρακτικές. Όποιος έχει σκοπό να παραστήσει τον νταή, να το σκεφτεί καλύτερα, γνωρίζοντας ότι θα βρει απέναντί του τη διεθνή κοινότητα και ειδικά τις δυτικές χώρες. Τώρα, μάλιστα, που η Ε.Ε. μοιάζει να αφυπνίζεται από αυτή την ιστορία και να ανοίγει η συζήτηση για την ευρωπαϊκη πολιτική άμυνας και ασφάλειας την επόμενη μέρα, εμείς, ως κατεξοχήν ενδιαφερόμενη χώρα-μέλος, πρέπει να έχουμε ενεργό ρόλο, συμμετέχοντας δραστήρια σε όλες τις σχετικές αποφάσεις. Το να λέμε την ώρα της κρίσης «εντάξει, κάνουμε μια καταδίκη για να είμαστε ok» και να το παίζουμε «επιτήδειοι ουδέτεροι» δεν είναι μόνο ανήθικο –αν δεχτούμε ότι υπάρχει ηθική στις διεθνείς σχέσεις–, είναι κυρίως επιζήμιο για τα δικά μας συμφέροντα. Γιατί αν επικρατήσει η λογική πως μια ισχυρή χώρα μπορεί να επιβάλει τις επιδιώξεις της διά της βίας και αυτός που δέχεται την επίθεση πρέπει στο όνομα του «ρεαλισμού» να αποδεχτεί την όποια ταπείνωση (όπως πολλοί σήμερα εισηγούνται στην Ουκρανία να πράξει), μπαίνουμε σε επικίνδυνα μονοπάτια.
— Όποιος, λοιπόν, είναι εναντίον της ρωσικής εισβολής τόσο σε ηθικό επίπεδο όσο και επειδή αντίκειται στα δικά του συμφέροντα, είναι απολύτως θεμιτό να επιθυμεί την αποτυχία της. Τόσο μέσω των κυρώσεων όσο και στρατιωτικά. Αλλιώς, για τι σόι καταδίκη μιλάμε; Η άρνηση της Δύσης να εμπλακεί σε έναν γενικευμένο πόλεμο είναι αυτονόητη και λογική. Η έμπρακτη στήριξη, ωστόσο, αυτού που αμύνεται είναι απολύτως θεμιτή. Γι’ αυτό και ήταν σωστή η απόφαση του συνόλου σχεδόν των δυτικών χωρών να στείλουν οπλισμό στην Ουκρανία και επίσης σωστή η συμπαράταξη και της Ελλάδας με τις χώρες αυτές.
Όσοι έχουν ακόμα αμφιβολίες για το αν πράξαμε σωστά ως χώρα, ας σκεφτούν δύο πράγματα: πρώτον, τι ζητούσαν οι επαναστατημένοι Έλληνες το 1821 από τους Φιλέλληνες της εποχής και όσους στήριζαν τον αγώνα τους; Όπλα και χρήματα ζητούσαμε. Και τιμήσαμε ως κράτος όσους τότε μας στήριξαν. Οδό Φιλελλήνων έχουμε, όχι οδό «επιτήδειου ουδέτερου»… Δεύτερον, με ποιο ηθικό και διπλωματικό έρεισμα θα μπορούσε η Ελλάδα να ζητήσει τη στήριξη των εταίρων της σε μια αντίστοιχη δική της εμπλοκή, αν η ίδια σήμερα έβγαζε την ουρά της απ’ έξω; Κανένα απολύτως. Αντιθέτως, θα έδινε ένα πρώτης τάξεως επιχείρημα σε όσους, την ώρα μιας ελληνο-τουρκικής διένεξης, θα ήθελαν να κρατήσουν ίσες αποστάσεις.
Διασφαλίζει η τωρινή σύμπραξή μας ότι δεν θα φάμε «πούλημα» σε ανάλογη περίπτωση; Όχι, φυσικά. Αλλά είναι βέβαιο ότι αν τώρα πούμε «δεν μπλέκουμε», δίνουμε πάτημα σε οποιονδήποτε θα ήθελε μελλοντικά να πει το ίδιο. Και είναι απολύτως βέβαιο ότι θα χάναμε κάθε έρεισμα να το ζητήσουμε με αξιώσεις.
Η αξία μιας συμμαχίας για ένα μέλος της καθορίζεται από τη χρησιμότητα και το ειδικό βάρος του μέλους μέσα σε αυτήν. Μπορείς να υπολογίζεις στους συμμάχους σου όταν και εκείνοι υπολογίζουν σε σένα. Τόσο απλό.
— Μνημονεύουν διάφοροι την «επιτηδειότητα» της Τουρκίας. Η Τουρκία αντλεί γεωπολιτική δύναμη από αντικειμενικά δεδομένα, όπως η γεωγραφική της θέση, το δημογραφικό της μέγεθος, η στρατιωτική της ισχύ, η συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ. Από το γεγονός ότι είναι μια μουσουλμανική χώρα σε μια ταραγμένη περιοχή, η οποία όμως εδώ και έναν αιώνα είναι συνδεδεμένη με τη Δύση. Αυτός είναι και ο λόγος που η Δύση πάντα θα την υπολογίζει και δεν θα θελήσει ποτέ να τη χάσει από τη σφαίρα επιρροή της. Την έχει ανάγκη. Όχι μόνο για «μπίζνες» και άλλα συμφέροντα αλλά κυρίως για γεωπολιτικούς λόγους και για κρίσιμα ζητήματα όπως το μεταναστευτικό κ.ά.
Αυτή ακριβώς η ισχύς της Τουρκίας τής έχει δημιουργήσει και αναθεωρητικές φιλοδοξίες σε βάρος πολλών γειτονικών χωρών της, κυρίως εναντίον της Ελλάδας.
Η αντίστοιχη ισχύς της Ελλάδας ποια είναι; Πέραν της δικής μας, επίσης σημαντικής, στρατιωτικής δύναμης, αυτό που ενοχλεί περισσότερο τους Τούρκους σε σχέση με την Ελλάδα είναι η διπλωματική ισχύς της χώρας μας. Η οποία εδράζεται σε δύο πράγματα. Στο ιστορικό-πολιτιστικό φορτίο της χώρας μας ως κοιτίδας του ευρωπαϊκού πολιτισμού και, φυσικά, στη συμμετοχή μας στην Ε.Ε. Τίποτα δεν τους εκνευρίζει όσο το γεγονός ότι είμαστε μέλη της Ε.Ε., με το μεγάλο διπλωματικό κεφάλαιο που αυτό μας παρέχει. Οι Τούρκοι καταλαβαίνουν αυτό που κάποιοι στη χώρα μας μοιάζουν να μην αντιλαμβάνονται, ότι η Ελλάδα εντός του πυρήνα της Ε.Ε. είναι πιο ισχυρή. Η Ε.Ε. (με τα όποια λάθη υπήρξαν) στήριξε την οικονομία μας τα χρόνια της κρίσης, όχι τα δάνεια από τη Ρωσία και την Κίνα που κάποιοι αφελώς περίμεναν. Αυτό το παραδέχονται πλέον και όσοι έκαναν καριέρα λέγοντας το αντίθετο. Η Ε.Ε. στήριξε τις χώρες-μέλη της την περίοδο της πανδημίας με τις κοινές δράσεις εμβολιασμού. Η Ε.Ε. παρέχει σήμερα πόρους, που αλλιώς δεν θα διασφαλίζονταν, μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Σε κοινές δράσεις της Ε.Ε. προσβλέπουν όλες οι χώρες-μέλη για την αντιμετώπιση του ενεργειακής κρίσης. Το γεγονός ότι διάφοροι «υπερπατριώτες» εύχονται την αποδυνάμωση της Ένωσης και κάποιοι άλλοι, δήθεν ρεαλιστές, προτείνουν να σφυρίζουμε «κλέφτικα» την ώρα που η Ευρώπη επαναπροσδιορίζει την πολιτική της, αντί να συμμετέχουμε ενεργά σε κοινές δράσεις, πραγματικά ξεπερνά κάθε λογική.
— Αυτό που κάποιοι περιγράφουν σήμερα ως μεγάλο πλεονέκτημα της Τουρκίας που της επιτρέπει να κάνει τον διαμεσολαβητή, δηλαδή οι σχέσεις του Ερντογάν με τον Πούτιν, είναι ταυτόχρονα και η αδυναμία της. Είναι το στοιχείο που προκαλεί την δυσπιστία της Δύσης, ειδικά των ΗΠΑ. Γι’ αυτό έκοψαν την Τουρκία από το πρόγραμμα συμπαραγωγής των F-35, γι’ αυτό έχουν βγάλει τόσες ανακοινώσεις σε βάρος της το Στέιτ Ντιπαρτμεντ και το Κογκρέσο. Θα φτάσουν μέχρι του σημείου να κόψουν γέφυρες μαζί της; Όχι βέβαια, το γιατί το είπαμε ήδη. Είναι σημαντική χώρα και στην κρίση που διανύουμε αυτό φάνηκε ακόμα πιο καθαρά, μη γελιόμαστε. Επίσης, αυτά αλλάζουν. Ήδη κάποιοι πάγοι μοιάζουν να λιώνουν. Όσο όμως υπάρχει αυτή η καχυποψία στις σχέσεις Τουρκίας - Δύσης, ανοίγονται ευκαιρίες για εμάς. Γι’ αυτό ενισχύεται η θέση της Ελλάδας ως του πιο αξιόμαχου εταίρου της Δύσης στην περιοχή, μια στρατηγική που υπηρέτησαν όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις των τελευταίων ετών (άλλο αν κάποιοι μοιάζουν να το ξεχνάνε).
Όμως η Τουρκία έχει σοβαρούς λόγους να θέλει να τα έχει καλά με τη Ρωσία. Την έχει ανάγκη στη Συρία, έχουν θέματα στη Λιβύη, έχουν την ιστορία με τους S400: η Ρωσία τής δίνει πυρηνική τεχνολογία και έχουν και μεγάλες τουριστικές ροές. Εμείς ποιες αντίστοιχες σχέσεις εξάρτησης ή συνεργασίας έχουμε από τη Ρωσία για να ακολουθήσουμε αντίστοιχη τακτική; Λιγότερο από 1% του τουρισμού μας; Μας φτιάχνουν κάνα πυρηνικό εργοστάσιο και δεν το ξέρουμε; Πότε μας υποστήριξε η Ρωσία τελευταία φορά; Ή μήπως φοβόμαστε μη μας κρατήσει μούτρα; Εδώ δεν κράτησε μούτρα στην Τουρκία, που πριν από μερικά χρόνια είχε καταρρίψει αεροπλάνο της, και θα κρατήσει σ’ εμάς επειδή συμπαραταχθήκαμε με άλλες είκοσι έξι συμμαχικές δυτικές χώρες;
Η Τουρκία έχει τις δικές της δυνατότητες, τα δικά της συμφέροντα, τις δικές τις εξαρτήσεις. Εμείς έχουμε τα δικά μας. Και αυτά υπηρετούνται πιο αποτελεσματικά μέσα από την ενεργό συμμετοχή μας στις στρατηγικές αποφάσεις των ισχυρών συνασπισμών στους οποίους μετέχουμε, την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ.
— Και κλείνω με αυτό το τελευταίο. Αρκεί η πρόσδεση στη Δύση; Μπορεί η Ελλάδα να στηρίζει την άμυνά της στο όποιο διπλωματικό κεφάλαιο τής δίνει η συμμετοχή της στους δυτικούς θεσμούς; Όχι βέβαια. Αλλά σταθείτε λίγο. Η Ελλάδα τα τελευταία δύο χρόνια:
• Προχώρησε στην απόκτηση των Rafale
• Στην παραγγελία των φρεγατών Belhara
• Στην απόκτηση πυραύλων, ρουκετών κ.λπ. και ετοιμάζεται για αγορά κι άλλων αμυντικών συστημάτων
• Όταν έγινε η υβριδική επίθεση στον Έβρο, αντέδρασε σθεναρά
• Όταν πέρσι το καλοκαίρι ανέβηκε το θερμόμετρο με τους Τούρκους, δεν έμεινε στις διαμαρτυρίες προς τρίτους, αλλά έβγαλε τον στόλο στο Αιγαίο
• Έχει υπογράψει την ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία
• Ετοιμάζεται να υπογράψει τη νέα ελληνοαμερικανική συμφωνία
• Έχει συσφίξει τις σχέσεις της με όλες τις χώρες της περιοχής
• Μείωσε κατά 90% τις μεταναστευτικές ροές στο Αιγαίο, κάτι που μειώνει και τη δυνατότητα της Τουρκίας να πιέζει την Ε.Ε. μέσω του προσφυγικού - μεταναστευτικού.
• Παράλληλα κρατάει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας με την Τουρκία, όπως δείχνει και η συνάντηση Μητσοτάκη - Ερντογάν.
Είναι αυτά πολιτική αφελούς ή μαλθακής χώρας, η οποία ψάχνει προστάτη να κρυφτεί πίσω του; Το να δυναμώνει μια χώρα τις συμμαχίες της, να ισχυροποιεί το οπλοστάσιό της και ταυτόχρονα να κρατάει και τους διαύλους συνομιλίας ανοιχτούς, γιατί είναι σημαντικό να αποφεύγονται οι εντάσεις, δείχνει σοβαρότητα και επίγνωση της πραγματικότητας. Το ότι η χώρα μας ακολουθεί μια τέτοια πολιτική είναι λόγος ικανοποίησης όχι μεμψιμοιρίας.
Δεν τρέφω αυταπάτες. Όσοι διακατέχονται από αντι-δυτικό μένος, όσοι ιεραρχούν τη δημοκρατία και την ελευθερία χαμηλά ή αναμασάνε «ψεκασμένες» θεωρίες, όσοι υποκριτικά καταγγέλλουν τη ρωσική εισβολή και ταυτόχρονα με τα «ναι-μεν-αλλά» αναπαράγουν όλη την πουτινική επιχειρηματολογία, όσοι τυφλωμένοι από κομματική εμπάθεια θεωρούν ότι, παρουσιάζοντας τη χώρα μας ως κλοτσοσκούφι, κάνουν αντιπολίτευση, δεν πρόκειται να συμφωνήσουν με τα παραπάνω.
Οι υπόλοιποι, όμως, ας είναι σίγουροι ότι αυτή την ταραγμένη εποχή η Ελλάδα κάνει το σωστό, τόσο με βάση τις αξίες μιας ελεύθερης δημοκρατικής χώρας όσο και με βάση τα εθνικά συμφέροντά της. Ότι βρίσκεται πράγματι στη σωστή μεριά της Ιστορίας.
