ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ που προκαλούν ανθρωπογενείς παράγοντες στη φύση, δύο είναι εκείνες που ξεχωρίζουν: η κλιματική αλλαγή και (στις ανεπτυγμένες χώρες) η αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Όσο δραματικές επιπτώσεις θα έχει στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας και στο κλίμα η μάλλον αναπόφευκτη πλέον άνοδος της μέσης θερμοκρασίας κατά τουλάχιστον έναν βαθμό Κελσίου τις επόμενες δεκαετίες, άλλο τόσο δραματικές θα είναι οι επιπτώσεις στην οικονομία και την κοινωνία από την άνοδο του προσδόκιμου ζωής κατά περίπου πέντε χρόνια την επόμενη τριακονταετία.
Το 1950 στην Ελλάδα το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση ήταν εξήντα τέσσερα χρόνια, σήμερα είναι ογδόντα δύο, το 2050 προβλέπεται να είναι πάνω από ογδόντα έξι και μέχρι το 2100 θα πλησιάζει τα εκατό. Όσες βραχυπρόθεσμες αλλαγές και να φέρουν απρόβλεπτοι παράγοντες όπως ο παραλογισμός των αντιεμβολιαστών, αυτή η τάση δεν θα αλλάξει.
Όπως η τεχνολογική εξέλιξη είναι η κύρια αιτία για την κλιματική αλλαγή, η βελτίωση της διατροφής, των συνθηκών ζωής, της προληπτικής ιατρικής και της περίθαλψης διαρκώς αυξάνει τη διάρκεια της ζωής μας, φέρνοντας τις ανεπτυγμένες κοινωνίες αντιμέτωπες με οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις, όπως η αναδιοργάνωση του συστήματος συνταξιοδότησης, η μακροχρόνια φροντίδα για τα άτομα της τρίτης ηλικίας και τα ψυχολογικά προβλήματα της γήρανσης.
Στις νέες προκλήσεις συγκαταλέγονται η ανάγκη για μια γενικότερη αλλαγή της αντιμετώπισης του γήρατος από την κοινωνία και η ανάγκη να δοθούν κίνητρα στους ηλικιωμένους για δραστήρια ζωή όσο αντέχουν.
Όπως η τεχνολογική εξέλιξη είναι η κύρια αιτία για την κλιματική αλλαγή, η βελτίωση της διατροφής, των συνθηκών ζωής, της προληπτικής ιατρικής και της περίθαλψης διαρκώς αυξάνει τη διάρκεια της ζωής μας, φέρνοντας τις ανεπτυγμένες κοινωνίες αντιμέτωπες με οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις.
Σήμερα, εξήντα χρόνια μετά την πρώτη διοργάνωση Παραολυμπιακών Αγώνων στη Ρώμη, οι αγώνες για άτομα με κινητικές, οπτικές και διανοητικές αναπηρίες όχι μόνο έχουν αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε τα ίδια και τη ζωή τους αλλά έχουν εμπλουτιστεί ποιοτικά, ιδίως μετά τη διεύρυνση του αγωνιστικού προγράμματος το 1976. Έχουν εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα αθλητικά γεγονότα του πλανήτη, μένοντας πολύ πιο κοντά στο ολυμπιακό πνεύμα, απαλλαγμένοι από τα φαινόμενα που έχουν κατά καιρούς αμαυρώσει τις ολυμπιακές διοργανώσεις.
Είναι, λοιπόν, ώρα να τεθεί στο τραπέζι και το ζήτημα της διοργάνωσης Ολυμπιακών της Τρίτης Ηλικίας, των Γεροντολυμπιακών (Gerontolympics). Μια αναζήτηση στο Google μου έδωσε επτά αποτελέσματα για τον όρο «Gerontolympics» – ένα σε δικό μου κείμενο, τα άλλα συνήθως με ελαφρά ειρωνικό τόνο.
Η ιδέα δεν είναι χωρίς κάποιες αναλογίες με αρχαίες πρακτικές. Στην αρχαιότητα οι αθλητικοί αγώνες ήταν οργανωμένοι κατά ηλικιακές κατηγορίες, συνήθως των «παίδων» (12-18 ετών) και των «ανδρών» (άνω των 18 ετών). Μερικοί αγώνες είχαν και την ιδιαίτερη κατηγορία των «αγενείων» (17-20 ετών).
Η ομορφιά του γερασμένου σώματος ήταν αντικείμενο διαγωνισμού στην Αθήνα, όπου οι πιο «κοτσονάτοι» γέροι είχαν τιμητικό ρόλο στην πομπή των Παναθηναίων ως «θαλλοφόροι». Επίσης, υπήρχαν ιδιαίτερες αθλητικές εγκαταστάσεις για τους πρεσβύτες (άνω των 60 ετών), όπως το «γερουσιακόν γυμνάσιον» στις Σάρδεις (το «γυμνάσιον» στα αυτοκρατορικά χρόνια αντιστοιχεί περίπου στο σημερινό fitness center), η «γεροντική παλαίστρα» στη Σάμο και η «πρεσβυτική παλαίστρα» στην Κω. Και παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχαν ειδικοί αγώνες για τους πρεσβύτερους, αρκετοί αθλητές συνέχισαν να αγωνίζονται ως και την πέμπτη δεκαετία της ζωής τους.
Ο περίφημος παλαιστής Μίλων ο Κροτωνιάτης κατήγαγε την πρώτη του ολυμπιακή νίκη στην κατηγορία των «παίδων» και κατά την έβδομη και τελευταία του συμμετοχή σε Ολυμπιάδα, είκοσι οκτώ χρόνια αργότερα, θα πρέπει να ήταν 40άρης. Για να έχει συγκεντρώσει 1.300 στεφάνια από αθλητικές νίκες στην πυγμαχία και στο παγκράτιο ο Θεαγένης της Θάσου θα πρέπει να αγωνιζόταν τουλάχιστον τριάντα χρόνια.
Οι Ολυμπιακοί της Τρίτης Ηλικίας θα μπορούσαν να οργανωθούν κατά ηλιακές ομάδες (π.χ. 65-70, 70-75 κ.ο.κ.) και να περιλαμβάνουν κατάλληλα αγωνίσματα για ηλικιωμένα άτομα. Θα μπορούσαν να γίνουν και μια νέα ευκαιρία για τη μόνιμη τέλεσή τους στην Ελλάδα με χρήση των ολυμπιακών εγκαταστάσεων. Επίσης, θα ήταν και μια ευκαιρία για την απαλλαγή αυτών των Ολυμπιακών από πολιτική και εμπορική εκμετάλλευση. Το σημαντικότερο κέρδος θα είναι το ψυχολογικό: η ενδυνάμωση του αισθήματος στους ηλικιωμένους ότι δεν αποκλείονται από τη σημαντικότερη εκδήλωση παγκόσμιου βεληνεκούς.
Οι αθλητές των Παραολυμπιακών Αγώνων έχουν δώσει ήδη νέο νόημα στο αρχαίο ρητό «νους υγιής εν σώματι υγιεί», θυμίζοντάς μας ότι ένα σώμα με αδυναμίες και περιορισμούς κλείνει μέσα του μια αδάμαστη ψυχή. Οι Ολυμπιακοί της Τρίτης Ηλικίας θα μας δείξουν ότι και το γερασμένο σώμα φιλοξενεί θέληση για ζωή.
