ΣΤΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟ ΚΡΑΤΙΔΙΟ Θουριγγία της Γερμανίας οι κάλπες έφεραν την ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία στην πρώτη θέση. Από τον χώρο της αριστεράς, η μοναδική εκδοχή που παρουσιάζει δυναμική είναι το νέο κόμμα της εθνικο-κομμουνίστριας Σάρα Βάγκενεχτ με ένα μείγμα ιδεών που συνδυάζει αυστηρό έλεγχο της μετανάστευσης, απόρριψη της φιλο-ουκρανικής εξωτερικής πολιτικής και αντινεοφιλελεύθερα μέτρα.
Οι «μοντέρνοι» φαίνεται να χάνουν, εκείνοι ιδίως οι πολιτικοί που συνδέονται με τα σχέδια της πράσινης μετάβασης και έχουν περισσότερα ερείσματα στα μορφωμένα μεσοαστικά στρώματα. Ένα μπανάλ σχόλιο ήδη λέει ότι ξεθυμαίνει o woke προοδευτισμός που δεν ελκύει και τρομάζει τα λαϊκά στρώματα. Ο λαός φαίνεται να μοιράζεται ανάμεσα σε συνθήματα μιας πιο σκληροτράχηλης δεξιάς ή σε πρόσωπα μιας αριστεράς που επιστρέφει σε εθνικά συναισθήματα και πιο παραδοσιακές αξίες. Η αποδοκιμασία των φιλομεταναστευτικών και περιβαλλοντικών ευαισθησιών εκφράζεται με διαφορετικούς τρόπους, φανερώνει, ωστόσο, μια ψυχοπολιτική μετατόπιση αισθητή και σε άλλες χώρες. Η μεγάλη πτώση των Πράσινων σε μια χρονική συγκυρία όπου όλοι μιλάμε για την οικο-κλιματική κρίση δείχνει ότι για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού οι προτεραιότητες είναι διαφορετικές: πάνω απ’ όλα η προστασία από πραγματικές ή φαντασιακές πηγές ανασφάλειας και η συσπείρωση στα εδάφη του οικείου ή του παλαιότερου βιώματος. Αρρενωπός εργατισμός, ανησυχίες για τις εθνικές αξίες, αναζήτηση μιας πιο σταθερής ταυτότητας, είναι σημασίες που ανακατεύονται και επιστρέφουν σε απρόβλεπτους συνδυασμούς.
Φυσικά, κανένας δεν πρέπει να γενικεύει τα πολιτικά παραδείγματα γιατί κάθε χώρα και κάθε περίσταση έχει άλλη συμπτωματολογία. Τονίζεται, για παράδειγμα, η «ανατολικογερμανική» ιδιαιτερότητα που έχει περισσότερες ομοιότητες με στάσεις των λαών της ανατολικής Ευρώπης παρά με την κουλτούρα των δυτικογερμανών. Παρ’ όλα αυτά, ένα αίνιγμα λαϊκότητας προβάλλει σε όλες σχεδόν τις φιλελεύθερες δημοκρατίες που βραχυκυκλώνονται ανάμεσα σε εύθραυστες ρουτίνες και επίφοβες αναστατώσεις.
Είναι άραγε ο πολακισμός ή η βελοπούλεια φαιδρότητα οι μόνες εφικτές εκδοχές για λαϊκή πολιτική έκφραση; Πέρα από τον χώρο της αστικής κεντροδεξιάς και των συμμάχων της, μοναδική δυνατότητα για μια λαϊκή συναισθηματική αφύπνιση είναι εν τέλει ένας τραμπισμός που μπορεί να έχει δεξιόστροφο ή αριστερόστροφο ηχόχρωμα;
Ο τεμπέλικος σχολιασμός επιμένει, πάντως, να περιγράφει τη νέα βασική αντίθεση ως πόλεμο του woke με το αντι-woke πνεύμα σαν να πρόκειται για μονομαχία αρχαϊσμού και εξωτισμού ή, για άλλους, για διαμάχη της «κανονικότητας» και των νέων «εξτρεμισμών». Από τη μία μια μπούμερ ή λούμπεν λαϊκότητα και από την άλλη τα παράξενα άνθη μιας νέας μητροπολιτικής τάξης. Στην πιο απλοϊκή του μορφή, το σχήμα φέρνει κάπως στη μνήμη τη μαρξιστική διάκριση μεταξύ της «βάσης» και του «εποικοδομήματος». Λέγεται πια ότι ο αληθινός «λαός» νοιάζεται για τον μισθό και την ασφάλεια, όχι για δικαιώματα, ανθεκτικότητες οικοσυστημάτων ή για την ευαλωτότητα των τρανς. Συχνά διαβάζει κανείς σκέψεις όπου ένα απατηλά απλό υλικό αισθημάτων κονταροχτυπιέται με διάφορες λοξές επιθυμίες που προέρχονται, τάχα, μόνο από τους «χορτάτους» της ζωής.
Είναι μονόδρομος αυτή η εξέλιξη με τα παραπροϊόντα της; Δεν υπάρχει, πια, άλλη λαϊκότητα από αυτήν μιας σοβινιστικής/ρατσιστικής δεξιάς ή, έστω, μιας «μάτσο», αντι-οικολογικής και ψευδο-προλεταριακής αριστεράς; Δεν έχουμε περιθώρια για μια πιο γενναιόδωρη συναισθηματική και ορθολογική συμπόρευση χωρίς εγωισμούς, αποκλειστικότητες και χειρονομίες αμοιβαίας περιφρόνησης; Υπάρχουν κάποια παραδείγματα που στηρίζουν ελπίδες (και στη δική μας χώρα), αλλά, κατά κανόνα, αδύναμα και δίχως διάρκεια.
Για να το φέρουμε στα δικά μας: είναι άραγε ο πολακισμός ή η βελοπούλεια φαιδρότητα οι μόνες εφικτές εκδοχές για λαϊκή πολιτική έκφραση; Πέρα από τον χώρο της αστικής κεντροδεξιάς και των συμμάχων της, μοναδική δυνατότητα για μια λαϊκή συναισθηματική αφύπνιση είναι εν τέλει ένας τραμπισμός που μπορεί να έχει δεξιόστροφο ή αριστερόστροφο ηχόχρωμα;
Εδώ αντιμετωπίζουμε ένα μεγάλο πνευματικό και πολιτικό στοίχημα· να διαψεύσουμε αυτήν τη χαιρέκακη βεβαιότητα που βλέπει ως λαϊκότητα την ωμότητα, την περιφρόνηση για την απόχρωση και την αλήτικη ξιπασιά. Ποιο είναι ακριβώς το στοίχημα; Να μην παραχωρήσουμε τη λαϊκότητα στην κραυγαλέα ευκολία και στα καφενειακά αυτονόητα που κατασκευάζουν πάντα μια σκηνή υπηκόων και ακολούθων, μια «πλατεία» μνησίκακων θεατών της ίδιας τους της κατάντιας.
Ενδεχομένως, το μέσο για να φτάσουμε σε μια πιο χειραφετημένη λαϊκότητα είναι η τρυφερότητα και η πειθώ. Για να γίνει επιτέλους ορατό στους πολλούς το πόσο ορισμένα «εξωτικά» για μας δικαιώματα είναι απαραίτητα για όλους (και γι’ αυτούς που δεν τους αφορούν στενά και προσωπικά). Το πόσο, επίσης, ένα ρημαγμένο οικοσύστημα φέρνει μια συνολική απώλεια ζωής και νοητού μέλλοντος. Και το γιατί επίσης είναι αδύνατη απ’ όλες τις απόψεις μια Ευρώπη δίχως μετανάστες και μια εθνική ταυτότητα δίχως αναθεωρήσεις και γόνιμες ρήξεις.
Όμως, όλα αυτά είναι, όπως είπαμε, δίπτυχα στοιχήματα, πολιτικά και πνευματικά. Σε μια γλώσσα που έχει πια μισοξεχαστεί μιλάμε στην ουσία για μεταρρύθμιση του κοινού νου και αλλαγή των όρων της δημόσιας συζήτησης.
Το μόνο βέβαιο είναι πως η λαϊκότητα δεν ανήκει σε κανέναν και κυρίως δεν είναι ιδιοκτησία εκείνων που την επιδεικνύουν αυτόν τον καιρό ως τρόπαιο και προνόμιο.
To άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO
