ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ είναι η τελευταία στήλη που έγραψε ο Ισπανός δημοσιογράφος και συγγραφέας Κάρλος Χερνάντεζ ντε Μιγκέλ, και δημοσιεύτηκε αμέσως μετά τον θάνατό του στο elDiario.es. Ο Χερνάντεζ, που ήταν 56 ετών, είχε καλύψει ως ανταποκριτής τις συγκρούσεις στο Κοσσυφοπέδιο, στην Παλαιστίνη, στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ και αλλού. Εργάστηκε επίσης ως σύμβουλος πολιτικής επικοινωνίας και, πιο πρόσφατα, πέρασε πολλά χρόνια ερευνώντας ποικίλες πτυχές της δικτατορίας του Φράνκο. Στα βιβλία του περιλαμβάνονται «Οι τελευταίοι Ισπανοί του Μαουτχάουζεν» και «Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Φράνκο: Υποδούλωση, βασανιστήρια και θάνατος πίσω από τα συρματοπλέγματα». Ο Κάρλος Χερνάντεζ ντε Μιγκέλ πέθανε στις 3 Φεβρουαρίου 2026.
Αγαπητέ αναγνώστη, για πρώτη φορά από τότε που έγινα δημοσιογράφος, έχω να σου πω ότι θα προτιμούσα να μη διάβαζες αυτό που έχω γράψει. Γιατί αν το διαβάζεις, αυτό σημαίνει ότι δεν είμαι πλέον σε αυτόν τον κόσμο – ούτε και σε κανέναν άλλο. Έχω πεθάνει. Μου είναι δύσκολο να το γράψω αυτό, αλλά έτσι έχουν τα πράγματα. Έχω πεθάνει και δεν θέλω να φύγω χωρίς να πω αντίο και να μοιραστώ μερικές τελευταίες σκέψεις.
Ήμουν ένας πολύ τυχερός άνθρωπος. Ήμουν τυχερός που γεννήθηκα σε μια ευρωπαϊκή χώρα που, αν και βρισκόταν ακόμα υπό τον ζυγό του καθεστώτος του Φράνκο, πολύ σύντομα άρχισε να προοδεύει οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά. Η τύχη, και μόνο η τύχη, έκανε το πεπρωμένο μου απείρως ευκολότερο από εκείνο εκατοντάδων εκατομμυρίων παιδιών που γεννιούνται σε περιοχές του κόσμου που μαστίζονται από την πείνα, τη φτώχεια και τον πόλεμο.
Η ελευθερία, η ισότητα και η δημοκρατία εξαρτώνται από τη δουλειά μας – αν και όχι αποκλειστικά, βεβαίως. Επομένως, δεν υπάρχουν δικαιολογίες για ψέματα ή απόκρυψη πληροφοριών. Αν το κάνουμε, θα πρέπει να θεωρηθούμε επαγγελματικά, ακόμη και ποινικά, υπεύθυνοι.
Ακόμα και σε τούτη τη δύσκολη ώρα, δεν νομίζω ότι έχω το δικαίωμα να παραπονιέμαι ή να γκρινιάζω για τη μοίρα μου. Πώς μπορώ να παίζω το θύμα γνωρίζοντας όλες αυτές τις ιστορικές ανισότητες και αδικίες; Πώς μπορώ να θρηνώ για τη μοίρα μου όταν βλέπουμε τι συμβαίνει ακόμα και τώρα στην Αφρική, στο Αφγανιστάν, στην Ουκρανία, στην Υεμένη, στο Ιράν ή στην Παλαιστίνη; Δεν μπορώ να το πω με σιγουριά, αλλά φαντάζομαι ότι η τελευταία μου σκέψη –η τελευταία εικόνα που θα περάσει από το μυαλό μου πριν κλείσω τα μάτια μου– θα είναι τα παιδιά που σφαγιάστηκαν στη Γάζα και οι Παλαιστίνιοι που επέζησαν και αντιμετωπίζουν ένα τρομερό μέλλον. Αυτό που ξέρω είναι ότι θα φύγω από αυτόν τον κόσμο χωρίς να καταλάβω γιατί η διεθνής κοινότητα επέλεξε να παραμείνει αδιάφορη, ενώ το Ισραήλ διέπραττε γενοκτονία μπροστά στα μάτια της, μια γενοκτονία που μεταδιδόταν ζωντανά, λεπτό προς λεπτό, σφαγή με τη σφαγή.
Αποφάσισα να γίνω δημοσιογράφος επειδή πίστευα πραγματικά ότι με την αυστηρή και ειλικρινή δημοσιογραφία θα μπορούσαμε να βελτιώσουμε αυτόν τον κόσμο. Το πιστεύω ακόμα και σήμερα. Γνωρίζω ότι στην επαγγελματική μου καριέρα έχω κάνει λάθη, έχω ανεχτεί πράγματα (ελπίζω λίγα) που θα έπρεπε να είχα απορρίψει και δεν ήμουν, σε καμία περίπτωση, ένας τέλειος δημοσιογράφος. Παρ' όλα αυτά, όταν κοιτάζω πίσω, αυτό που βλέπω δεν με ενοχλεί. Μπορώ να πω ότι ποτέ, μα ποτέ, δεν έχω πει ψέματα, δεν έχω χειραγωγήσει ή αποκρύψει πληροφορίες. Σε όλα τα ρεπορτάζ μου, από τη Μαδρίτη, το Μπιλμπάο, τη Σεβίλλη, την Καμπούλ, την Ιερουσαλήμ ή τη Βαγδάτη, προσπάθησα να κάνω τους εξουσιαστές να λογοδοτήσουν, προσπάθησα να μεταφέρω τα γεγονότα και προσπάθησα να δώσω φωνή σε όσους δεν είχαν. Φωνή στα θύματα, κριτική στους δράστες.
Από τους έμπειρους συναδέλφους μου έμαθα αυτά που θεωρώ τις δύο βασικές αρχές της δημοσιογραφίας. Η πρώτη είναι ότι η αντικειμενικότητα δεν είναι το ίδιο πράγμα με την ουδετερότητα. Αν υπάρχει ένας θύτης και ένα θύμα, ένας ψεύτης και ένας έντιμος άνθρωπος, ένας διεφθαρμένος και ένας καθαρός, τότε το καθήκον σου είναι να τα περιγράψεις και να τα ξεδιαλύνεις όλα αυτά με σαφήνεια και δύναμη. Έχω βαρεθεί όσους πιστεύουν ότι το να είσαι δημοσιογράφος σημαίνει να μεταδίδεις τις εκδοχές και των δύο πλευρών, χωρίς φίλτρα, χωρίς να αμφισβητείς την ακρίβειά τους, ειδικά όταν ξέρεις ότι η μία πλευρά δεν λέει την αλήθεια.
Η δεύτερη αρχή είναι ότι για να είσαι καλός δημοσιογράφος, είναι ζωτικής σημασίας να είσαι καλός και ακέραιος άνθρωπος.
Πάντα προσθέτω και μια τρίτη. Η δημοσιογραφία δεν είναι ένα ακόμα επάγγελμα. Το δικαίωμα της κοινωνίας να είναι καλά ενημερωμένη βασίζεται στη δουλειά μας. Η ελευθερία, η ισότητα και η δημοκρατία εξαρτώνται από τη δουλειά μας – αν και όχι αποκλειστικά, βεβαίως. Επομένως, δεν υπάρχουν δικαιολογίες για ψέματα ή απόκρυψη πληροφοριών. Αν το κάνουμε, θα πρέπει να θεωρηθούμε επαγγελματικά, ακόμη και ποινικά, υπεύθυνοι.
Είχα την τύχη να γνωρίσω την πολιτική τόσο από μέσα όσο και από έξω. Αν έμαθα κάτι, αυτό είναι ότι όχι, δεν είναι όλοι οι πολιτικοί ίδιοι. Υπάρχουν άνδρες και γυναίκες πολιτικοί που πιστεύουν πραγματικά ότι η αποστολή τους είναι να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής όλων των πολιτών, ανεξάρτητα από το αν εκείνοι τους ψήφισαν ή όχι.
Προφανώς, υπάρχουν κι άλλοι πολιτικοί –πάρα πολλοί– που καθοδηγούνται από τη διαφθορά και από μια ακόρεστη δίψα για εξουσία. Πρέπει να τους πολεμήσουμε, να αλλάξουμε αμέτρητα πράγματα και να βελτιώσουμε ολόκληρο το σύστημα, αλλά πρέπει να το κάνουμε από μέσα, από την ίδια την πολιτική. Πρέπει να το κάνουμε επειδή τα πάντα στη ζωή είναι πολιτική ή επηρεάζονται από αυτήν. Ας είμαστε πολύ προσεκτικοί, λοιπόν, με όσους επιτίθενται στην πολιτική, στα πολιτικά κόμματα, στα συνδικάτα και στη δημοκρατία. Η μόνη εναλλακτική λύση στη δημοκρατία είναι η δικτατορία, κι ας χρησιμοποιούν κάποιοι άλλους, πιο ελκυστικούς ευφημισμούς.
Υπάρχει μεγάλο –πάρα πολύ μεγάλο– περιθώριο βελτίωσης, αλλά ο δρόμος δεν είναι αυτός που μας δείχνει η παγκόσμια ακροδεξιά.
Είχα την τύχη να αφιερώσω το τελευταίο στάδιο της επαγγελματικής μου ζωής στην έρευνα της πρόσφατης ιστορίας της Ισπανίας. Η συνάντηση με επιζώντες των ναζιστικών και φρανκικών στρατοπέδων συγκέντρωσης, καθώς και με τις οικογένειές τους, ήταν ένα από τα μεγαλύτερα δώρα που μου έχει δώσει η ζωή. Τα θύματα του ναζισμού και άλλων δικτατοριών δεν σταμάτησαν ποτέ να επαναλαμβάνουν ότι ο φασισμός δεν είχε πεθάνει, ότι εξακολουθούσε να παραμονεύει, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή για να εμφανιστεί ξανά. Γι' αυτό ήταν, είναι και θα είναι τόσο σημαντικό να έχουμε συνείδηση της ιστορίας. Το να κοιτάζουμε πίσω είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσουμε το παρόν, να αποφύγουμε την επανάληψη των σφαλμάτων και να είμαστε προετοιμασμένοι για μελλοντικές απειλές. Κοιτάζοντας προς τα πίσω διαπιστώνει κανείς ότι η ελευθερία, η ζωή και η δημοκρατία δεν είναι ποτέ εγγυημένες και ότι πρέπει να αγωνιζόμαστε κάθε μέρα για να τις διατηρήσουμε.
Τελειώνω τώρα. Μια νεαρή, πολύ αγαπητή μου φίλη, που γνώριζε ότι το τέλος της μπορούσε να έρθει ανά πάσα στιγμή, μου είχε πει κάποτε: «Η ζωή είναι προνόμιο». Τότε, δεν είχα εκτιμήσει τα λόγια της. Αλλά, αγαπητέ αναγνώστη: σε καλώ τώρα να απολαύσεις τη ζωή, να είσαι ευτυχισμένος, να εκτιμάς ό,τι έχει πραγματικά σημασία, να αποφεύγεις την τοξικότητα και να δείχνεις συμπόνια... πολλή συμπόνια.
Θα ήθελα να ολοκληρώσω αυτό το κείμενο λέγοντας ότι θα ξανασυναντήσω όλους τους φίλους και τα μέλη της οικογένειας που έχασα όλα αυτά τα χρόνια, αλλά δεν πιστεύω σε κανέναν θεό. Καθώς γράφω αυτές τις τελευταίες γραμμές, γνωρίζω ότι το μόνο που με περιμένει είναι ένα σβήσιμο της εικόνας μέχρι το οριστικό μαύρο. Αυτό όμως, παραδόξως, είναι που δίνει νόημα στην ύπαρξή μας.
Σας εύχομαι ό,τι καλύτερο και ελπίζω να απολαύσετε τη ζωή σας, γιατί, ναι, η ζωή είναι ένα τεράστιο προνόμιο.
Με στοιχεία από την «Guardian»
