ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ: στην πολιτική και στην τηλεόραση γρήγορες νίκες σημειώνουν οι συναισθηματικοί. Σοβαρές νίκες οι ψύχραιμοι.
Σε καιρούς πολιτικής πόλωσης (προεκλογικές περιόδους, εκλογές, πολιτικές κρίσεις, δημοψηφίσματα κ.λπ.) και οι μεν και οι δε έχουν τη θέση τους στη σκακιέρα – και στα τηλεοπτικά πάνελ, επίσης.
Σε αυτές τις περιόδους και με αυτές τις συνθέσεις γίνονται θαύματα στο πολιτικό, ενημερωτικό και τηλεοπτικό στερέωμα: ο σχεδιαστής μίας τέτοιας εκπομπής κρίνεται και από τις συνθέσεις πάνελ που οργανώνει. Οι απ’ έξω μπορεί να γελάμε («σιγά το σπουδαίο!», «αφού όλο τσακώνονται»), αλλά έχει σημασία ο τρόπος που τοποθετείς τη βενζίνη δίπλα από τον Zippo. Η διαδικασία, λεπταίσθητη ή χοντροκομμένη, θα καταλήξει μεν στο καφενείο, όμως η μεγάλη εικόνα θα μένει για πάντα εκεί να μιλάει για το τελικό τηλεοπτικό προϊόν.
Εν προκειμένω τώρα: τι είδαμε το πρωί; Η συζήτηση –ο Θεός να την κάνει– ανάμεσα στον Γιώργο Βαρεμένο (ΣΥΡΙΖΑ) και την Άννα Καραμανλή (Νέα Δημοκρατία) ξέφυγε μπροστά στα μάτια του φαινομενικά ψύχραιμου, Μιχάλη Καρχιμάκη (πρώην βουλευτής του ΠΑΣΟΚ) και των παρουσιαστών της εκπομπής του ΣΚΑΪ, Δημήτρη Οικονόμου και Άκη Παυλόπουλου.
Εδώ και χρόνια, δημοσιογράφοι και πολιτικοί αντιμετωπίζουν τους πάντες στην καλύτερη σαν κομματικό στρατό, στη χειρότερη σαν τρολς του διαδικτύου, και φυσικά από κάπου έχουμε εκπαιδευτεί για να συμπεριφερόμαστε έτσι.
Το αναπόφευκτο viral του Βαρεμένου να αρπάζει βιαίως τη φωτογραφία που επιδείκνυε η Καραμανλή, να την τσαλακώνει και να την πετά μέσα στο στούντιο ωρυόμενος είναι ό,τι έμεινε από τη σημερινή προσπάθεια παραγωγής και δημοσιογράφων να στηθεί μία πολιτική συζήγηση. (Σ.Σ.: Η φωτογραφία έδειχνε τον Αλέξη Τσίπρα μεταξύ δύο κυριών και ενώ ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης είχε βγει για να παρακολουθήσει θεατρική παράσταση. Κατά την Καραμανλή αυτό συνιστούσε υποκρισία και παχυδερμία, καθώς η επίσκεψη Τσίπρα στο θέατρο συνέπεσε με το τραγικό συμβάν της πτώσης Φάντομ στην Ανδραβίδα).
Αυτά είναι όσα παρακολουθήσαμε και γνωρίζουμε όλοι αναφορικά με το σημερινό ρεζουμέ της συγκεκριμένης εκπομπής σήμερα το πρωί. Το βίντεο ήδη χρησιμοποιείται από αριστερά προς τα δεξιά και τανάπαλιν, ως στοιχείο πόλωσης και σύγκρουσης των δύο παρατάξεων.
Πάμε τώρα σε αυτά που δεν ξέρουμε, σε αυτά που δεν οφείλουμε να ξέρουμε, αλλά πρέπει να συμβαίνουν κι ας μην τα βλέπουμε και σε εκείνα που αποτρέπουν την είσοδο του παρακμιακού πολιτικού λόγου και του λαϊκισμού από την κυρία είσοδο του σπιτιού μας στο σαλόνι μας.
Για αρχή μερικά ερωτήματα, με πρώτο το πιο απλοϊκό: πώς φτάσαμε σε αυτή την εικόνα;
Και μετά, τα σοβαρότερα: είχε ενημέρωση η παραγωγή για τις προθέσεις της κυρίας Καραμανλή, όχι απλώς να κάνει αναφορά στη συγκεκριμένη νυχτερινή έξοδο του Αλέξη Τσίπρα, αλλά να ανεμίζει φωτογραφία μπροστά στα πρόσωπα των συνομιλητών της; Πώς μπριφάρονται οι καλεσμένοι αυτών των εκπομπών, αναφορικά με τα topics της συζήτησης που θα παρακολουθήσουν οι τηλεθεατές; Γνώριζε η αρχισυνταξία αυτή τη λεπτομέρεια; Υπάρχουν δικλείδες που διασφαλίζουν ότι τα πράγματα δεν θα ξεφύγουν, προσβάλλοντας κυρίως τον τηλεθεατή και αφήνοντας ένα τηλεοπτικό βήμα να γίνει μικροπολιτικό παχνί πανελλαδικής εμβέλειας;
Φυσικά και γνωρίζουμε το «πώς» κλείνονται οι καλεσμένοι, την αγωνία των παραγωγών να «στήνουν» ενδιαφέροντα τραπέζια συζητήσεων και να μην τους πετάει στα βράχια η επικαιρότητα. Φυσικά και είναι γνωστό ότι οι ευγένειες και τα ethics πολύ συχνά δεν είναι κομμάτι αυτής της δουλειάς, γιατί τα ροκανίζει το άγχος και η ταχύτητα.
Να, όμως, που χρειάζεται, καθώς έρχεται η μέρα που η μεγάλη εικόνα σηκώνει τόσες αναγνώσεις, τόσα συμπεράσματα και τόσο έλεγχο, που απλώς δεν μπορείς να τα προσπεράσεις. Και βεβαίως, κανείς δεν ξεχνά ότι από ένα τέτοιο ξετρόχιασμα, πριν από κάποια χρόνια, η Λιάνα Κανέλλη βρέθηκε να γρονθοκοπείται live από τον Ηλία Κασιδιάρη.
Αστερίσκος: δεν γίνεται σύγκριση των δύο περιστατικών. Απλώς επισημαίνεται γιατί πάντα πρέπει να υπάρχουν μηχανισμοί αποκλιμάκωσης, απαξίωσης και βαθιάς περιφρόνησης τέτοιων πολιτικών πρακτικών, άμεσα και κατηγορηματικά.
«Μα, θα χάσουμε την τηλεθέαση!». Ειλικρινά; Ας χαθεί. Εδώ και χρόνια, δημοσιογράφοι και πολιτικοί αντιμετωπίζουν τους πάντες στην καλύτερη σαν κομματικό στρατό, στη χειρότερη σαν τρολς του διαδικτύου, και φυσικά από κάπου έχουμε εκπαιδευτεί για να συμπεριφερόμαστε έτσι.
Όσο για τον Γιώργο Βαρεμένο και την αχαρακτήριστη αντίδρασή του σε ένα (οποιοδήποτε) επιχείρημα με το οποίο διαφωνεί, καλώς η κακώς, στην τηλεόραση έχει κυλήσει πολύ νερό από τότε που ο ίδιος ήταν πανελίστας ή συμπαρουσιαστής. Καλώς ή κακώς το «συμβαίνουν αυτά στις ζωντανές εκπομπές» και το επίσης αγγλόφωνο κλισέ «that escalated quickly» δεν αποτελούν πια άλλοθι για κανέναν. Ούτε για τον κύριο Βαρεμένο. Πλέον, τόσο ο ίδιος, όσο και το σύνολο της παραγωγής που μας προσέφερε τη συζήτηση αυτού του πολιτικού πολιτισμού, δεν θα μπορούν να παραπονούνται για την εργαλειοποίηση της βίαιης πρωινής του εικόνας.
Βέβαια, για να γίνει –επιτέλους– σαφές τι δεν θέλουμε και τι δεν μας αξίζει να βλέπουμε στα προεκλογικά πάνελ της ελληνικής τηλεόρασης –και από εδώ και κάτω θα δούμε πολλά–, θα αρκούσε μόνο αυτό εδώ: «Όταν αντιλαμβάνεσαι ότι ο αντίπαλός σου είναι ανώτερος και ότι κινδυνεύεις να ρεζιλευτείς, τότε δίνεις στην κουβέντα προσωπική και προσβλητική τροπή. Προσωπική τροπή σημαίνει ότι ξεφεύγεις από το αντικείμενο της διαφωνίας (αφού έτσι κι αλλιώς το έχεις χάσει) και βρίσκεις έναν τρόπο να θίξεις τον αντίπαλό σου προσωπικά. Θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αυτή την τακτική argumentum ad personam, σε αντιδιαστολή με το argumentum ad hominem. Αυτό σημαίνει ότι παύει να σε ενδιαφέρει το οποιοδήποτε επιχείρημα του αντιπάλου σου, εγκαταλείπεις εντελώς το αντικείμενο της συζήτησης και κατευθύνεις την επίθεσή σου στο πρόσωπό του συνομιλητή σου. Θα γίνεις έτσι προσβλητικός, χαιρέκακος, συκοφαντικός, χυδαίος, είναι σα να προσφεύγουν οι δυνάμεις του νου στις δυνάμεις του σώματος ή στη ζωώδη φύση του ανθρώπου».
Όχι εμείς, ο Σοπενχάουερ στην «Τέχνη του να είσαι προσβλητικός». Πριν σηκωθεί το επόμενο τηλέφωνο για να κλειστεί καλεσμένος για πολιτικό τραπέζι, ας διαβαστεί, όχι μόνο το συγκεκριμένο απόσπασμα, όλο το βιβλίο. Θα κάνει καλό και στα νεύρα, μπορεί και στην τηλεθέαση.
