ΣΕ ΛΙΓΕΣ ΜΕΡΕΣ πρόκειται να διεξαχθεί ένα πανευρωπαϊκό συνέδριο για την «υπεράσπιση της οικογένειας». Έβλεπα προχθές σε ένα ρεπορτάζ στο Εuronews τον Αντόνιο Τζορντάνο, γενικό γραμματέα των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR), που μιλούσε για τις αξίες και για τη σημασία που έχει η οικογένεια για τους συντηρητικούς. Το κόμμα της Τζόρτζια Μελόνι και άλλα δεξιά και ακροδεξιά σχήματα και πρόσωπα ανησυχούν για την οικογένεια και το δημογραφικό, αν και, όπως είπε ο Τζορντάνο, αποδέχονται και τα «δικαιώματα».
Από τις ρίζες της στον πρώιμο δέκατο ένατο αιώνα, η συντηρητική δεξιά έχει αγκαλιάσει μια ρητορική αξιών. Μιλάει την ιδεοκρατική γλώσσα, σε αντίθεση με τις γλώσσες μιας φιλο-επιχειρηματικής, «υλιστικής» και κοσμικής δεξιάς. Ανατρέχει συχνά στην εντιμότητα, στο θάρρος, στους ήρωες και στην αφοσίωση. Όλες αυτές τις ωραίες λέξεις τις βρίσκουμε παντού σε κείμενα και λόγους, ιδίως εκεί που πρέπει να καταδικαστούν σύγχρονες μηδενιστικές τάσεις και φαινόμενα κοινωνικής παρακμής.
Η λογοδιάρροια περί αξιών στεγάζει στο τέλος ένα μείγμα μπανάλ εθνικισμού, δασκαλίστικου μοραλισμού και κοινωνικής σκληρότητας που φτάνει πια μέχρι την ενθουσιώδη αποδοχή της δράσης μυστικών υπηρεσιών, αρκεί να υπηρετούν «υγιείς σκοπούς».
Για τους ανήσυχους πατριώτες και ταγούς μιας Ευρώπης των εθνικών αξιών (έχουμε κάποιους και εδώ που γράφουν και λένε αντίστοιχα πράγματα), η κρίση της «μέσης οικογένειας» συνδέεται κυρίως, αν όχι αποκλειστικά, με τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, τις πολιτικές δικαιωμάτων ή την κουλτούρα του «γουοκισμού». Ακόμα και σε περιοχές ή χώρες όπου δεν υπάρχει κανένας «γουοκισμός» (σε νομούς αγροτικούς, για παράδειγμα), οι τοπικοί ανησυχούντες μιλούν σαν να απειλεί την οικογένεια το πνεύμα της Νέας Υόρκης ή τα πανεπιστήμια της πολιτικής ορθότητας.
Κάπως έτσι βγαίνουν από το κάδρο των ευθυνών οι περιπέτειες της εργασίας, οι καινούργιες όψεις της οικονομικής, κοινωνικής και υπαρξιακής ανασφάλειας. Αυτά όλα περνούν ως δεύτερης και τρίτης σημασίας παράγοντες, για να προβληθεί ο πανικός σε σχέση με μια επίθεση στην οικογένεια από φανταστικούς, παραφουσκωμένους και πάντως μειοψηφικούς «εχθρούς».
Το μοτίβο είναι αρκετά γνωστό: υψώνονται εύκολα οι φωνές κατά ορισμένων συνεπειών μιας κατάστασης, αλλά δεν αμφισβητείται η ίδια η κατάσταση. Ο νεότερος συντηρητισμός από καταβολής του έχει διαρκείς συναγερμούς για επιμέρους ηθικές συνέπειες του καπιταλισμού και την ίδια στιγμή υπερασπίζεται με φανατικό ζήλο το ιδιοκτησιακό πνεύμα και τον ανταγωνιστικό ατομικισμό. Άπειροι αφορισμοί ακούγονται καθημερινά κατά του «ατομικισμού» από χείλη ανθρώπων που την ίδια στιγμή στηρίζουν την πιο ωμή εκδοχή αυτοσυντηρητικού «ρεαλισμού», θέλοντας μια Ευρώπη κλειστή για τους ευάλωτους.
Άπειρα αναθέματα και άρθρα ανησυχίας κυκλοφορούν για κάποια παραπροϊόντα του τυχοδιωκτικού καπιταλισμού (τζόγος με κρυπτονομίσματα, στοιχηματικές εταιρείες με στόχο ανήλικους κ.λπ.), τα οποία συνυπάρχουν με την υπεράσπιση του πνεύματος που δημιουργεί αυτή την κατάσταση και νομιμοποιεί τη λογική της. Χαρακτηριστικό αυτής της δεξιάς ανησυχίας είναι πάντα ένας ηθικολογικός θόρυβος που δεν βρίσκει άλλη διέξοδο από τη συνεχή αυστηροποίηση των ποινών. Ανάμεσα δηλαδή στο κήρυγμα και στην αστυνομική του διεκπεραίωση, δεν προβλέπεται καμιά άλλη κοινωνική και οικονομική ρύθμιση για τον πολιτικό έλεγχο στην ανομία των αγορών.
Ένας από τους ενδιαφέροντες πολιτικούς στοχαστές των ημερών μας, ο Γάλλος Ζαν-Φαμπιάν Σπιτς, έχει γράψει ότι είναι προβληματική μια αναφορά στις «αξίες της δημοκρατίας» που προδίδει τις αρχές της, τα θεμέλια δηλαδή μιας πολιτικής ισότητας και χειραφέτησης. Η λογοδιάρροια περί αξιών στεγάζει στο τέλος ένα μείγμα μπανάλ εθνικισμού, δασκαλίστικου μοραλισμού και κοινωνικής σκληρότητας που φτάνει πια μέχρι την ενθουσιώδη αποδοχή της δράσης μυστικών υπηρεσιών, αρκεί να υπηρετούν «υγιείς σκοπούς».
Επιστρέφοντας στο παράδειγμα του συνεδρίου περί οικογένειας, βρίσκω πολλά παράλληλα με τις δηλώσεις ανησυχίας στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για έναν νέο κύκλο μεταναστευτικών ροών από τη Μέση Ανατολή. Για τους δικούς του λόγους –και της ειδικής σχέσης της Γαλλίας με τον Λίβανο– ο Μακρόν κάτι είπε για ένα εμπάργκο όπλων και για την ανάγκη τερματισμού της ισραηλινής επέμβασης στον Λίβανο. Η Ευρώπη δεν παίρνει καμιά ουσιαστική πρωτοβουλία για τον πόλεμο και την καθημερινή καταστροφή στη Γάζα, στον Λίβανο και κανείς δεν ξέρει πού αλλού.
Έχουμε έτσι έκφραση ανησυχιών και φόβων για τις συνέπειες και παράλληλα την αποδοχή, αν όχι την «πραγματιστική» υποταγή σε εκείνες τις δυνάμεις που δημιουργούν ερείπια και πρόσφυγες. Δεν πράττεις κάτι για τον τερματισμό της βίας, παρά σπεύδεις απλώς να εξασφαλιστείς (ο καθένας για τον εαυτό του) για κάποια επώδυνα αποτελέσματα και το εκλογικό τους κόστος. Είναι η ίδια η λογική διασκέψεων και συνεδρίων που μαρτυρούν είτε μια δίγλωσση υποκρισία, είτε την αδυναμία και αποδοχή των τετελεσμένων της Ιστορίας. Έτσι πολιτεύεται η ήσυχη συνείδηση των ημερών, φροντίζοντας να μην αλλάζει το βλέμμα της στα πράγματα, αν και καθημερινά μάς προειδοποιεί πως οι αξίες κινδυνεύουν.
